Effie Steriopoulos
Μετάφραση: Κυριακή Κάππα
Με αφορμή την Ημέρα των Anzac (Anzac Day), η οποία τιμάται σήμερα, 25 Απριλίου, η Έφη Στεριοπούλου (Effie Steriopoulos), στο ακόλουθο κείμενό της επιχειρεί να αναδείξει πώς το έργο του Jim Claven, μέσα από την έρευνά του, έφερε στο φως τη λιγότερο γνωστή αλλά καθοριστική ελληνική διάσταση της ιστορίας των Anzac, καθώς και τους βαθιούς ιστορικούς και ανθρώπινους δεσμούς που συνδέουν την Αυστραλία με την Ελλάδα, μέσα από την εκστρατεία της Καλλίπολης και τον κομβικό ρόλο της Λήμνου.
Για τον ιστορικό Jim Claven, η ιστορία των Anzac δεν περιορίζεται στις στρατιωτικές εκστρατείες του Μεγάλου Πολέμου (1914–1918), αλλά αποτελεί πρωτίστως μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία.
Η εμπειρία των Anzac έχει καθορίσει, περισσότερο από κάθε άλλη, τη σύγχρονη ταυτότητα της Αυστραλίας, ενός έθνους που μόλις το 1901 απέκτησε ομοσπονδιακή υπόσταση. Πάνω από 50.000 Αυστραλοί υπηρέτησαν στη Χερσόνησο της Καλλίπολης (Gallipoli Peninsula), ενώ οι συνολικές απώλειες, συμπεριλαμβανομένων των τραυματιών, ξεπέρασαν τις 26.000.
Νεαροί Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με τα πυρά των οχυρωμένων τουρκικών δυνάμεων στις απόκρημνες πλαγιές, εξοπλισμένων με γερμανικά πολυβόλα, με αποτέλεσμα να αποδεκατίζεται η νεολαία τους ήδη από τη στιγμή της απόβασης, κυρίως απροστάτευτη στις ακτές της Καλλίπολης — ή Καλλίπολις — που κάποτε υπήρξαν ελληνικές.
Η Καλλίπολη σηματοδότησε την πρώτη, αιματηρή είσοδο της Αυστραλίας στη νεωτερικότητα και τη διαδικασία συγκρότησης της εθνικής της ταυτότητας.
ΜΙΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ
«Πάντα με ενδιέφερε η κοινωνική ιστορία», αναφέρει ο Claven.
«Όχι μόνο η στρατιωτική αφήγηση, αλλά η ανθρώπινη εμπειρία που τη συνοδεύει: επιστολές, ημερολόγια, προσωπικές μαρτυρίες — εκεί όπου η ιστορία πραγματικά αποκτά ζωή».
Η ίδια η κλίμακα της επιχείρησης, όπως την έχει καταγράψει ο Jim Claven, καθιστά βέβαιο ότι το γεγονός δεν θα ξεχαστεί ποτέ.
Περισσότερες από 3.000 νοσοκόμες υπηρετούσαν στη Λήμνο, ενώ 50.000 Anzac πέρασαν από το νησί, καθ’ οδόν προς και από το μέτωπο της Καλλίπολης.
Την ίδια περίοδο, από τις 6 Αυγούστου έως τις 11 Νοεμβρίου 1915, 96.943 ασθενείς και τραυματίες μεταφέρθηκαν από τις γραμμές του μετώπου.
Η ιστορία των Anzac είναι υφασμένη από δεσμούς και μνήμη που διαχέεται μέσα από τις γενιές.
Ωστόσο, μόλις τα τελευταία χρόνια, σε μεγάλο βαθμό χάρη στο έργο του Jim Claven, αρχίζουμε να κατανοούμε σε βάθος τις συνδέσεις των Anzac μεταξύ Αυστραλίας και Ελλάδας.
Η ΛΗΜΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
Ο Jim Claven έχει φωτίσει ένα λιγότερο γνωστό κεφάλαιο της αυστραλιανής ιστορίας των Anzac.
Ενώ οι νεκροί της Καλλίπολης έχουν συχνά περιγραφεί ως «οι γιοι της Τουρκίας, θαμμένοι στις παραλίες της», ελάχιστα ήταν γνωστά για τον καθοριστικό ρόλο της Λήμνου στην εκστρατεία της Καλλίπολης.
Η ιστορία της Καλλίπολης είναι βαθιά ριζωμένη στη σύγχρονη εθνική συνείδηση της Αυστραλίας, ωστόσο η Λήμνος — παρά τον κομβικό της ρόλο ως συμμαχική βάση — παρέμεινε για δεκαετίες στη σκιά της κυρίαρχης αφήγησης γύρω από την Καλλίπολη.
Αυστραλές νοσοκόμες είχαν εγκατασταθεί στη Λήμνο για την παροχή ιατρικής φροντίδας καθ’ όλη τη διάρκεια της εκστρατείας.
Παρ’ όλα αυτά, το ιατρικό προσωπικό και οι πρόχειρες υποδομές βρέθηκαν πολύ σύντομα αντιμέτωποι με ένα τεράστιο και διαρκές κύμα τραυματιών και ασθενών που κατέφθαναν από το μέτωπο της Καλλίπολης.
Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, οι Αυστραλές νοσοκόμες πέτυχαν αξιοσημείωτα ποσοστά ανάρρωσης.
Πολλοί στρατιώτες — οι λεγόμενοι diggers — καθώς και ανώτατοι στρατιωτικοί ιατρικοί αξιωματούχοι της Αυστραλίας αναγνώρισαν δημόσια τη θυσία και την προσφορά τους.
Ο Claven προσέγγισε την ιστορία των Anzac με «φρέσκια ματιά», αναδεικνύοντας μια μέχρι πρότινος άγνωστη αφήγηση, βασισμένη σε χιλιάδες προσωπικές μαρτυρίες στρατιωτών και νοσοκόμων.
Παράλληλα, εντόπισε και αξιοποίησε ένα αρχείο σπάνιων, σχεδόν αδημοσίευτων φωτογραφιών, που συνέθεσαν ένα νέο, αποκαλυπτικό αφήγημα βαθιάς αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις συμμαχικές δυνάμεις και τις ελληνικές κοινότητες.
ΕΡΕΥΝΑ, ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ
Ο Jim Claven, Σκωτσέζος στην καταγωγή, φέρει μια βαθιά ερευνητική εμμονή που τροφοδοτήθηκε από τις αφηγήσεις του παππού του από την πλευρά της μητέρας του, ο οποίος υπηρέτησε στον Μεγάλο Πόλεμο στη Γαλλία.
Η Ελλάδα, και ειδικά η Λήμνος, καθόρισε ουσιαστικά το ενδιαφέρον και την ερευνητική του πορεία.
Σήμερα, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πλέον αναγνωρισμένες φωνές στην ανάδειξη της ελληνικής διάστασης της ιστορίας των Anzac.
Έχει εντοπίσει και καταγράψει παραμελημένους ιστορικούς τόπους, ενώ έχει φέρει στο φως προσωπικές επιστολές στρατιωτών και νοσοκόμων που παρέμεναν για δεκαετίες άγνωστες.
Σταθμός στην πορεία του υπήρξε η συμμετοχή του ως συμβούλου ιστορικού στο πολυεκατομμυρίων δολαρίων πρόγραμμα της αυστραλιανής κυβέρνησης για το Lemnos Remembrance Trail — μία πρωτοβουλία που στοχεύει να μετατρέψει το νησί σε μια «ζωντανή ιστορική εμπειρία», όπως ο ίδιος σημειώνει.
«Η Λήμνος είναι μοναδική, γιατί δεν έχει υπερεκτεθεί στην τουριστική ανάπτυξη.
Μπορείς να σταθείς σε έναν χώρο και, με τη βοήθεια μιας φωτογραφίας ή μιας ιστορίας, να κάνεις μία νοερή απεικόνιση των όσων συνέβησαν εκεί το 1915», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η σύνδεση ανάμεσα στους τόπους, το αρχειακό υλικό και τις προσωπικές μαρτυρίες προσφέρει στον επισκέπτη ένα βιωματικό, σχεδόν καθηλωτικό ταξίδι μνήμης.
Η ΚΟΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
ΩΣ ΖΩΝΤΑΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
Ο Jim Claven δεν επιθυμεί αυτές οι ιστορίες να παραμένουν «εγκλωβισμένες στα αρχεία».
Μέσα από μνημειακές πλάκες, δημόσιες ομιλίες, εκδόσεις και δράσεις με τις τοπικές κοινότητες, επιχειρεί να φέρει την ιστορία στο παρόν.
Παράλληλα, έχει συμβάλει στην επανασύνδεση οικογενειών με αφηγήσεις που είχαν χαθεί στον χρόνο.
Ο ίδιος φέρει την πεποίθηση της αξίας της «κοινής ιστορίας», ιδιαίτερα για την ελληνική διασπορά στην Αυστραλία.
«Η ελληνική σύνδεση με τους Anzac προσφέρει κάτι πραγματικά ουσιαστικό. Για τους Αυστραλούς ελληνικής καταγωγής, λειτουργεί ως γέφυρα, αναδεικνύοντας ότι αυτή δεν είναι μόνο μια αυστραλιανή ιστορία, αλλά και μια ελληνική».
Καθώς το ενδιαφέρον ενισχύεται, το έργο του Claven αποτελεί μια τεκμηριωμένη και ιδιαίτερα ευανάγνωστη συμβολή στην κατανόηση των κοινών μας ιστοριών.
Παράλληλα, λειτουργεί ως ακόμη μία γέφυρα ανάμεσα στην Αυστραλία και την Ελλάδα — ένας σύνδεσμος με ένα κοινό παρελθόν που είχε σχεδόν χαθεί στη λήθη, μέχρι που ο ίδιος το επανέφερε στο προσκήνιο.
Η συμβολή του έχει αναγνωριστεί, καθώς τιμήθηκε με το Μετάλλιο του Τάγματος της Αυστραλίας.
Η θυσία — η σφαγή των νέων σε έναν αυτοκρατορικό και συγκυριακό πόλεμο — δεν μπορεί και δεν πρέπει να παραμεληθεί.
Όπως δεν πρέπει να παραμεληθούν ούτε οι ρόλοι της Αυστραλίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας, ως νέων και αναδυόμενων εθνών, βυθισμένων στο αίμα, αν μη τι άλλο για να βοηθήσει στην αποφυγή παρόμοιων σφαγών.
Κι όμως, βρισκόμαστε ξανά εδώ.
Το βιβλίο του Jim Claven, «Lemnos & Gallipoli Revealed: A Pictorial History of the ANZACs in the Aegean, 1915–16», διατίθεται σε βιβλιοπωλεία, ενώ είναι επίσης διαθέσιμο και μέσω διαδικτυακών πλατφορμών πώλησης.
*Η Έφη Στεριοπούλου είναι ανώτερη λέκτορας στο William Angliss Institute στη Μελβούρνη της Αυστραλίας και συνεργάτιδα του «Νέου Κόσμου».
The post Jim Claven: Η «ελληνική καρδιά»της ιστορίας των Anzac appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.