Πώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν και γιατί Μόσχα και Ουάσιγκτον παγιδεύτηκαν στις αυταπάτες της αλαζονείας του Πούτιν και του Τραμπ
Σήμερα όποιος βλέπει τον πόλεμο στην Ουκρανία και τον πόλεμο στο Ιράν ως δύο ξεχωριστές κρίσεις, πιθανότατα κοιτάζει το δέντρο και χάνει το δάσος. Η μία σύγκρουση τροφοδοτεί την άλλη, μεταφέροντας τεχνολογία, τακτικές, πίεση στις αγορές, διπλωματικά διλήμματα και στρατιωτική κόπωση με διαφορετικούς (όχι πάντα) δρώντες και αποδέκτες.
Η μεγάλη εικόνα δείχνει ότι τόσο η Ρωσία όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν κρίσιμα λάθη εκτίμησης, τα οποία τώρα πληρώνουν με περιορισμένες επιλογές και αυξημένο κόστος.
Η πολεμική περιπέτεια στο Ιράν άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου, όταν Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ ξεκίνησαν επιθέσεις κατά ιρανικών στόχων, με δηλωμένη επιδίωξη την καταστροφή του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης, αλλά και την ευρύτερη αποδυνάμωση του καθεστώτος. Η αμερικανική πλευρά παρουσίασε την επιχείρηση ως αποφασιστικό πλήγμα. Στην πράξη, όμως, έναν μήνα μετά, η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν πόλεμο που δεν έκλεισε γρήγορα, με ιρανικά αντίποινα κατά αμερικανικών βάσεων σε κράτη του Κόλπου, με χτυπήματα κατά ενεργειακών υποδομών, και με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν υπό ασφυκτική πίεση.
Το νήμα που ενώνει τα δύο μέτωπα
Η πρώτη και πιο καθαρή σύνδεση των δύο πολέμων είναι η χρήση των drones. Η Ουκρανία έγινε από το 2022 το μεγάλο εργαστήριο του πολέμου φθοράς με φθηνά, μαζικά, αναλώσιμα μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η Ρωσία χρησιμοποίησε εκτεταμένα ιρανικού σχεδιασμού Shahed εναντίον ουκρανικών πόλεων και υποδομών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη από το 2023 διαμορφώσει ειδικό καθεστώς κυρώσεων ακριβώς λόγω της ιρανικής στρατιωτικής στήριξης προς τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και αυτό δεν είναι θεωρία, αλλά επίσημα καταγεγραμμένη ευρωπαϊκή πολιτική.
Τώρα βλέπουμε την αντίστροφη ροή. Η εμπειρία που αποκόμισε η Ρωσία στην Ουκρανία από τη μαζική χρήση drones δεν έμεινε στο ουκρανικό μέτωπο. Σύμφωνα με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η Μόσχα συνεχίζει να παρέχει πληροφορίες και υποστήριξη στο Ιράν, ενώ σε ρεπορτάζ του Reuters αναφέρθηκε ότι σε ιρανικά drones που χρησιμοποιήθηκαν στη Μέση Ανατολή βρέθηκαν ρωσικά εξαρτήματα. Παράλληλα, το Reuters μετέδωσε ότι η Ρωσία φέρεται να επεκτείνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική συνεργασία με την Τεχεράνη, αν και το Κρεμλίνο το αρνείται. Με άλλα λόγια, ο πόλεμος της Ουκρανίας δεν ήταν απλώς πεδίο χρήσης ιρανικής τεχνολογίας, αλλά και σχολείο προσαρμογής αυτής της τεχνολογίας, την οποία τώρα βλέπουμε να επιστρέφει στη Μέση Ανατολή πιο εξελιγμένη.
Η δεύτερη σύνδεση είναι η αεράμυνα και τα αποθέματα. Όσα συστήματα χρειάζεται η Ουκρανία για να αναχαιτίζει ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους και drones, είναι σε μεγάλο βαθμό τα ίδια ή συγγενή με εκείνα που χρησιμοποιούνται τώρα στη Μέση Ανατολή. Ήδη από τις 4 Μαρτίου γράφτηκε πως ο πόλεμος με το Ιράν μπορούσε να προκαλέσει κρίσιμη έλλειψη αμερικανικών πυραύλων αεράμυνας για την Ουκρανία, ειδικά για τα συστήματα Patriot PAC 3. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι σύμμαχοι έστειλαν σήματα για περιορισμό ουκρανικών πληγμάτων στη ρωσική πετρελαϊκή υποδομή λόγω της παγκόσμιας ενεργειακής αναταραχής που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν.
Τρίτη σύνδεση είναι η τεχνογνωσία. Η Ουκρανία, επειδή πολεμά τέσσερα χρόνια απέναντι σε ρωσικά και ιρανικά drones, κατέληξε να έχει ίσως την πιο πρακτική γνώση στον κόσμο για το πώς αναχαιτίζονται σμήνη φθηνών μη επανδρωμένων μέσων. Γι’ αυτό σήμερα το Κίεβο συζητά αμυντικές συνεργασίες με κράτη του Κόλπου και στέλνει εξειδικευμένες ομάδες στη Μέση Ανατολή. Η Ουκρανία, που δέχθηκε επιθέσεις με ιρανική τεχνολογία μέσω Ρωσίας, εξάγει τώρα αντιμέτρα σε όσους δέχονται τις ίδιες επιθέσεις απευθείας από το Ιράν.
Το μεγάλο λάθος της Ρωσίας
Το πρώτο στρατηγικό λάθος της Μόσχας έγινε τον Φεβρουάριο του 2022. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν πίστεψε ότι η Ουκρανία θα λυγίσει γρήγορα, ότι η Δύση θα κουραστεί νωρίς και ότι η Ρωσία μπορούσε να αποκαταστήσει μια αυτοκρατορική ζώνη επιρροής με χαμηλό σχετικά κόστος. Τέσσερα χρόνια μετά, η Ρωσία εξακολουθεί να πολεμά, να ξοδεύει τεράστιους πόρους, να χρειάζεται εξωτερική βοήθεια και να μην έχει επιβάλει πολιτική λύση για να σταματήσει να αιμορραγεί τόσο σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού και μέσων αλλά και σε επίπεδο οικονομίας. Αυτό ακριβώς είναι η παγίδα. Όταν έχεις επενδύσει τόσο πολύ σε έναν πόλεμο, ακόμα και τα περιορισμένα κέρδη σε εμποδίζουν να κάνεις πίσω.
Το δεύτερο ρωσικό λάθος ήταν ότι για να αντέξει τον πόλεμο, εμβάθυνε τη συνεργασία της με καθεστώτα όπως αυτά του Ιράν και της Βόρειας Κορέας. Η αμερικανικές υπηρεσίες καταγράφουν ρητά ότι η στρατιωτική στήριξη του Ιράν και της Βόρειας Κορέας βοήθησε τη Μόσχα στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, ενώ η Ρωσία καλλιέργησε συνεργασίες με Κίνα, Ιράν και Πιονγκγιάνγκ για να εξυπηρετήσει τα δικά της συμφέροντα. Βραχυπρόθεσμα, αυτό έδωσε ανάσες, αλλά μακροπρόθεσμα, αύξησε την εξάρτηση της Ρωσίας από ένα δίκτυο αναθεωρητικών δυνάμεων και τη φόρτωσε με δεύτερο μέτωπο έμμεσης εμπλοκής, αφού η κλιμάκωση με το Ιράν επηρεάζει άμεσα την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία.
Το τρίτο λάθος της Ρωσίας είναι πιο επικίνδυνο. Η άνοδος των τιμών της ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν δίνει στη Μόσχα βραχυπρόθεσμα οικονομική ανάσα κάτι που το Κρεμλίνο παραδέχθηκε ανοιχτά, μιλώντας για αυξημένη ζήτηση για ρωσική ενέργεια. Υπολογίζεται ότι οι ρωσικές εισπράξεις από πετρέλαιο και αέριο αναμένονταν να αυξηθούν κατά 70% τον Απρίλιο σε σχέση με τον Μάρτιο. Αυτό, όμως, είναι και παγίδα. Επειδή όταν ένας πόλεμος τρίτου σου προσφέρει οικονομική ανακούφιση, έχεις λιγότερα κίνητρα να τερματίσεις τον δικό σου. Έτσι η Μόσχα μένει όλο και πιο δεμένη με μια διεθνή αστάθεια που δεν ελέγχει πλήρως.
Το μεγάλο λάθος των Ηνωμένων Πολιτειών
Η Ουάσιγκτον έκανε τη δική της εκδοχή του ίδιου λάθους. Πίστεψε ότι μπορούσε να επιβάλει έναν σύντομο, υψηλής έντασης, αεροναυτικό πόλεμο στο Ιράν χωρίς βαθιά και μακρά δέσμευση. Η ρητορική της αμερικανικής ηγεσίας μετά την έναρξη της επιχείρησης ήταν σχεδόν θριαμβευτική. Η μεγαλύτερη λανθασμένη εκτίμηση του Ντόναλντ Τραμπ ήταν το εύρος των ιρανικών αντιποίνων. Το Ιράν χρησιμοποίησε πυραύλους και drones, έπληξε περιφερειακούς στόχους, αναστάτωσε τις αγορές ενέργειας και μετέτρεψε τα Στενά του Ορμούζ σε παγκόσμιο μοχλό πίεσης.
Το δεύτερο αμερικανικό λάθος ήταν ότι υποτίμησε το πόσο οι δύο πόλεμοι αλληλεπικαλύπτονται σε πυρομαχικά, αεράμυνα, βιομηχανική βάση και πολιτική επίπτωση. Η συζήτηση στην Ουάσιγκτον για πιθανή εκτροπή όπλων από την Ουκρανία προς τη Μέση Ανατολή δείχνει ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ανεξάντλητη ικανότητα να στηρίζουν ταυτόχρονα δύο μεγάλα μέτωπα χωρίς σκληρά trade offs. Το Reuters επισήμανε ότι η σύγκρουση με το Ιράν μπορεί να αποσπάσει αμερικανικά όπλα από την Ουκρανία και να αφήσει το Κίεβο εκτεθειμένο ακριβώς την ώρα που η Ρωσία προετοιμάζει νέα εαρινή επίθεση.
Τρίτο λάθος ήταν η υπερβολική πίστη στον εξαναγκασμό χωρίς πολιτικό σχέδιο εξόδου. Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επέμεινε ότι μόνο η διπλωματία και οι διαπραγματεύσεις μπορούν να δώσουν διαρκή διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της λεγόμενης E3 επαναλαμβάνουν ότι η διπλωματική λύση είναι η μόνη βιώσιμη οδός. Όταν, λοιπόν, ανοίγεις πόλεμο χωρίς επαρκές διπλωματικό πλαίσιο για την επόμενη μέρα, δεν ελέγχεις την κλιμάκωση, αλλά την παρακολουθείς να διευρύνεται.
Δύσκολη η απεμπλακή
Η Ρωσία δυσκολεύεται να φύγει από την Ουκρανία γιατί ο πόλεμος έχει γίνει συστατικό της ίδιας της ρωσικής κρατικής αφήγησης, του στρατιωτικού της δόγματος και της οικονομικής της προσαρμογής. Η αμερικανική εκτίμηση απειλών σημειώνει ότι η Μόσχα εξακολουθεί να πιστεύει πως μπορεί να επιβάλει λύση με τους όρους της. Αυτό σημαίνει ότι δεν βλέπει την αποχώρηση ως ουδέτερη επιλογή, αλλά ως πολιτική ήττα με απρόβλεπτες συνέπειες για το καθεστώς.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται να φύγουν από τον πόλεμο στο Ιράν γιατί κάθε βήμα πίσω μπορεί να διαβαστεί ως ήττα αποτροπής, ενώ κάθε βήμα μπροστά αυξάνει τον κίνδυνο βαθύτερης εμπλοκής, επιβάρυνσης των συμμάχων τους και νέας ενεργειακής κρίσης. Έναν μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, ο Λευκός Οίκος έχει μπροστά του μόνο δύσκολες επιλογές.
Υπάρχει και κάτι ακόμη. Κάθε δύναμη έχει γίνει όμηρος της δικής της προηγούμενης ρητορικής. Η Μόσχα δεν μπορεί εύκολα να δεχθεί ότι η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» εξελίχθηκε σε χρόνια φθορά και η Ουάσιγκτον δεν μπορεί εύκολα να παραδεχθεί ότι η επιχείρηση «γρήγορης τιμωρίας» του Ιράν άνοιξε έναν πόλεμο που αλλάζει τα πάντα. Όταν επενδύεις πολιτικά στην εικόνα της παντοδυναμίας, μετά πληρώνεις ακριβά την επιστροφή στην πραγματικότητα.
Δύο πόλεμοι ένα συμπέρασμα
Ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο πόλεμος στο Ιράν συνδέονται σε τέσσερα επίπεδα. Στην τεχνολογία των drones, στην πίεση στα οπλικά αποθέματα και στην αεράμυνα, στην αγορά ενέργειας που επηρεάζει άμεσα τη ρωσική πολεμική αντοχή και στη γεωπολιτική διάχυση, όπου ένα μέτωπο απορροφά πόρους, προσοχή και πολιτικό κεφάλαιο από το άλλο.
Η Ρωσία παγιδεύτηκε επειδή ξεκίνησε πόλεμο που δεν μπορούσε να τελειώσει γρήγορα και μετά δέθηκε ακόμη περισσότερο με το Ιράν για να τον συνεχίσει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παγιδεύτηκαν επειδή νόμισαν ότι μπορούν να χτυπήσουν το Ιράν αποφασιστικά χωρίς να ανατρέψουν τις ισορροπίες στην Ουκρανία, στις αγορές ενέργειας και στην ίδια τη στρατηγική τους διάταξη. Και οι δύο δυνάμεις ανακάλυψαν, με τον σκληρό τρόπο, ότι οι πόλεμοι του 2026 δεν μένουν μόνο στο επίπεδο που διεξάγονται.
Το άρθρο Ανάλυση CT: Από το Ντονμπάς ως τα Στενά του Ορμούζ εμφανίστηκε πρώτα στο Cyprus Times.