Γράφει τραγούδια ενώ ηχούν οι σειρήνες των Ρωσικών επιδρομών στην Ουκρανία – Ταξιδεύει στον κόσμο τραγουδώντας για μια χώρα σε πόλεμο – Η Jerry Heil παραχωρεί μια εκτενή συνέντευξη στην Cyprus Times για την Ουκρανία, τη Eurovision, τη δύναμη της πολιτιστικής ταυτότητας και τη ζωή στη σκιά της Ρωσικής εισβολής και του πολέμου πλήρους κλίμακας.
Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε λιγότερο από δύο ημέρες μετά την πολύ μεγάλη Ρωσική επίθεση με πυραύλους και drones στο Κίεβο, στις 24 του Μάη. Εγώ σε ένα γραφείο στη Λεμεσό, η Jerry Heil σε μία καφετέρια στο Κίεβο. Ίσως και αυτός ήταν ένας λόγος που κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, συχνά – πυκνά κοιτούσε ψηλά στον ουρανό, σαν να ήταν σε εγρήγορση. Όπως μου είπε λίγο πριν τη συνέντευξη η Ευγενία, η υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων της Jerry Heil, η κατάσταση ήταν πολύ άσχημη, μία από τις χειρότερες επιθέσεις που είχαν σημειωθεί εδώ και αρκετό καιρό. «Ουσιαστικά, ολόκληρες περιοχές δεν υπάρχουν πια», μου αναφέρει.
Του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Email επικοινωνίας: demetriouch@mcmedia.com.cy
Η Yana Shemaieva, ή όπως ο κόσμος την γνωρίζει Jerry Heil, μία από τις πιο δημοφιλείς τραγουδίστριες της Ουκρανίας, ζει μέσα στον πόλεμο εδώ και αρκετά χρόνια. Όχι γύρω του, αλλά μέσα σε αυτόν. Γράφει τραγούδια ενώ ηχούν οι σειρήνες των Ρωσικών επιδρομών. Ταξιδεύει από πόλη σε πόλη συγκεντρώνοντας χρήματα για μια χώρα που κάποια στιγμή έμοιαζε να ξεμένει από τα πάντα. Παρακολουθεί μια μουσική βιομηχανία που επί δεκαετίες εξέφραζε τον εαυτό της στα ρωσικά να βρίσκει τη δική της, Ουκρανική, φωνή, και να θριαμβεύει με αυτήν. Η ίδια, μέρος αυτής της μουσικής και πολιτισμικής επανάστασης. Το 2024 στέκεται στη σκηνή της Eurovision έτοιμη να κλάψει – με το μυαλό της στους ανθρώπους που αγωνίζονται πίσω στην πατρίδα της.
Το Βασίλκιβ είναι μία μικρή πόλη 30 χιλιόμετρα μακριά από το Κίεβο, με πληθυσμό αντίστοιχο με αυτόν του Παραλιμνίου. Μία πόλη που οι περισσότεροι έξω από την Ουκρανία δεν θα την γνώριζαν αν δεν είχε χτυπηθεί τόσο σκληρά τις πρώτες μέρες της ρωσικής εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022. Το στρατιωτικό αεροδρόμιο της πόλης ήταν από τους πρώτους στόχους. Σε εκείνη την πόλη μεγάλωσε η Yana Shemaieva. Πριν τη φήμη, πριν τη Eurovision, πριν τον πόλεμο. Της ζητώ να μου πει τι απέμεινε στην Jerry Jeil από εκείνο το κορίτσι. «Υποθέτω η ωμότητα», λέει, χωρίς δισταγμό. «Ποτέ δεν είχα ιδιαίτερη εμμονή με τα υλικά αγαθά, με τα ρούχα, με οτιδήποτε άλλο στην πραγματικότητα εκτός από τη μουσική».
Έχουν περάσει ήδη τέσσερα χρόνια από την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τον πόλεμο πλήρους κλίμακας. Το λέει και η ίδια σχεδόν με απορία: «Τέσσερα χρόνια ήδη; Θεέ μου». Ως άνθρωποι συνηθίζουμε τα πάντα, αυτό λέει. Αλλά σαν κατηγορία, όχι σαν παρηγοριά. «Φρικτό που μπορείς να συνηθίσεις σε τέτοια πράγματα», αναφέρει στη συνέντευξή της στην Cyprus Times. Τις επιθέσεις κάθε μέρα και κάθε βράδυ. Και μερικές φορές η ίδια δεν αντιδρά πια. Αλλά κάθε φορά είναι έξω στο δρόμο, όπου και να βρίσκεται, σε όποια χώρα και να βρίσκεται και νιώθει κάτι να πετάει η πρώτη αντίδραση δεν είναι συνειδητή, «είσαι λίγο σε εγρήγορση. Ίσως πολύ σε εγρήγορση».
Ο πόλεμος άλλαξε τη μουσική της, αλλά όχι με τον τρόπο που κάποιος θα περίμενε. Δεν έγραψε μόνο τραγούδια αντίστασης. Έγραψε τραγούδια επιβίωσης, της ίδιας και του ουκρανικού λαού. «Κάποιες μέρες ξυπνάς και λες “γαμημένοι Ρώσοι” και κάποιες μέρες θέλεις να βγεις και να πας σε ένα rave party». Δεν είναι αντίφαση, είναι η ίδια η ανθεκτικότητα που μου περιγράφει. Δεν μπορείς να παραμένεις σε εκείνη τη διάθεση ανθεκτικότητας όλη την ώρα. Κι αυτό, λέει, είναι επίσης ένα είδος επιβίωσης. Η ίδια δεν κάνει μακροπρόθεσμα σχέδια, αφού δεν ξέρει αν θα είναι ζωντανή αύριο. «Δεν ξέρεις ποια θα είναι η τελευταία σου μέρα, σήμερα ή αύριο, ή ίσως θα είσαι τυχερός αν επιβιώσεις όλο αυτό το διάστημα. Φυσικά ονειρεύεσαι, αλλά σκέφτεσαι επίσης ότι πρέπει να κατορθώσεις να κάνεις όσα περισσότερα μπορείς σήμερα, επειδή δεν ξέρεις τι θα συμβεί αύριο», μου αναφέρει.
Ξεκίνησε με διασκευές στο YouTube και κάποια indie pop κομμάτια που λίγοι άκουγαν. Μετά, το 2019, κυκλοφόρησε το πρώτο δικό της τραγούδι, που έγινε δημοφιλές. Εκείνη την εποχή ένιωθε ότι μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, και αυτό που ήθελε ήταν να κάνει μουσική βασισμένη σε memes. «Ήταν πολύ αστείο για μένα». Και μετά συνέβη ο πόλεμος. «Δεν μπορούσα ακόμα να κάνω meme τραγούδια γιατί δεν ήταν αυτό που ένιωθα». Ταξίδευε από πόλη σε πόλη, μάζευε χρήματα για την Ουκρανία, προσπαθούσε να επιβιώσει κι η ίδια. «Ήμασταν όλοι άφραγκοι», λέει για τους μουσικούς εκείνης της περιόδου. Δεν υπήρχαν θεραπείες, υπήρχε μόνο η μουσική. «Μπορείς να δεις καθαρά στα τραγούδια μου ότι τα έβγαλα όλα από μέσα μου. Ήταν το δικό μου είδος θεραπείας».
Της ζητώ να φανταστεί: πού θα ήταν σήμερα αν δεν είχε γίνει ο πόλεμος; Κάνει παύση. «Είναι αδύνατο να πω με σιγουριά, επειδή θα αντιδρούσα σε οτιδήποτε». Θα ωρίμαζε ίσως με διαφορετικό τρόπο, λέει. Δεν ξέρει πώς. Και μετά, χωρίς πολύ δράμα: «Μακάρι να μην γινόταν πόλεμος και θα το έκανα με άλλο τρόπο, επειδή απλά δεν αξίζει έτσι. Όλες αυτές οι χαμένες ζωές…». Και ύστερα επιστρέφει μόνη της στην ερώτηση: «Υποθέτω ότι θα ήμουν ακόμα χρήσιμη με τη μουσική μου όπως το 2019». Ακόμα και τα meme τραγούδια εκείνης της εποχής είχαν τη δική τους αξία. Όλα συμβαίνουν ανάλογα με την εποχή στην οποία ζούμε. Αυτός είναι ο τρόπος που ζει, αυτός είναι ο τρόπος που φτιάχνει μουσική.
Το 2024, μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες να εκπροσωπήσει τη χώρα της στη Eurovision, η Jerry Heil επιτέλους το κατάφερε, και μάλιστα με συντροφιά. Μαζί με τη ράπερ alyona alyona, με την οποία είχαν ήδη συνεργαστεί σε κοινά τραγούδια, εκπροσώπησαν την Ουκρανία στο Μάλμε της Σουηδίας με το «Teresa & Maria». Το τραγούδι γράφτηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ χτυπούσαν οι σειρήνες στην Ουκρανία, όπως αναφέρει στην Cyprus Times. Ένα τραγούδι με τεράστιους συμβολισμούς. «Δεν μπορείς απλώς να τα αφαιρέσεις αυτά επειδή έτσι είναι η πραγματικότητα». Τελικά, η Ουκρανία τερμάτισε τρίτη με 453 βαθμούς.
Στη σκηνή, τραγουδώντας τις πρώτες νότες, σκεφτόταν όλες τις γυναίκες και τους ανθρώπους που παλεύουν στην Ουκρανία. «Ήθελα να κλάψω εκείνη τη στιγμή στη σκηνή». Πάνω σε εκείνη τη σκηνή, στην οποία ήθελε να κλάψει, η Jerry Heil ανεβαίνει μια τεχνητή κορυφή βουνού ενώ σε μία τεράστια οθόνη κάποια μέτρα μακριά της, «πέφτουν» φλόγες. Στο δικό μου μυαλό, σαν «ουδέτερος», και είμαι σίγουρος και στο μυαλό εκατομμυρίων άλλων που έβλεπαν την εικόνα, μόνο ένα πράγμα θα μπορούσε να συμβολίζει: Τους φονικούς πύραυλους που πέφτουν στην Ουκρανία. Η πραγματικότητα και παράλληλα, ο εφιάλτης που ζουν εκατομμύρια άνθρωποι στην πατρίδα της.
Το τραγούδι αφορούσε τη δύναμη των γυναικών, αλλά και κάτι πιο συγκεκριμένο: «Μπορούμε να είμαστε και θεϊκές και ανθρώπινες. Έχουμε αυτά τα δύο μέρη μέσα μας». Και όπως κάθε Άγιος που πάτησε στη γη ήταν πρώτα άνθρωπος, έτσι η δύναμή σου είναι στα χέρια σου. Ήθελαν να το πουν αυτό, και το είπαν. «Αυτό ήταν μέρος της αποστολής μας εκεί». «Θυμάμαι να στέκομαι στη σκηνή της Eurovision τραγουδώντας αυτή τη μελωδία και να σκέφτομαι όλες τις γυναίκες και όλους τους ανθρώπους που παλεύουν στην Ουκρανία και να νιώθω ότι είμαστε συνδεδεμένοι αυτή τη στιγμή και ότι έχουμε τόση δύναμη όταν είμαστε μαζί. Το ένιωσα πραγματικά», μου αναφέρει.
Πριν από το 2022, η ουκρανική μουσική βιομηχανία ήταν σε σημαντικό βαθμό ρωσόφωνη, αντανάκλαση δεκαετιών πολιτισμικής πίεσης. Η μουσική στροφή προς την Ουκρανική γλώσσα ξεκίνησε όμως κάποια χρόνια πριν και έγινε εντονότερη το 2014 με την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας στην Ρωσία. Η Ρωσική εισβολή το 2022 έφερε όμως ραγδαία επιτάχυνση προς αυτή την στροφή. Καλλιτέχνες ακύρωσαν κυκλοφορίες τραγουδιών στα ρωσικά. Σταθμοί απέσυραν τη ρωσική μουσική από το πρόγραμμά τους. Αυτό δεν ήταν απλώς καλλιτεχνική επιλογή, αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας επαναπροσδιορισμού ταυτότητας μέσα στον πόλεμο. Μία μουσική και πολιτισμική επανάσταση. Η Jerry Heil μετά την Eurovision, πήρε τη δική της απόφαση: Όλα της τα τραγούδια που είχαν Αγγλικό στίχο, θα είχαν μέσα και μέρη στην Ουκρανική γλώσσα. Η δική της επανάσταση. Φοβόταν ότι όσοι την γνώρισαν μέσω της Eurovision δεν θα καταλάβαιναν την μουσική της και όσα είχε να πει αν είχαν μόνο Αγγλικό στίχο. Το έκανε ούτως ή άλλως. «Συνειδητοποίησα ότι ήταν τόσο καλή απόφαση, πολλοί μαθαίνουν ουκρανικά τώρα μαζί μου», μου αναφέρει.
Στις διεθνείς συνεργασίες υπάρχει έντονα ο ουκρανικός ήχος. Το έκανε με τους Within Temptation, τους ολλανδούς συμφωνικούς metal θρύλους με τους οποίους κυκλοφόρησαν μαζί το «Sing Like A Siren», ένα κομμάτι που πλέκει ουκρανική φολκλόρ μελωδία με καθαρόαιμο συμφωνικό ροκ. «Νιώθω πολύ περήφανη γι’ αυτούς», λέει για τους ξένους καλλιτέχνες που το προσπαθούν. «Η ουκρανική γλώσσα είναι πολύ μελωδική, αλλά για έναν ξένο είναι κάπως δύσκολη στην προφορά, παρ’ όλα αυτά προσπαθούν και τα καταφέρνουν πολύ καλά». Θα το κάνει και με άλλους που δεν έχουμε ακούσει ακόμα. «Πρέπει απλώς να περιμένετε λίγο».
Υπάρχει κάτι που λέει για τη σχέση ανάμεσα στη γλώσσα και τη μουσική που δεν αφήνεται εύκολα: τα φολκλόρ τραγούδια πρέπει να είναι στη μητρική γλώσσα. Έχουν έναν κώδικα που δεν μεταφέρεται.«Όταν χωρίσεις τη μελωδία από τους στίχους, χάνεται κάτι». Αυτή η μουσική δεν βγαίνει από αποφάσεις, βγαίνει από μνήμη. Το γνωρίζουμε καλά αυτό και εμείς στην Κύπρο. Αυτά που της τραγουδούσε η μητέρα της όταν ήταν παιδί. Αυτά που άκουγε όταν καθόντουσαν σε ένα μεγάλο τραπέζι με την οικογένεια μετά από ένα καλό γεύμα. «Είναι ένα μέρος του εαυτού μου, ένα μέρος της κουλτούρας μας. Βγαίνει φυσικά από μέσα μου».
Ένα από τα πράγματα που δεν ανέμενε ήταν η σύνδεση με το ελληνόφωνο κοινό. Το «CATHARTICUS», ένα κομμάτι χτισμένο πάνω σε λειτουργικά χριστιανικά κείμενα, με αναφορές στο Gloria in Excelsis Deo και την Αγία Τριάδα, βρήκε απρόσμενη απήχηση στην Ελλάδα και στην Κύπρο μέσω του TikTok. Σε βαθμό που τελικά κυκλοφόρησε ελληνική εκδοχή του τραγουδιού σε συνεργασία με την Κλαυδία, που εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Eurovision του 2025. «Δεν μπορούσα να φανταστώ αυτό το πεπρωμένο για τους ‘CATHARTICUS’», λέει. «Και μάλλον αργότερα συνειδητοποίησα ότι είναι το πνευματικό κομμάτι αυτού του τραγουδιού που μας συνδέει. Υποθέτω ότι οι Έλληνες είναι πολύ πνευματικοί άνθρωποι και νιώθουν πραγματικά αυτό που προσπαθούσα να πω μέσα από αυτή τη μουσική».
Για την Κύπρο συγκεκριμένα η σύνδεση έχει μια επιπλέον διάσταση που δεν χρειάζεται πολλή εξήγηση. «Νιώθω ότι υπάρχει κάτι σε αυτές τις χώρες που μας κάνει να μένουμε περισσότερο πιστοί στον πολιτισμό μας. Ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι να το διασώσουμε». Δεν χρειάζεται να εξηγήσει περισσότερο. Η σύνδεση είναι απλή: οι δύσκολες εποχές, με μία Κύπρο μοιρασμένη εδώ και δεκαετίες, και μία Ουκρανία ρημαγμένη από την Ρωσική εισβολή και τον πόλεμο πλήρους κλίμακας.
Τη ρωτώ τι θέλει η ίδια να νιώσει ο κόσμος μετά από μια συναυλία της. «Ανακούφιση», λέει. «Σαν να άφησαν πίσω τους κάποια άσχημα συναισθήματα και τώρα να είναι γεμάτοι ελπίδα». Υπήρξε μια στιγμή στη ζωή της που σταμάτησε να ονειρεύεται, το λέει απλά, χωρίς δράμα. «Χωρίς όνειρα, τι είναι η ζωή;» Και μετά: τι νιώθει η ίδια μετά από μια συναυλία; Γελάει. «Νιώθω ότι θέλω άλλη μία συναυλία αμέσως μετά από αυτή που μόλις τελείωσε».
Όλη η συνέντευξη που παραχώρησε η Jerry Heil στην Cyprus Times:
Πριν σε γνωρίσει ο κόσμος ως Τζέρι Χέιλ, υπήρχε η Γιάνα από το Βασίλκιβ. Ποιο μέρος αυτού του κοριτσιού εξακολουθεί να υπάρχει αναλλοίωτο μέχρι σήμερα;
Υποθέτω η ωμότητα, αν μπορώ να το πω έτσι. Ποτέ δεν είχα ιδιαίτερη εμμονή με τα υλικά αγαθά, με τα ρούχα, με οτιδήποτε άλλο στην πραγματικότητα εκτός από τη μουσική. Και γι’ αυτό υποθέτω ότι εξακολουθώ να παραμένω, τουλάχιστον για όσο ξέρω, πιστή στον εαυτό μου και αυτό προσπαθώ να κρατήσω και να φέρω μαζί μου στη ζωή.
Αυτή η νέα πραγματικότητα των τελευταίων ετών στην Ουκρανία σε έκανε να παραμείνεις πιστή στις αξίες σου όπως ήσουν πριν;
Η Ρωσική εισβολή και ο πόλεμος πλήρους κλίμακας με επηρέασε πολύ. Και είναι περίεργο να το λέω, αλλά οι δύσκολες στιγμές σε κάνουν ακόμα πιο ανθρώπινο, σε κάνουν να σκέφτεσαι ποιος είσαι και ποιος είναι ο σκοπός σου στη ζωή. Επειδή δεν ξέρεις ποια θα είναι η τελευταία σου μέρα, σήμερα ή αύριο, ή ίσως θα είσαι τυχερός αν επιβιώσεις όλο αυτό το διάστημα. Έτσι, δεν κάνεις μακροπρόθεσμα σχέδια. Φυσικά ονειρεύεσαι, αλλά σκέφτεσαι επίσης ότι πρέπει να κατορθώσεις να κάνεις όσα περισσότερα μπορείς σήμερα, επειδή δεν ξέρεις τι θα συμβεί αύριο.
Τι βρήκες ως σκοπό στη ζωή σου σε αυτή την περίοδο; Είπες ότι σε αυτές τις εποχές, πρέπει να βρεις έναν σκοπό. Ποιος είναι ο δικός σου;
Υποθέτω ότι βρίσκω τον σκοπό μου στο να υπηρετώ τη μουσική μου, κάνοντας τους ανθρώπους να νιώθουν πιο χαρούμενοι στις μέρες μας. Ίσως να τους αποσπάω την προσοχή από την πραγματικότητα για ένα μικρό χρονικό διάστημα, για αυτά τα τρία λεπτά των τραγουδιών μου, σαν να τους μεταφέρω σε μια διαφορετική πραγματικότητα, όπου μπορείς απλώς να κρυφτείς και να νιώθεις ότι δεν είσαι εδώ. Είναι ένα είδος ανθεκτικότητας, γιατί όποιο συναίσθημα κι αν νιώθεις, το εξυψώνεις σε μουσική, και γι’ αυτό μερικά τραγούδια που έχω κάνει, σου φαίνονται σαν να έχουν φτιαχτεί σε καιρό πολέμου, και μερικά είναι πολύ «αφηρημένα» γιατί έτσι νιώθουμε όλοι εδώ σήμερα. Κάποιες μέρες ξυπνάς και λες «γαμημένοι Ρώσοι» και κάποιες μέρες θέλεις να βγεις και να πας σε ένα rave party, επειδή είναι αδύνατο να παραμένεις σε αυτή την ανθεκτική διάθεση όλη την ώρα. Αλλά αυτό είναι επίσης ένα είδος ανθεκτικότητας για μένα.
Φοβάσαι όμως ότι αυτή η ανθεκτικότητα που αναφέρεις θα γίνει μια νέα πραγματικότητα για εσάς;
Ναι, είναι ήδη. Δηλαδή, έχουν περάσει τέσσερα χρόνια τώρα από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος πλήρους κλίμακας. Τέσσερα χρόνια ήδη; Θεέ μου. Ως άνθρωποι συνηθίζουμε τα πάντα, αλλά είναι φυσικά φρικτό που μπορείς να συνηθίσεις σε τέτοια πράγματα, όπως τις επιθέσεις κάθε μέρα και κάθε βράδυ. Και μερικές φορές νιώθω ότι δεν αντιδρώ πια σε αυτό. Αλλά φυσικά, υποσυνείδητα, είναι πάντα εκεί. Και κάθε φορά που βγαίνεις έξω στο δρόμο, όχι μόνο στην Ουκρανία αλλά και στο εξωτερικό, αν νιώσεις κάτι να πετάει την πρώτη στιγμή δεν συνειδητοποιείς ότι μπορεί να είναι αεροπλάνο. Είσαι λίγο σε εγρήγορση. Ίσως πολύ σε εγρήγορση.
Πώς άλλαξε ο πόλεμος τη δική σου μουσική σου και όλης της γενιάς σου; Είναι κάτι που αφορά όλους σας πιστεύω…
Ναι, ο πόλεμος επηρεάζει πολύ τη μουσική. Αλλά αυτό που προκαλεί έκπληξη είναι ότι δεν είναι κάθε τραγούδι που γράφεται στην Ουκρανία σήμερα για τον πόλεμο ή για το πόσο ανθεκτικοί είμαστε ή το πώς επιβιώνουμε ή το ότι είμαστε επιζώντες. Υπάρχουν κι αυτά τα τραγούδια, τα έφτιαξα κι εγώ. Αλλά και πάλι, κάποια στυλ, κάποια είδη μουσικής, είναι πραγματικά, πραγματικά απροσδόκητα και εκπληκτικά. Και αυτό είναι όμορφο. Αυτό μου λέει ότι υπάρχει ακόμα ζωή στην Ουκρανία. Και πολλές από τις νέες γενιές, φτιάχνουν μουσική funk και hip-hop, new age hip-hop και πολλά διαφορετικά στυλ από τα οποία εμπνέομαι κι εγώ. Οπότε είναι πολύ διαφορετικό. Η ουκρανική μουσική είναι πολύ πλούσια σε διαφορετικά στυλ. Είναι δύσκολο να πεις ότι ο πόλεμος πλήρους κλίμακας την άλλαξε. Αλλά υποθέτω ότι αυτό που πραγματικά έκανε ο πόλεμος στην ουκρανική μουσική, την έκανε να ακμάσει. Την έκανε να ξυπνήσει.
Άρα αρχίζεις τώρα να δημιουργείς λίγο πιο απλή μουσική τώρα, αν μπορώ φυσικά να πω τη λέξη απλή. Πιστεύεις λοιπόν ότι μπορείς να επιστρέψεις στη δημιουργία αυτής της μουσικής;
Ναι, και πάλι η απλή μουσική, δεν φοβάμαι αυτό το είδος λέξης στην μουσική, είναι κάτι που μπορεί να σε ηρεμήσει, να σε πάρει και να σε μεταφέρει σε μια διαφορετική διάσταση, ξέρεις. Και βοηθάει πολύ, βοηθάει πάρα πολύ στις μέρες μας.
Πρέπει να πω ότι η μουσική εικόνα σου έχει εξελιχθεί δραματικά από τότε που ξεκίνησε μέχρι τώρα. Ήταν αυτή η εξέλιξη φυσική ή αναδόμησες συνειδητά τον εαυτό σου ως καλλιτέχνη;
Υποθέτω ότι πάντα αντιδρώ σε ό,τι συμβαίνει γύρω μου. Ξεκίνησα με διασκευές στο YouTube και μερικά indie pop κομμάτια που λίγοι θα άκουγαν. Αλλά το πρώτο τραγούδι που έγινε δημοφιλές, το κυκλοφόρησα το 2019. Και εκείνη την εποχή, σε όλη μου τη ζωή, ένιωθα σαν να ήμουν καλλιτέχνης της νέας εποχής και μπορώ να κάνω ό,τι θέλω. Ακόμα νιώθω έτσι. Αλλά εκείνη την εποχή, ένιωθα απλώς ότι μπορούσα να κάνω memes. Μπορώ να κάνω μουσική, βασισμένη σε memes. Και αυτό είναι αστείο, ήταν πολύ αστείο για μένα. Ήθελα απλώς να κάνω μερικά, ας πούμε, μουσικά αστεία. Και το έκανα. Και μετά συνέβη ο πόλεμος πλήρους κλίμακας και δεν μπορούσα ακόμα να κάνω meme τραγούδια γιατί δεν ήταν αυτό που ένιωθα εκείνη την εποχή. Ήταν μια φρικτή, πολύ τρομακτική εποχή και ήθελα να στηρίξω τον εαυτό μου και το περιβάλλον μου, την οικογένειά μου και να δημιουργήσω κάτι που θα βοηθούσε τους ανθρώπους να περνούσαν πιο εύκολα εκείνες τις στιγμές αν αυτό μπορούσε να βοηθήσει. Και αποδείχθηκε ότι μπορούσε. Και αυτή η μουσική με βοήθησε να έρθω κοντά με τους ανθρώπους, επειδή ταξίδευα πολύ από πόλη σε πόλη, μάζευα χρήματα για την Ουκρανία και προσπαθούσα να επιβιώσω και η ίδια επειδή δεν υπήρχαν πολλές ευκαιρίες να βγάλω χρήματα. Και ήμασταν όλοι, μιλώντας για μουσικούς, άφραγκοι. Και όσα έγιναν με άλλαξαν πολύ. Γιατί, όπως συμβαίνει με κάθε άνθρωπο γύρω μου, ό,τι συμβαίνει γύρω σου σε επηρεάζει. Απλώς όταν γράφεις μουσική, είναι κατά κάποιο τρόπο ο τρόπος σου να εξυψωθείς και να περάσεις ξεπεράσεις εκείνες τις στιγμές, είναι σαν θεραπεία. Και δεν είχα θεραπείες εκείνες τις μέρες, οπότε μπορείς να δεις καθαρά στα τραγούδια μου ότι τα έβγαλα όλα από μέσα μου μέσω της μουσικής μου. Ήταν το δικό μου είδος θεραπείας.
Σκέφτηκες ποτέ πού θα ήσουν σήμερα ως καλλιτέχνης αν δεν είχε συμβεί ο πόλεμος;
Είναι αδύνατο να πω με σιγουριά, επειδή θα αντιδρούσα σε οτιδήποτε. Υποθέτω ότι και πάλι θα ωρίμαζα ίσως με έναν άλλο τρόπο. Δεν ξέρω πώς. Μακάρι να μην γινόταν πόλεμος και θα το έκανα με άλλο τρόπο, επειδή απλά δεν αξίζει έτσι. Όλες αυτές οι χαμένες ζωές και αυτά που βιώνουμε. Αλλά δεν ξέρω. Υποθέτω ότι θα ήμουν ακόμα χρήσιμη με τη μουσική μου όπως το 2019. Εκείνα τα meme τραγούδια, έκαναν επίσης συγκεκριμένη την μουσική μου τότε. Επειδή τα memes που χρησιμοποιούσα στα τραγούδια μου, ήταν ήδη ευρέως γνωστά. Οπότε όλα συμβαίνουν αναλόγως της εποχής στην οποία ζούμε. Και αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ζω, ο τρόπος με τον οποίο πώς τη μουσική μου.
Εκείνη την περίοδο, ένιωθες ότι ο κόσμος υποτιμούσε το καλλιτεχνικό σου υπόβαθρο;
Κατά κάποιο τρόπο ναι, αλλά υπήρχαν ακόμα άνθρωποι που με «έβλεπαν», έβλεπαν κάτι μεγαλύτερο σε μένα και ήξεραν ότι ήταν μόνο η αρχή για μένα και ότι απλώς προσπαθώ να ανέβω το πρώτο εμπόδιο, να κάνω τους ανθρώπους να με προσέξουν. Είμαι λοιπόν πολύ ευγνώμων σε αυτούς τους ανθρώπους επειδή είναι ακόμα μαζί μου, εξακολουθούν να ακούν τη μουσική μου. Πολλοί από αυτούς εξακολουθούν μετά από τόσα χρόνια με στηρίζουν και έρχονται σε κάθε συναυλία που κάνω. Είμαι απλά εξαιρετικά ευγνώμων γι’ αυτούς.
Και μετά ήταν η Eurovision το 2024 με το Teresa & Maria και την τρίτη θέση. Πιστεύεις ότι η συμμετοχή της Ουκρανίας στη Eurovision τα τελευταία χρόνια άλλαξε τον τρόπο που βλέπει ο κόσμος την ουκρανική μουσική;
Απολύτως, λόγω και της προσοχής που παίρνουμε. Αλλά είμαι πραγματικά πολύ έκπληκτη κάθε χρόνο με την Ουκρανία στην Eurovision, επειδή κάθε χρονιά είναι κάτι διαφορετικό. Αν κοιτάξετε όλη την ιστορία της συμμετοχής της Ουκρανίας, καμία χρονιά δεν έχουμε επανάληψη των ίδιων μουσικών στιλ στα τραγούδια. Και αυτό λέει πολλά για την κουλτούρα μας και το πόσο ταλαντούχοι είναι οι Ουκρανοί. Κάθε χρονιά είναι πολύ ξεχωριστή, πραγματικά.
Η συμμετοχή σας εκείνη τη χρονιά είχε και ένα συμβολικό μήνυμα. Νιώσατε μαζί με την alyona alyona, πριν ανεβείτε στην κεντρική σκηνή εκείνες τις μέρες, ότι αυτό το τραγούδι θα ήταν τόσο έντονα συμβολικό για το έθνος σας;
Ναι το νιώσαμε αυτό, βάλαμε επίσης πολλά σύμβολα στη σκηνοθεσία. Και το ίδιο το τραγούδι, γράφτηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ χτυπούσαν οι σειρήνες και έτσι ήταν ήδη μέρος του τραγουδιού η κατάσταση που βιώναμε. Δεν μπορείς απλώς να τα αφαιρέσεις αυτά επειδή έτσι είναι η πραγματικότητα. Και θέλαμε οι Ουκρανοί σε όλο τον κόσμο που θα άκουγαν αυτό το τραγούδι, και όχι μόνο οι Ουκρανοί στην πραγματικότητα, να νιώσουν ενωμένοι μαζί μας μέσα από αυτό το τραγούδι. Και ειδικά οι γυναίκες, επειδή αυτό το τραγούδι αφορά τη δύναμη των γυναικών και επίσης το πώς είμαστε τόσο δυνατές και ότι μπορούμε να είμαστε και θεϊκές και ανθρώπινες. Έχουμε αυτά τα δύο μέρη μέσα μας, ανθρώπινα και θεϊκά. Και όπως κάθε Άγιος που πάτησε σε αυτή τη γη, ήταν πρώτα άνθρωπος. Έτσι, η δύναμή σου είναι στα χέρια σου. Θέλαμε να ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους να μας βοηθήσουν και να καταλάβουν ότι μπορούμε να το κάνουμε μαζί αυτό.
Νιώσατε πραγματικά αυτή την υποστήριξη, αυτό που ήθελες να νιώθουν όσοι άκουγαν το τραγούδι σας;
Απολύτως, το νιώσαμε τόσο πολύ. Θυμάμαι ότι δίναμε τόσες πολλές συνεντεύξεις κάθε μέρα που στο τέλος εκείνου του μαραθωνίου ήταν ήδη δύσκολο να μην τραγουδήσεις καν, αλλά να μιλήσεις. Αλλά ήταν πολύ, πολύ σημαντικό. Και αυτό ήταν μέρος της αποστολής μας εκεί. Γι’ αυτό ήμασταν εκεί, στην πραγματικότητα.
Υπήρξαν στιγμές που νιώσατε εύθραυστες στη σκηνή όταν τραγουδούσατε;
Υποθέτω ότι στη σκηνή, υπάρχουν εκείνες οι στιγμές που νιώθω εύθραυστη. Αλλά αυτή είναι η στιγμή της μεγαλύτερης δύναμής σου στην πραγματικότητα. Δεν ξέρω πώς να το εξηγήσω αυτό. Απλά το νιώθεις. Και θυμάμαι τις πρώτες νότες του τραγουδιού της, Teresa & Maria. Στην πραγματικότητα, ξεκινήσαμε να γράφουμε το τραγούδι από τη μελωδία στην αρχή. Υποθέτω ότι αυτή η μελωδία είναι η ρίζα του τραγουδιού, είναι η ψυχή αυτού του τραγουδιού. Και νιώθω κάτι τόσο βαθύ και θέλω να κλάψω εκείνη τη στιγμή στη σκηνή. Και θυμάμαι να στέκομαι στη σκηνή της Eurovision τραγουδώντας αυτή τη μελωδία και να σκέφτομαι όλες τις γυναίκες και όλους τους ανθρώπους που παλεύουν στην Ουκρανία και να νιώθω ότι είμαστε συνδεδεμένοι αυτή τη στιγμή και ότι έχουμε τόση δύναμη όταν είμαστε μαζί. Το ένιωσα πραγματικά.
Ένα μεγάλο μέρος των τραγουδιών σου, κινείται γύρω από την ουκρανική φολκλόρ. Πόσο σημαντική είναι η ουκρανική φολκλόρ στη μουσική σου;
Είναι ένα μέρος και ένα κομμάτι του εαυτού μου. Ξέρεις, δεν είναι ότι το κάνω τεχνητά. Είναι αυτά που μου τραγουδούσε η μητέρα μου όταν ήμουν παιδί, και αυτά που άκουγα όταν καθόμασταν σε ένα μακρύ τραπέζι με τη μεγάλη μου οικογένεια, μετά από ένα καλό γεύμα. Και αυτό είναι απλώς ένα μέρος της κουλτούρας μας. Οπότε, αυτή η μουσική βγαίνει φυσικά από εμένα. Όταν ακούω μια μελωδία και ρυθμούς, μια φολκλόρ μελωδία απλώς εμφανίζεται στο μυαλό μου, είναι σαν να “κουμπώνει”. Ταιριάζει με τον ρυθμό, και απλώς θέλω να το βγάλω προς τα έξω.
Έχεις πει ότι είναι πολύ σημαντικό για εσένα να αρχίσετε να τραγουδάτε, γενικά, στα ουκρανικά. Αλλάζει αυτό τώρα στην Ουκρανία; Τραγουδάτε περισσότερο στη γλώσσα σας;
Ναι είναι κάτι που συμβαίνει. Υποθέτω ότι εκείνη η εποχή της παγκοσμιοποίησης, που όλοι στην Ευρώπη πίστευαν ότι είναι σημαντικό να τραγουδάς στα αγγλικά για να σε κατανοήσει ο κόσμος, τελείωσε. Και είμαι πραγματικά, πραγματικά χαρούμενη γι’ αυτό, και νιώθω ότι είμαι μέρος αυτής της επανάστασης. Γιατί μετά τη Eurovision, πήρα την απόφαση να κυκλοφορήσω τα περισσότερα μου τραγούδια με ολόκληρα μέρη στην Ουκρανική γλώσσα, ακόμη και αυτά που θα είχαν Αγγλικό στίχο, και φοβόμουν ότι όσοι με γνώριζαν μέσω της Eurovision δεν θα τα καταλάβαιναν. Αλλά δεν μπορούσα απλώς να σταματήσω να το κάνω. Το έκανα και συνειδητοποίησα ότι ήταν μια τόσο καλή απόφαση, επειδή πολλοί άνθρωποι που μου στέλνουν μηνύματα, μαθαίνουν ουκρανικά τώρα μαζί μου, και είναι ερωτευμένοι με την ουκρανική φολκλόρ μουσική και είναι ερωτευμένοι με την ουκρανική μουσική γενικότερα. Και επιμένω να το κάνω. Και κάθε φορά που έχω μια συνεργασία με διεθνείς καλλιτέχνες, τους βάζω να τραγουδήσουν κάποια μέρη στα ουκρανικά. Και νιώθω πολύ περήφανη γι’ αυτούς, επειδή η ουκρανική μουσική, η ουκρανική γλώσσα, είναι πολύ μελωδική. Αλλά φυσικά για έναν ξένο είναι λίγο δύσκολο να την προφέρει, όμως προσπαθούν και τα πάνε τόσο καλά, είμαι πολύ περήφανη γι’ αυτούς. Ναι, το κάναμε αυτό με τους Within Temptation και με πολλούς καλλιτέχνες που ακόμα δεν γνωρίζετε, οπότε πρέπει απλώς να περιμένετε λίγο.
Και ιδιαίτερα για τα φολκλόρ τραγούδια, είναι διαφορετικό το συναίσθημα να τα τραγουδάς στην μητρική σου γλώσσα…
Τα φολκλόρ τραγούδια… αυτή είναι η μαγεία των φολκλόρ τραγουδιών, είναι ότι πρέπει να είναι στη μητρική γλώσσα. Έχουν αυτό τον ‘κώδικα’, ξέρετε, κάτι που δεν μπορείς να εξηγήσεις, αλλά απλά συνδυάζονται με την γλώσσα. Και όταν χωρίσεις αυτά τα δύο, τη μελωδία από τους στίχους, χάνεται κάτι. Υποθέτω ότι υπάρχει κάτι μαγικό, κάτι που δεν μπορείς να εξηγήσεις. Δεν μπορώ να εξηγήσω πώς λειτουργεί, απλώς λειτουργεί.
Θέλω να σε ρωτήσω, όταν έρθει επιτέλους η ώρα της ειρήνης στην Ουκρανία, τι είδους μουσική πιστεύετε ότι θα αναδυθεί στην πατρίδα σου; Γιατί ο πόλεμος έχει σημαδέψει μία ολόκληρη γενιά, μαζί και τη μουσική που βγαίνει από την Ουκρανία…
Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς, πολύ δύσκολο, γιατί ακόμα και τώρα κατά τη διάρκεια του πολέμου υπάρχουν τόσα πολλά είδη και νέοι καλλιτέχνες, κάτι που δεν θα μπορούσες καν να φανταστείς ότι θα υπήρχε τώρα. Οπότε, δεν ξέρω, ας δούμε. Έχω ένα όραμα και ένα όνειρο ότι, όταν τελειώσουν όλα και ίσως νωρίτερα ακόμη, ότι οι άνθρωποι θα έρθουν στην Ουκρανία και θα δουν ότι η ουκρανική μουσική σκηνή αρκετά μεγάλη για να έρθουν και να εμφανιστούν διεθνείς καλλιτέχνες εδώ. Να συνειδητοποιήσουν ότι η ουκρανική σκηνή και το κοινό είναι πραγματικά, πραγματικά μεγάλα και αξίζει να έρθουν και να εμφανιστούν εδώ και να δημιουργήσουν μουσική με Ουκρανούς μουσικούς και παραγωγούς. Τα έχουμε ήδη όλα, απλά πρέπει να τα δουν και να μας ανακαλύψουν. Δεν είναι εύκολο, δεν θα πω ψέματα. Αλλά υπάρχουν τόσοι πολλοί καλλιτέχνες που είναι ενθουσιασμένοι που έρχονται. Για παράδειγμα, μιλάω με τον Γάλλο σκηνοθέτη Arthur Cadre, θέλει πολύ να έρθει στην Ουκρανία. Κάναμε αυτή τη μεγάλη συναυλία σε μία Αρένα τον Απρίλιο, και θέλει πραγματικά να έρθει για άλλη μία μεγάλη συναυλία και να κάνουμε κάτι μαζί. Υπάρχει επίσης ο πολύ διάσημος πιανίστας Emilio, με τον οποίο συνεργαστήκαμε, και θέλει πολύ να έρθει για μια άλλη συναυλία, όταν αυτό συμβεί. Έχουμε ήδη κάνει κάποιες συνεργασίες όπως με την Irina Rimes, για παράδειγμα. Φυσικά, η ομάδα της φοβόταν πολύ για τη ζωή της και δεν ήταν σίγουροι για εκείνη στο να ταξιδέψει στην Ουκρανία, αλλά όταν το έκανε, είπε κάτι σαν, «Ουάου, είμαι πολύ λυπημένη που φεύγω αύριο, γιατί θα ήθελα πολύ να δω την πόλη περισσότερο». Είχαμε τον Satoshi από τη Μολδαβία. Έχουμε τον Nemo εδώ στο Κίεβο αυτή τη στιγμή. Υποθέτω ότι ο κόσμος νιώθει κάτι μέσα του όταν βρίσκεται εδώ στην Ουκρανία, αλλά είναι αδύνατο να το νιώσεις μέχρι να έρθεις.
Θα συνεχίσω τώρα τη συζήτηση γύρω από Κύπρο και Ελλάδα. Το ελληνικό και το κυπριακό κοινό φαίνεται να έχει συνδεθεί συναισθηματικά μαζί σου και τα τραγούδια σου. Γιατί πιστεύεις ότι συμβαίνει αυτό;
Είμαι πάρα πολύ, πάρα πολύ ευγνώμων για αυτό. Δεν μπορούσα να φανταστώ αυτό το πεπρωμένο για τους «CATHARTICUS», και όταν είδα τα πρώτα σχόλια κάτω από κάποια βίντεο στο TikTok, έμεινα πολύ έκπληκτη, σκεφτόμουν πώς γίνεται αυτό; Και μάλλον αργότερα συνειδητοποίησα ότι είναι το πνευματικό κομμάτι αυτού του τραγουδιού που μας συνδέει. Υποθέτω ότι οι Έλληνες είναι πολύ πνευματικοί άνθρωποι και νιώθουν πραγματικά αυτό που προσπαθούσα να πω μέσα από αυτή τη μουσική. Και πραγματικά, πραγματικά ονειρεύομαι να έρθω κάποια μέρα με μια συναυλία εκεί. Ίσως να ερμηνεύσω κάτι με την Κλαυδία. Ελπίζω πραγματικά ότι σύντομα θα μπορέσουμε να το κάνουμε αυτό.
Η Κύπρος είναι επίσης μια διαιρεμένη χώρα, με τους ανθρώπους να προσπαθούν να διατηρήσουν την ταυτότητά τους και τις αναμνήσεις τους. Πιστεύεις λοιπόν ότι οι άνθρωποι από τέτοιες χώρες, που είναι γεωπολιτικά ευάλωτες, συνδέονται περισσότερο με το είδος της μουσικής σου;
Ναι, απολύτως. Σίγουρα, το νιώθω κι εγώ αυτό. Νιώθω ότι υπάρχει κάτι σε αυτές τις χώρες που μας κάνει να μένουμε περισσότερο πιστοί στον πολιτισμό μας. Και ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι να το διασώσουμε. Υποθέτω ότι οι δύσκολες εποχές, αυτό είναι που μας συνδέει πραγματικά.
Πιστεύεις δηλαδή ότι η μουσική είναι ένας τρόπος διατήρησης της ταυτότητας και του πολιτισμού.
Ναι, για μένα είναι επίσης η διατήρηση της ταυτότητάς μου σίγουρα, αλλά και μια γέφυρα μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών που νιώθουν το ίδιο και μπορούμε να μοιραστούμε τις εμπειρίες μας.
Το ένιωσες περισσότερο με κάποιες χώρες σε σχέση με κάποιες άλλες όταν πήγες στη Eurovision, ότι είναι πιο σημαντικό γι’ αυτές να διατηρήσουν την ταυτότητά τους και τις αναμνήσεις τους;
Ναι, το ένιωθα αυτό πολύ συχνά. Πολλές σλαβικές χώρες, καθώς και με την Κύπρο και την Ελλάδα, σίγουρα. Ειδικά στις μέρες μας. Σε αυτές τις ευάλωτες εποχές, υποθέτω ότι σχεδόν κάθε χώρα νιώθει ότι βρίσκεται σε μια θέση όπου αν δεν σώσεις την ταυτότητά σου, δεν ξέρεις πραγματικά πού ανήκεις.
Τι ελπίζεις να νιώσει ο κόσμος αφού φύγει από μια από τις συναυλίες σου;
Θέλω πραγματικά να νιώσουν ανακούφιση. Σαν να άφησαν πίσω τους κάποια άσχημα συναισθήματα και τώρα να είναι γεμάτοι ελπίδα. Και ακόμα και όταν μιλάω για μένα, υπήρξε μια στιγμή στη ζωή μου που συνειδητοποίησα ότι σταμάτησα να ονειρεύομαι. Και αυτή είναι μια δύσκολη στιγμή, γιατί χωρίς όνειρα, τι είναι η ζωή; Και θέλω πραγματικά οι άνθρωποι να νιώθουν ότι μπορούν να ονειρεύονται, ότι θέλουν να ονειρεύονται και ότι έχουν μέσα τους τη δύναμη να κάνουν αυτά τα όνειρα πραγματικότητα.
Και τι νιώθεις μετά από μια από τις συναυλίες σου;
Ω, νιώθω ότι θέλω άλλη μία, μετά το προηγούμενη. Οπότε, ναι, είναι κάτι που δεν τελειώνει ποτέ, υποθέτω.
Το άρθρο Γράφοντας μουσική για ένα έθνος κάτω από τις σειρήνες των Ρωσικών επιδρομών: Η Jerry Heil μιλάει στην Cyprus Times εμφανίστηκε πρώτα στο Cyprus Times.