Περισσότερο συνάψεις ανθρωπιάς θα λέγαμε!
“Αξιότιμε κ. Παξινέ“, Κάπως έτσι ξεκίνησαν οι πρώτες λέξεις πριν φέρουν κοντά μας τον αποψινό καλεσμένο του PERSONALITIES, τον παγκοσμίου φήμης νευροεπιστήμονα Γιώργο Παξινό.
Κατα πρώτον σας ευχαριστώ θερμά για την άμεση ανταπόκρισή σας και την εμπιστοσύνη. Θα ήθελα να σας θέσω μερικές ερωτήσεις, ώστε μέσα από αυτές να χαρτογραφηθεί ο άνθρωπος, πέρα από τον επιστήμονα. Είχαμε την τύχη να σας έχουμε επίτιμο καλεσμένο κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού μαθήματος του ECI και παρακολουθήσαμε τη διάλεξή σας σχετικά με την πολυσχιδή δραστηριότητα του εγκεφάλου. Οι περισσότεροι επιστήμονες που αναζητούν , διερευνούν τη σχέση μεταξύ εγκεφάλου και συναισθήματος, κινήτρων και σκέψης, συμπεριλαμβανομένων νευρολογικών ή ψυχιατρικών ασθενειών, ή ζωικών μοντέλων αυτών των ασθενειών είναι φανατικοί χρήστες των Ατλάντων που έχετε συγράψει.
Τα εμπόδια πολλά, όμως τα καταφέραμε! Πάμε να τον γνωρίσετε:
Ο Γεώργιος (Γιώργος) Παξινός είναι διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας νευροεπιστήμονας, με καθοριστική συμβολή στη χαρτογράφηση του εγκεφάλου ανθρώπων και πειραματόζωων. Γεννήθηκε στην Ιθάκη και σπούδασε Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας (UCLA), όπου και εκπόνησε το διδακτορικό του. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Αυστραλία, όπου διετέλεσε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας (UNSW) στο Σίδνεϊ.
Είναι παγκοσμίως γνωστός για τους νευροανατομικούς άτλαντες που συνέγραψε (με πιο γνωστό τον άτλαντα εγκεφάλου αρουραίου σε συνεργασία με τον Watson), οι οποίοι αποτελούν βασικό εργαλείο αναφοράς σε ερευνητικά εργαστήρια διεθνώς. Το έργο του έχει συμβάλει στην αναγνώριση και οριοθέτηση δεκάδων νέων εγκεφαλικών περιοχών, επηρεάζοντας ουσιαστικά την πειραματική και κλινική νευροεπιστήμη. Έχει δημοσιεύσει δεκάδες βιβλία και εκατοντάδες επιστημονικές εργασίες, ενώ το έργο του έχει τύχει ευρείας διεθνούς αναγνώρισης. Παράλληλα με την ακαδημαϊκή του δραστηριότητα, έχει ασχοληθεί με τη συγγραφή λογοτεχνικών και δοκιμιακών έργων, συνδέοντας τη νευροεπιστήμη με τη φιλοσοφία, τη βιοηθική και την οικολογία.
Το επιστημονικό και συγγραφικό του έργο χαρακτηρίζεται από τη σύνδεση ακριβούς ανατομικής γνώσης με ευρύτερο ανθρωπιστικό προβληματισμό.
Καλησπέρα σας κ. Παξινέ και σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για τη χαρά και την τιμή να συνομιλήσουμε μαζί σας.Θα ήθελα να γυρίσουμε την κλεψύδρα ανάποδα και να μπούμε στο παιδικό σας δωμάτιο. Βρισκόμαστε στην Ιθάκη στην εποχή του μεσοπολέμου. Πού σας βρίσκουμε;
Καλησπέρα Λένα, η χαρά είναι όλη δική μου! Αν με αναζητούσατε στο παιδικό μου δωμάτιο στην Ιθάκη, δε θα με βρίσκατε στο δωμάτιο, αλλά έξω να χαζεύω και παρατηρώ, να συμφιλιώνομαι και να συζητώ με τη φύση. Η περιέργεια προηγήθηκε της άγνοιας του τι θα συναντούσα μετέπειτα τόσο στην Αμερική, όσο και στην Αυστραλία. Με ενδιέφερε να κατανοήσω πώς λειτουργεί ο κόσμος — όχι απλώς να τον περιγράψω.
Η Ιθάκη με μία λέξη;
Ταυτότητα. Η Ιθάκη μοιάζει με πλοίο στο Ιόνιο, μακρόστενη, ορεινή, με πολλά λιμάνια και ακρογυαλιές. Εγώ πήγα στο Ναυτικό Γυμνάσιο της Ιθάκης. Ένας τόπος μικρός σε έκταση, αλλά μεγάλος σε συμβολισμό. Σε διδάσκει μέτρο, επιμονή και επιστροφή στις ρίζες.Το ταξίδι είναι πάντοτε η Ιθάκη.
Οι δυσκολίες, οι αμφισβητήσεις, οι επιστημονικές “Σκύλλες και Χάρυβδες” είναι απαραίτητες για να αποκτήσει νόημα ο προορισμός.
Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν ήταν η έρευνα. Ήταν η επιμονή. Να συνεχίζεις όταν τα αποτελέσματα δεν έρχονται. Να πιστεύεις όταν οι άλλοι αμφιβάλλουν.
Είμαι ικανοποιημένος; Η ικανοποίηση στην επιστήμη είναι στιγμιαία. Η περιέργεια είναι μόνιμη.
Κ. Παξινέ πώς νιώθει ένας νευροεπιστήμονας που εντόπισε μέχρι τώρα 94 άγνωστες περιοχές στον εγκέφαλο αρουραίων και ανθρώπων και έχει δημοσιεύσει 58 βιβλία για τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό ανθρώπων και πειραματόζωων;
Η ανακάλυψη νέων περιοχών στον εγκέφαλο δεν γεννά αίσθημα κατάκτησης· γεννά συναίσθηση ευθύνης. Κάθε νέα δομή που ταυτοποιείται, κάθε πυρήνας που οριοθετείται, δεν αποτελεί μόνο επιστημονικό εύρημα αλλά εργαλείο για την κατανόηση παθήσεων και θεραπευτικών προσεγγίσεων.
Όταν κράτησα τον πρώτο Άτλαντα στα χέρια μου, τον φίλησα! Ήταν το πρώτο που που έχει δημιουργηθεί σε μία άοκνη προσπάθεια στερεοταξικής δομής των πυρήνων, ώστε να έχουμε τις ορίζουσες με την κατάλληλη χρώση και ακρίβεια. Ο μαγικός κόσμος της παρατήρησης, της μελέτης είναι αυτός που μας έκανε να καταλάβουμε τη βιολογική συμπεριφορά και εξέλιξη δύο μονοζυγωτικών διδύμων. Γιατί άλλα γονίδια προκαλούν ετερόφυλη συμπεριφορά και άλλα ομοφυλόφιλη, ή άλλα παρουσιάζουν νευροεκφυλισμό σε πολύ μικρή ηλικία από άλλα που παρουσιάζουν σε μεγαλύτερη. Όταν απομονώσαμε στοχευμένα κάποιες εγκεφαλικές περιοχές της γάτας είδαμε ότι ήταν σε καταστολή η επιθετική της συμπεριφορά. Άρα, υπάρχει και αίτιο και αιτιατό γονιδιακής έκφρασης που συμβαίνει αυτό.
Πώς νιώσατε όταν χαρτογραφήσατε τον πρώτο σας Άτλα και τον κρατήσατε στα χέρια σας; Η απεικόνιση των εγκεφαλικών περιοχών και της νευροανατομίας τι συναισθήματα σας προκάλεσε; Αποτέλεσε κίνητρο και σκοπό ζωής για όλα όσα ακολούθησαν;
Το κυρίαρχο συναίσθημα ήταν η επίγνωση ότι η χαρτογράφηση δεν είναι απλώς αποτύπωση μορφολογίας· είναι γλώσσα επικοινωνίας μεταξύ επιστημόνων. Η νευροανατομία δεν είναι στατική περιγραφή. Η νευροεπιστήμη ίναι το υπόβαθρο της λειτουργίας, της συμπεριφοράς, της παθολογίας του νευρικού συστήματος. Υπήρξαμε πρωτοπόροι για την εποχή. Ήμασταν το δεύτερο καλύτερο επιστημονικό σύγγραμα και μελέτη από το καλύτερο βιβλίο του Academic Press. Στην πρώτη έκδοση καταφέραμε να προσδιορίσουμε 27 εγκεφαλικές περιοχές και στη δεύτερη έκδοση καταφέραμε να αποτυπώσουμε 94 εγκεφαλικές περιοχές συλλογικά.
Ως αλλος Οδυσσέας βρεθήκατε στους ωκεανούς της επιστημοσύνης παλαίψατε με κύματα, Αντίνοους και φυσικά στην πολυδαίδαλη προσπάθειά σας να χαρτογραφήσετε τον εγκέφαλο, καταφέρατε να τα βάλετε τόσο με τη Σκύλλα, όσο και με τη Χάρυβδη…Ήταν τελικά η Ιθάκη το ταξίδι; Είστε ικανοποιημένος με όλα όσα γευτήκατε και κατακτήσατε στη διαδρομή; Ποιά ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση;
Η επιστημονική πορεία περιλαμβάνει αμφισβήτηση, απόρριψη, αναθεώρηση. Αυτά δεν είναι εμπόδια· είναι συστατικά της διαδικασίας. Αν με ρωτάτε αν η Ιθάκη ήταν ο προορισμός ή το ταξίδι, θα απαντούσα: το ταξίδι διαμορφώνει τον προορισμό. Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν ήταν η πολυπλοκότητα του εγκεφάλου· ήταν η διατήρηση της ερευνητικής ακεραιότητας μέσα στον χρόνο. Η ικανοποίηση στην επιστήμη είναι μεταβατική, όμως η αναζήτηση είναι διαρκής.
Είμαστε σε μία κατάσταση εγρήγορσης ανά πάσα στιγμή. Πότε γεννήθηκε η ανάγκη να γίνετε ακτιβιστής του περιβάλλοντος και των αξιών της κυκλικής οικονομίας;
Παρόλο που ασχολήθηκα εθελοντικά με το ζήτημα του περιβάλλοντος,ωστόσσο απέτυχα! Το 1969 γεννήθηκε η ανάγκη να προσφέρω όσα περισσότερα μπορώ, για να μη γίνει η “ξενιτιά” διέξοδος διαφυγής. Δεν μπορούσα να δεχτώ στη συνείδησή μου ότι 20 οικογένειες στην Ελλάδα διαχειρίζονται την τύχη της. Η ενασχόλησή μου με το περιβάλλον δεν ήταν ιδεολογική μετατόπιση, αλλά λογική συνέπεια. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξελίχθηκε σε συγκεκριμένες οικολογικές συνθήκες. Η απορρύθμιση αυτών των συνθηκών έχει νευροβιολογικές συνέπειες. Το χρόνιο στρες, οι ρυπογόνοι παράγοντες, η ατμοσφαιρική ρύπανση συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.
Η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι μόνο οικολογικό αίτημα· είναι ζήτημα δημόσιας υγείας. Είχαν γίνει μελέτες για τα αποσμητικά και τις λακ που είναι στην ουσία προωθητικά αέρια, τα οποια κατά βάση είναι αδρανή υλικά στη γήινη ατμόσφαιρα, αλλά δεν παραμένουν το ίδιο αδρανή στην επιφάνεια της στρατόσφαιρας με αποτέλεσμα να μεγαλώνει η τρύπα του όζοντος. Στην Αμερική λέμε μία φράση “What the hell else has escape us;” Δηλαδή τι άλλο μας έχει ξεφύγει; Ένα παράδειγμα είναι η όξινη βροχή και οι βλαβερές συνέπειές της στον ανθρώπινο οργανισμό.
Η κυκλική οικονομία, υπό αυτό το πρίσμα, είναι στρατηγική επιβίωσης.Η επιστήμη χωρίς ηθική ευθύνη είναι ελλιπής. Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί αποκομμένος από το οικοσύστημα. Είμαστε βιολογικά και ηθικά συνδεδεμένοι με τον πλανήτη.Η κυκλική οικονομία δεν είναι ιδεολογία· είναι βιολογική αναγκαιότητα.
Πριν λίγες μέρες γιορτάσαμε τον Άγιο Βαλεντίνο και σε πρόσφατη συνέντευξή σας δηλώσατε ότι ψάχνοντας να βρείτε μία κάρτα για να κάνετε μία αφιέρωση για τη συγκεκριμένη μέρα εσείς καταλήξατε στην εξής αφιέρωση: “ Λατρεία μου σε αγαπώ από τα βάθη εγκεφάλου μου”. Η καρδιά δε χρειάζεται για τον έρωτα. Όντως; Δηλαδή αγαπάμε με τον εγκεφαλό μας τελικά;
Η φράση «σε αγαπώ από τα βάθη του εγκεφάλου μου» δεν είναι πρόκληση προς την ποίηση. Είναι βιολογική αλήθεια.Είχε επικοινωνήσει μία δημοσιογράφος από τη Μελβούρνη και με ρώτησε αν το εννοώ και ότι της έχει κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση o ισχυρισμός μου. Της απάντησα λοιπόν χαριτολογώντας πως αν είχα υποθετικά μεταμοσχευθεί με την καρδιά του άντρα της, ότι δεν επρόκειτω να ερωτευτώ τον άντρα της, γιατί πολύ απλά όλα συμβαίνουν στον εγκέφαλο και μου απάντησε αστειευόμενη, μα γιατί όχι; είναι τόσο καλός!
Ο έρωτας και η αγάπη εδράζονται σε νευρωνικά δίκτυα που αφορούν το σύστημα ανταμοιβής, τη μνήμη, τη συναισθηματική ρύθμιση. Η καρδιά ανταποκρίνεται στις εντολές του αυτόνομου νευρικού συστήματος· ο εγκέφαλος παράγει την εμπειρία. Αγαπάμε με τον εγκέφαλο , αλλά βιώνουμε την αγάπη ολιστικά. Για παράδειγμα, χάνουμε ένα μέλος του κάτω άκρου, συνεχίζουμε όμως την αυτόνομη λειτουργία του οργανισμού. Αν πάθει όμως κάτι ο εγκέφαλος διαταρράσεται η ισσοροπία του συνόλου. Η καρδιά είναι μία αντλία. Οι σκέψεις, τα συναισθήματα, όλα παράγονται στον εγκέφαλο.Η μνήμη, η ηθική κρίση, η ενσυναίσθηση, η αυτοσυνείδηση δεν είναι ιδιότητες ενός «σημείου», αλλά αποτέλεσμα δυναμικής αλληλεπίδρασης περιοχών όπως ο προμετωπιαίος φλοιός, το μεταιχμιακό σύστημα και ο ιππόκαμπος.
Ο έρωτας είναι νευροβιολογικό φαινόμενο.Η καρδιά ανταποκρίνεται , ενώ ο εγκέφαλος οργανώνει, παράγει, ερμηνεύει.Αγαπάμε μεν με τον εγκέφαλό μας, αλλά βιώνουμε την αγάπη με όλο μας το σώμα.
Οι εξωγενείς παράγοντες, οι ρυπογόνοι δείκτες, το ακατάπαυστο στρεςς πυροδοτούν περισσότερο τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις και συνεπακόλουθα επιβαρύνουν με τη σειρά τους τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου; Θα μπορούσαμε να διαχωρίσουμε την υγεία του εγκεφάλου ως αυτόνομο σώμα ως προς τη λειτουργία της νευροανατομίας από το υπόλοιπο σώμα;
Σαφέστατα και επιβαρύνουν τον ανθρώπινο οργανισμό, και τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις, αφού είναι ο βιολογικός αποδέκτης των ερεθισμάτων που δημιουργούν. Δεν μπορούμε όμως να μιλάμε για «αυτόνομη» υγεία του εγκεφάλου. Η νευροανατομία και η φυσιολογία του είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το ενδοκρινικό, το ανοσοποιητικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Ο εγκέφαλος δεν είναι απομονωμένος διοικητής και λάτρης του “one man show”. Είναι κεντρικός κόμβος σε ένα αμφίδρομο δίκτυο αλληλοεξάρτησης και αλληλεπίδρασης. Ο εγκέφαλος είναι ανθεκτικός, αλλά όχι άτρωτος.Η προστασία του περιβάλλοντος είναι ταυτόχρονα προστασία της δημόσιας υγείας.
«Ενδοσχοινιοειδής Πυρήνας» (Endorestiform Nucleus), βρίσκεται κοντά στο σημείο όπου ενώνεται ο εγκέφαλος με το νωτιαίο μυελό.
Μία εγκεφαλική περιοχή, που όπως δηλώσατε αρκετά χρόνια πριν σε συνέντευξή σας μάλλον αυτή σας ανακάλυψε και όχι εσείς αυτή. Υπάρχει η δύναμη του τυχαίου η είναι αποτέλεσμα ενδελεχούς επιστημονικής έρευνας και μελέτης κ. Παξινέ;
Συγκεκριμένα, ο «Ενδοσχοινιοειδής Πυρήνας» βρίσκεται μέσα στο κάτω παρεγκεφαλιδικό σκέλος, μια περιοχή που ενσωματώνει και συνδυάζει τις αισθητηριακές και τις κινητικές πληροφορίες, προκειμένου να διορθώσει τη στάση του σώματος, την ισορροπία του και τις μικρές επιδέξιες κινήσεις μέσα από το συνδυασμό του μεσεγκέφαλου του προμήκη και της γέφυρας όπου έχουμε έντονη νευρωνική δικτύωση. Η αναγνώριση μιας νέας ανατομικής περιοχής, όπως ο Ενδοσχοινιοειδής Πυρήνας, δεν είναι στιγμιαία έμπνευση. Είναι αποτέλεσμα συστηματικής παρατήρησης και συγκριτικής ανάλυσης.
Στην επιστήμη, το τυχαίο λειτουργεί μόνο για εκείνον που είναι προετοιμασμένος να το αναγνωρίσει. Η ανακάλυψη δεν είναι γεγονός — είναι διαδικασία. Το να εντοπίζεις άγνωστες περιοχές στον εγκέφαλο δεν προκαλεί θρίαμβο· προκαλεί ταπεινότητα. Κάθε νέα ανακάλυψη σου υπενθυμίζει πόσα ακόμη αγνοείς.
Όταν κράτησα στα χέρια μου τον πρώτο Άτλα, το συναίσθημα δεν ήταν υπερηφάνεια αλλά ευθύνη. Η χαρτογράφηση του εγκεφάλου είναι σαν να σχεδιάζεις έναν χάρτη ενός σύμπαντος που λειτουργεί μέσα μας. Εκείνη η στιγμή επιβεβαίωσε ότι η πορεία μου δεν ήταν επάγγελμα — ήταν αποστολή.
Ο ΑΜΑΖΟΝΙΟΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ…τελικά υπάρχει; Σας πήρε 21 ολόκληρα χρόνια να τοποθετήσετε την ψυχή σας η τον εγκέφαλό σας μέσα σε αυτή την ιστορία. Με εντελώς εύληπτο και εκλαικευμένο τρόπο παρουσιάσατε στο κοινό επιστημονικές πραγματείες και γεγονότα από το χώρο της νευροεπιστήμης, της περιβαντολλογίας και της βιοηθικής.
Το βιβλίο αγγίζει ζητήματα βιοηθικής, γενετικής παρέμβασης και επιστημονικής ευθύνης. Η επιστήμη παρουσιάζεται ως εργαλείο γνώσης και όχι ως αυτόνομη αξία. Μπορούμε να κάνουμε κάτι επειδή είναι τεχνικά εφικτό ή οφείλουμε να εξετάζουμε τις συνέπειες; στον πυρήνα του έργου βρίσκεται το ερώτημα:
Τι μας καθορίζει περισσότερο — τα γονίδια ή το περιβάλλον;
Οι δίδυμοι ήρωες, μεγαλωμένοι σε εντελώς διαφορετικές κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες, λειτουργούν ως ζωντανό πείραμα. Εσέις μέσα από τη συγγραφική σας προσέγγιση αναδεικνύεται τη βιολογική προδιάθεση, την επιρροή της εμπειρίας, την πλαστικότητα του εγκεφάλου, και την ηθική ευθύνη των επιλογών.Το μυθιστόρημα μετατρέπει ένα νευροεπιστημονικό δίλημμα σε υπαρξιακή αφήγηση. Το γεωγραφικό ανάγλυφο διαφορετικών ηπείρων, το οστό και το DNA που αποσπάται από νευρώνα του Ιησού, η διαίρεσή του, τα μονοζυγωτικά δίδυμα, η παρένθετη μητέρα, το φλερτ με τα όρια και την υπέρβασή τους και οι δύο ήρωες που συμβολικά είναι κάτοπτρα…δύο καθρέπτες που μας οδηγούν στην ηθική ευθύνη των επιλογών;
Η επιστήμη, η τεχνολογική πρόοδος είναι κάτι οφέλιμο όσο δεν αποσυνδέουμε τη γνώση από τον ανθρωπισμό.Το βιβλίο δεν είναι απλώς μυθιστόρημα περιπέτειας ή επιστημονικής φαντασίας. Είναι στοχασμός πάνω στη βιολογία της ύπαρξης, προβληματισμός για την ηθική της επιστήμης και υπενθύμιση ότι η περιβαλλοντική και κοινωνική κρίση ξεκινά από τον εσωτερικό άνθρωπο.Ο «Αμαζόνιος» δεν είναι μόνο γεωγραφικός τόπος. Είναι ο χώρος όπου συγκρούονται ένστικτο και συνείδηση, γνώση και ευθύνη. ..να μη σας πω περισσότερα για να διαβάσετε το βιβλίο.
Εγώ θέλω να πάμε σε έναν άλλο Αμαζόνιο. Αυτόν της βαθειάς ανθρώπινης μοναξιάς. Εκεί τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στις έλικες και τις αύλακες του εγκεφάλου μας; Ζούμε σε έναν εγκεφαλικό προσωμειωτή αποκωδικοποίησης συναισθημάτων και εκλογίκευσης συμπεριφοράς; Κατά πόσο παίζει ρόλο ο γενετικός παράγοντας και η βιοσύνθεσή μας;
Η μοναξιά ενεργοποιεί εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με τον κοινωνικό πόνο. Ο εγκέφαλος ερμηνεύει την απομόνωση ως απειλή επιβίωσης. Αυτό έχει εξελικτική βάση. Ο γενετικός παράγοντας θέτει προδιαθέσεις· η εμπειρία διαμορφώνει έκφραση. Δεν υπάρχει γονίδιο «δειλίας» ή «γενναιότητας». Υπάρχει ρύθμιση του φόβου, εκτελεστικός έλεγχος και μαθησιακή εμπειρία. Η γενναιότητα είναι διαχείριση του φόβου, όχι απουσία του.Ο εγκέφαλος είναι ένας ερμηνευτής εμπειριών. Δεν είναι προσομοιωτής — είναι δημιουργός νοήματος. Ο γενετικός παράγοντας θέτει το πλαίσιο.
Η εμπειρία γράφει το σενάριο.
Πόσο ζυγίζει ένας εγκέφαλος ενός ηγέτη και πόσο η ψυχή ενός ήρωα; Παρόλο που η επιστήμη της ψυχολογίας έχει εγκαταλείψει τον όρο ψυχή από το 1930. Τολμώ να σας κάνω αυτή την ερώτηση. Τι διαφοροποιεί έναν δειλό χαρακτήρα εγκεφαλικά, μέσω της βιολογικής γονιδιοματικής έκφρασης με έναν γενναίο χαρακτήρα;
1.5 κιλό περίπου ζυγίζει ένας εγκλεφαλος.. Μόνοι οι Αιγύπτιου Φαραώ ήταν Ανεγκέφαλοι, να κάνουμε και λίγο πλάκα. Γνωρίζετε ότι τους έθαβαν χωρίς εγκέφαλο, γιατί θεωρούσαν τον εγκέφαλο περιττό στη μεταθανάτια ζωή; Σε επίπεδο γονιδιακής έκφρασης, δεν υφίσταται «γονίδιο γενναιότητας». Υπάρχουν πολυπαραγοντικές επιδράσεις που σχετίζονται με την ευαισθησία στο στρες, τη νευροδιαβιβαστική ισορροπία και τη νευροπλαστικότητα. Η εμπειρία, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια ζωής, τροποποιεί τη λειτουργικότητα αυτών των δικτύων μέσω επιγενετικών μηχανισμών.
Κατά συνέπεια, η διαφορά ανάμεσα σε αυτό που αποκαλούμε «δειλό» και «γενναίο» χαρακτήρα δεν είναι δυαδική. Είναι ζήτημα ρύθμισης, μάθησης και νευρωνικής ολοκλήρωσης.Η γενναιότητα είναι η ικανότητα να αναγνωρίζεις τον φόβο, να τον επεξεργάζεσαι και να επιλέγεις δράση σύμφωνα με αξίες και στόχους — όχι η απουσία της φυσιολογικής αντίδρασης. Και ίσως, τελικά, αυτό είναι το πιο ανθρώπινο και το πιο γοητευτικό στοιχείο της.
«Τι θα συμβουλεύατε έναν υγιή άνθρωπο σήμερα να κάνει για να προστατεύσει τον εγκέφαλό του μακροπρόθεσμα;»
Δεν υπάρχει «μαγικό συμπλήρωμα» για τον εγκέφαλο. Η καλύτερη στρατηγική είναι:
κίνηση, ποιοτικός ύπνος, σωστή διατροφή, όχι λίπη και επεξεργασμένες τροφές, όχι junk food, όχι κάπνισμα, όχι άτμισμα, επαφή με τη φύση, η μουσική, οι νέες δεξιότητες και κυρίως η κοινωνική αλληλεπίδραση ενισχύουν τα νευρωνικά δίκτυα και δημιουργούν γνωστικό απόθεμα.
Όπως;
Η πνευματική εγρήγορση, η κοινωνική σύνδεση, το θέατρο, η ενημέρωση, η χαλάρωση ,workshops, ψυχαγωγία με φίλους, οικογένεια, ταξίδια και ψυχική ισορροπία όσο μπορούμε και φυσικά νερό, πολύ νερό επαναλαμβάνω. Ο εγκέφαλος είναι πλαστικός σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Αυτό σημαίνει ότι ποτέ δεν είναι αργά να τον φροντίσουμε — αλλά όσο νωρίτερα ξεκινήσουμε, τόσο ισχυρότερο το αποτύπωμα.
Αν συναντούσατε το Γιώργο στα 19 του, τι θα τον συμβουλεύατε ως ο Νευροεπιστήμονας Παξινός;
Θα του έλεγα:
Μη φοβηθείς να φύγεις. Ασχολήσου με την επιστήμη της περιβαλλοντολογίας. Ζήσε μία ηθική ζωή και μη φέρεις αντίλογο, αλλά πάλαιψε για τη θετική στάση ζωής. Κάντους να αγαπήσουν τα δέντρα, το περιβάλλον, το οικοσύστημα. Αντί λοιπόν να εμποδίσεις κάποιον διατήρησε “attitude” και κάντον να είναι μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος.
Μη φοβηθείς να αποτύχεις. Προσπάθησε ξανά και ξανά και ξανά. Μόλις αντιληφθείς τι πρέπει να κάνεις, τότε τα λάθη, οι αποτυχίες σου θα είναι ο πιο πολύτιμος οδηγός γνώσης που έχεις λάβει. Η συνέπεια είναι σημαντικότερη από το ταλέντο. Και να θυμάσαι πάντα τις ρίζες σου, ποιος είσαι και από πού ξεκίνησες.Η συνέπεια υπερτερεί του ενθουσιασμού.Η επιμονή υπερτερεί του ικανότητας και φυσικά η ακεραιότητα είναι μη διαπραγματεύσιμη.
“Να εύχεσαι να είναι μακρύς ο δρόμος” Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗΣ
Η φωτογραφία του εξωφύλλου είναι χρησιδάνειο από την Australian Geographic ενώ του τοπίου από Ιθάκη/Photo: Shutterstock