Πώς η δυτική βοήθεια αλλάζει τα δεδομένα στο πεδίο την ώρα που η Μόσχα πιέζεται οικονομικά και απορρίπτει κάθε πρόταση για εκεχειρία.
Βρισκόμαστε πλέον στον πέμπτο χρόνο αυτού του καταστροφικού πολέμου και η εικόνα στα μέτωπα της Ουκρανίας έχει αλλάξει ριζικά μορφή. Δεν βλέπουμε πια τις σαρωτικές προελάσεις των πρώτων μηνών της εισβολής ούτε τον απόλυτο εγκλωβισμό του περασμένου χειμώνα.
Η ανοικτή επιστολή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι προς τον Βλαντιμίρ Πούτιν, στις 4 Ιουνίου, με την οποία πρότεινε άμεση εκεχειρία και έναρξη ρεαλιστικών διαπραγματεύσεων, έπεσε για άλλη μια φορά στο κενό. Ο Ρώσος πρόεδρος την απέρριψε χωρίς δεύτερη σκέψη, εμμένοντας στις δικές του μαξιμαλιστικές απαιτήσεις.
Για όσους παρακολουθούν στενά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το Κρεμλίνο όλα αυτά τα χρόνια, η άρνηση αυτή ήταν απολύτως αναμενόμενη. Ο Πούτιν εξακολουθεί να πορεύεται με την πεποίθηση ότι ο χρόνος κυλάει υπέρ του, παρά το γεγονός ότι τα σημερινά δεδομένα στο πεδίο της μάχης και στην οικονομία της χώρας του δείχνουν κάτι εντελώς διαφορετικό. Ο πόλεμος φθοράς έχει αρχίσει να δείχνει τα δόντια του και στις δύο πλευρές, αλλά πλέον η Μόσχα καλείται να διαχειριστεί πρωτόγνωρες προκλήσεις στο ίδιο της το έδαφος.
Η καθυστερημένη αλλά καθοριστική αντίδραση της Δύσης
Μετά από δύο ολόκληρα χρόνια δισταγμών, ατέρμονων εσωτερικών πολιτικών συγκρούσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες και γραφειοκρατικών αγκυλώσεων στους διαδρόμους των Βρυξελλών, η νέα μαζική στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο είναι πλέον γεγονός. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ουάσιγκτον ξεπέρασαν τον σκόπελο της αναποφασιστικότητας, αντιλαμβανόμενες πως μια κατάρρευση του ουκρανικού μετώπου θα έφερνε τη ρωσική απειλή προ των πυλών ολόκληρης της Ευρώπης.
Αυτή η σταθερή ροή σύγχρονου δυτικού εξοπλισμού έχει δώσει μια τεράστια ανάσα στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις και δεν μιλάμε απλώς για πυρομαχικά πυροβολικού που είναι απαραίτητα για τη συντήρηση των αμυντικών τους θέσεων. Η Δύση προσφέρει πλέον προηγμένα αντιαεροπορικά συστήματα, πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και σύγχρονα τεθωρακισμένα οχήματα. Ο εξοπλισμός αυτός επιτρέπει στον ουκρανικό στρατό να αμύνεται αποτελεσματικά στις ρωσικές επιθέσεις και ταυτόχρονα να οργανώνει τα δικά του χτυπήματα με χειρουργική ακρίβεια.
Αυτή ακριβώς η εξέλιξη έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η σύγκρουση τον τελευταίο καιρό. Οι Ουκρανοί δεν περιμένουν πλέον μοιρολατρικά τους Ρώσους στρατιώτες στα λασπωμένα χαρακώματα του Ντονμπάς. Έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν την πίεση στα μετόπισθεν του εχθρού. Η σιωπηρή άδεια πολλών δυτικών κρατών για τη χρήση των δικών τους οπλικών συστημάτων σε στοχευμένα πλήγματα εντός των κατεχομένων περιοχών, έχει δημιουργήσει έναν σοβαρό επιχειρησιακό πονοκέφαλο στη ρωσική στρατιωτική διοίκηση.
Ο ασύμμετρος πόλεμος των υποδομών
Το Κίεβο, αναγνωρίζοντας την αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου σε έμψυχο δυναμικό, έχει αναπτύξει μια εξαιρετικά ευφυή και αποτελεσματική στρατηγική ασύμμετρου πολέμου. Χρησιμοποιώντας τεχνολογία αιχμής και σμήνη drones εγχώριας κατασκευής, καταφέρνει καίρια πλήγματα σε τεράστια διυλιστήρια, στρατηγικές αποθήκες καυσίμων και νευραλγικές ενεργειακές υποδομές βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια.
Παράλληλα, οι ουκρανικές ειδικές δυνάμεις και τα πυραυλικά συστήματα έχουν κάνει τον βίο αβίωτο στις ρωσικές στρατιωτικές μονάδες κατοχής στην Κριμαία, στο Λουγκάνσκ και στο Ντονέσκ. Η καταστροφή ραντάρ, συστημάτων αεράμυνας και βάσεων εφοδιασμού στην Κριμαία έχει υποβαθμίσει σε τεράστιο βαθμό την ικανότητα της Ρωσίας να ελέγχει τη Μαύρη Θάλασσα.
Η Ρωσία στηρίζει την τεράστια πολεμική της μηχανή σχεδόν αποκλειστικά στα έσοδα που προκύπτουν από τις εξαγωγές ενέργειας και πετρελαίου. Όταν οι Ουκρανοί καταστρέφουν ένα μεγάλο διυλιστήριο, δεν προκαλούν μόνο στρατιωτικό πρόβλημα στον ανεφοδιασμό των αρμάτων μάχης, αλλά στην πραγματικότητα αφαιρούν εκατομμύρια ρούβλια από τα κρατικά ταμεία της Μόσχας. Πρόκειται για μια αργή, βασανιστική αλλά σταθερή οικονομική αιμορραγία την οποία το ρωσικό κράτος πασχίζει να κρύψει πίσω από καθημερινές θριαμβευτικές ανακοινώσεις στα ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης. Η πραγματικότητα ωστόσο είναι αμείλικτη και η ρωσική οικονομία πιέζεται αφόρητα.
Ανθρώπινο κόστος και κοινωνική δυσαρέσκεια
Πέρα από τα στεγνά οικονομικά δεδομένα, υπάρχει ένας ζωτικός παράγοντας που η ρωσική ηγεσία φοβάται περισσότερο από οποιοδήποτε δυτικό όπλο. Αυτός ο παράγοντας είναι οι τεράστιες ανθρώπινες απώλειες στο πεδίο της μάχης. Οι διαρροές πληροφοριών από ανεξάρτητες ερευνητικές πηγές και διεθνείς οργανισμούς κάνουν πλέον ανοιχτά λόγο για εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και ακρωτηριασμένους στρατιώτες από τη ρωσική πλευρά κατά τα τελευταία χρόνια.
Στην αχανή ρωσική επαρχία, από όπου στρατολογείται κυρίως το προσωπικό που στέλνεται στην πρώτη γραμμή, η κοινωνική δυσαρέσκεια αρχίζει να γίνεται δειλά αλλά ξεκάθαρα αισθητή. Οι γυναίκες και οι μητέρες των στρατιωτών ζητούν όλο και πιο επίμονα την επιστροφή των δικών τους ανθρώπων από τα μέτωπα. Όσο ο πόλεμος παρατείνεται χωρίς ορατό τέλος, τόσο αυτή η συσσωρευμένη κοινωνική πίεση θα αυξάνεται επικίνδυνα για το καθεστώς.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν γνωρίζει πολύ καλά ότι μια νέα, γενική επιστράτευση που θα άγγιζε τα μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Μόσχα και η Αγία Πετρούπολη θα μπορούσε να προκαλέσει ανεξέλεγκτη πολιτική αναταραχή. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο επιμένει να βασίζεται σε ιδιωτικούς στρατούς μισθοφόρων, σε φτωχές μειονότητες από τις πιο απομακρυσμένες περιοχές της Σιβηρίας και σε εξωφρενικά οικονομικά κίνητρα για όσους κατατάσσονται εθελοντικά. Πρόκειται προφανώς για μια τακτική που απλώς αγοράζει χρόνο, αλλά δεν επιλύει το τεράστιο δημογραφικό και κοινωνικό ρήγμα που γιγαντώνεται στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Η εμμονή στους όρους παράδοσης
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό και στάσιμο σκηνικό, θα περίμενε ίσως κανείς ότι η Μόσχα θα έβλεπε την πρόσφατη ειρηνευτική πρόταση του Ζελένσκι ως μια χρυσή ευκαιρία απεμπλοκής. Αντί αυτού, η ρωσική ηγεσία επιλέγει τον δρόμο της σύγκρουσης μέχρι τέλους. Η πολιτική επιβίωση του Πούτιν έχει πλέον ταυτιστεί απόλυτα με μια ξεκάθαρη, ολοκληρωτική νίκη στα μάτια του ρωσικού λαού.
Η αποδοχή των ρωσικών όρων, που ουσιαστικά ισοδυναμούν με πλήρη συνθηκολόγηση, αποστρατιωτικοποίηση και εδαφικό ακρωτηριασμό της Ουκρανίας, αποτελεί τον μοναδικό δρόμο διαφυγής που αναγνωρίζει το Κρεμλίνο. Οποιαδήποτε άλλη συμβιβαστική κατάληξη θα ερμηνευτεί ως απόλυτη αδυναμία από το ίδιο το σκληρό σύστημα εξουσίας που τον περιβάλλει.
Η επανειλημμένη απόρριψη κάθε πρότασης για εκεχειρία επιβεβαιώνει πως η Μόσχα δεν ενδιαφέρεται ουσιαστικά για την ειρήνη ή την ασφάλεια των ρωσόφωνων πληθυσμών. Ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την πλήρη πολιτική υποταγή της Ουκρανίας. Το μήνυμα αυτό είναι εξαιρετικά σαφές προς όλες τις κατευθύνσεις της διεθνούς σκηνής και αφορά άμεσα όλους όσοι βασίζονται στο διεθνές δίκαιο για την επιβίωσή τους.
Το γεωπολιτικό αποτύπωμα για την Κύπρο και την Ευρώπη
Είναι απόλυτα λογικό για εμάς εδώ στην Κύπρο, η κατάσταση στην Ουκρανία να μην αποτελεί απλώς ένα μακρινό γεωπολιτικό παιχνίδι μεγάλων δυνάμεων. Γνωρίζουμε από πρώτο χέρι τι σημαίνει στρατιωτική εισβολή, κατοχή εδαφών και συστηματική παραβίαση κάθε έννοιας του Διεθνούς Δικαίου.
Αν η διεθνής κοινότητα κουραστεί και επιτρέψει στον εκάστοτε ισχυρό να επιβάλει τα τετελεσμένα της στρατιωτικής βίας προσαρτώντας ανεξάρτητα εδάφη, τότε ανοίγει οριστικά ο ασκός του Αιόλου. Κάθε αναθεωρητική δύναμη στον πλανήτη, έχοντας το ρωσικό προηγούμενο, θα θεωρήσει πως μπορεί να ξαναχαράξει τα σύνορα χωρίς σοβαρές συνέπειες. Ο αναθεωρητισμός και η επιθετικότητα δεν αντιμετωπίζονται ποτέ με υποχωρήσεις και παραχωρήσεις.
Η πεισματική αντοχή της Ουκρανίας, με την κρίσιμη υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, είναι ταυτόχρονα και ένα ηχηρό μήνυμα υπεράσπισης της εθνικής κυριαρχίας απέναντι στον αυταρχισμό. Το γεγονός ότι η Ευρώπη ξύπνησε από τον επικίνδυνο λήθαργο της ρωσικής ενεργειακής εξάρτησης και δείχνει έτοιμη να αναλάβει το μερίδιο ευθύνης που της αναλογεί για την ασφάλεια της ηπείρου, αποτελεί μια κρίσιμη ιστορική καμπή.
Ο πέμπτος χρόνος αυτού του πολέμου προμηνύεται εξαιρετικά σκληρός και αιματηρός. Οι Ουκρανοί έχουν πλέον τα μέσα και τη βούληση να προκαλέσουν τεράστιο, ασύμμετρο κόστος στη ρωσική πολεμική μηχανή. Την ίδια στιγμή ο Βλαντιμίρ Πούτιν δείχνει απόλυτα εγκλωβισμένος στο δικό του απομονωμένο αφήγημα μεγαλοϊδεατισμού και αυτοκρατορικής αναβίωσης.
Όσο ο Ρώσος πρόεδρος επιλέγει να κλείνει επιδεικτικά τα αυτιά του στις ρεαλιστικές εκκλήσεις για διαπραγματεύσεις, τόσο ο πόλεμος θα μεταφέρεται, σταδιακά αλλά εντελώς αναπόφευκτα, μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Όταν η καθημερινότητα των απλών Ρώσων πολιτών αρχίσει να διαταράσσεται ανεπανόρθωτα από τις επιπτώσεις των στρατιωτικών επιλογών της ηγεσίας τους, τότε οι κοινωνικές και πολιτικές ρωγμές στο ρωσικό καθεστώς ενδέχεται να αποδειχθούν πολύ βαθύτερες από όσο μπορεί να φανταστεί ο σημερινός ένοικος του Κρεμλίνου.
Το άρθρο Αιματηρό αδιέξοδο στην Ουκρανία μετά την απόρριψη της ανοικτής επιστολής Ζελένσκι εμφανίστηκε πρώτα στο Cyprus Times.