«Κατηγορηθήκαμε για τη χρήση αυτής της έννοιας από τη συγκυβέρνηση, ως θιασώτες του “ελιτισμού”, του “κοινωνικού δαρβινισμού”, των “ολίγων“. Η Αριστεία, όμως, δεν αφορά τους λίγους. Αφορά τους πολλούς. Αφορά το σχολείο και το Πανεπιστήμιο ως μηχανισμούς κοινωνικής κινητικότητας και μηχανισμούς ατομικής προόδου και προκοπής – όπως συνέβη κατά τις τελευταίες δεκαετίες σε όλες τις γωνιές της πατρίδας μας».
Το παραπάνω απόσπασμα είναι από ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη, τότε απλώς προέδρου της ΝΔ, στις 28 Σεπτέμβρη του 2016. Είναι όμως εξόχως δηλωτικό μιας αντιπαράθεσης που τότε καταγραφόταν έντονα και έμπαινε ως στρατηγικός πυλώνας του νέου – τότε – πολιτικού λόγου του πολιτικού αρχηγού.
Η όλη έννοια της Αριστείας μάλιστα δεν οριοθετείτο απλώς στα της Παιδείας. Με την τότε ορμή του αντι-ΣΥΡΙΖΑ ρεύματος, την πετυχημένη στρατηγική του Μητσοτάκη και ένα είδος αιχμής προς τη «μετριοκρατία» και τον «εξισωτισμό» της Αριστεράς, η όλη ρητορική έβρισκε ευήκοα ώτα και όχι απλώς σε ένα κεντρώο ακροατήριο. Η συριζαϊκή Αριστερά είχε ατυχώς ή λανθασμένα αντικρούσει τα περί Αριστείας, αντί τότε ακριβώς να υπερασπιστεί την κοινωνική κινητικότητα ή παλιότερα συνθήματα όπως το «Πρώτοι στα μαθήματα, πρώτοι στους αγώνες» που αποτελεί μια ιστορική φράση που για χρόνια ακουγόταν από την ΚΝΕ και κυρίως μεταπολιτευτικά.
Πολιτική αιχμή
Η έννοια της Αριστείας πέτυχε για περίπου δέκα χρόνια να γίνει πολιτική αιχμή της ΝΔ και του κύκλου Μητσοτάκη επειδή, όπως μας λέει ριζοσπάστης θεωρητικός, ήταν και είναι μια έννοια πολύ προσφιλής στον απλό πολίτη.
Η αστοχία του τότε ΣΥΡΙΖΑ να μπερδέψει την Αριστεία με την «αριστοκρατία» ή κάποιου είδους θολή λογική «διακρίσεων» και «αδικίας» στις εκπαιδευτικές βαθμίδες ήλθε σε συγκερασμό με ένα περιβάλλον στην κοινωνία των πολιτών όπου υπήρχε το έδαφος για να ευδοκιμήσει η ρητορική Μητσοτάκη.
Ο ίδιος εξάλλου και κομματικά και εν συνόλω πολιτικά δεν αρκέστηκε να επαναλαμβάνει το όλο θέμα στα όρια της Παιδείας και εντός μόνο Βουλής. Εξαρχής συγκρότησε Μητρώο Στελεχών για τη ΝΔ, όπου υποσχόταν μια νέου τύπου ανάδειξη του πολιτικού προσωπικού. Μια σειρά προσώπων δε που τον πλαισίωσαν εξαρχής ήταν όντως εντός της έννοιας της Αριστείας και επίσης ήταν εύκολο να οικειοποιηθεί μια τέτοια έννοια εκείνη ακριβώς τη συγκυρία της φθοράς του ΣΥΡΙΖΑ και της αμηχανίας της Κεντροαριστεράς.
Ακόμη και το άνοιγμα στο Κέντρο, που ο Μητσοτάκης κατόρθωσε, είχε μια όψη «απάντησης των αρίστων» ή ακόμη και το δικό του βιογραφικό και η παιδευτική του βάση. Ακόμη και στο 10ο συνέδριο της ΝΔ αυτό συνοψίστηκε από τον Κυριάκο Μητσοτάκη με όρους πολιτικού επίδικου και αιχμής της στρατηγικής του. «Την κυβερνητική πρόταση της Νέας Δημοκρατίας διαπερνούν τα “5 Αλφα”, Ανάπτυξη – Αξιοκρατία – Αλληλεγγύη – Αριστεία – Αξιοπιστία, καθένα εκ των οποίων αντανακλά μια θεμελιώδη αξία για μας και την πολιτική μας. Στόχος μας είναι η Ελλάδα να αρχίσει να δουλεύει ξανά! Να αρχίσει πάλι να παράγει. Να δημιουργήσουμε θέσεις εργασίας, κυρίως για τα νέα παιδιά, τα οποία φεύγουν στο εξωτερικό επειδή δεν έχουν προοπτική», είχε πει τότε. Και στο σκέλος της εργασίας είχε ξεδιπλώσει μια ολόκληρη λογική που εφαπτόταν με την Αριστεία και αντιστρατευόταν τα «μπάχαλα στα ΑΕΙ» κ.ά.
Η απάντηση της Αριστεράς
Η ασθενής απάντηση της Αριστεράς στο όλο θέμα, που κανονικά θα ήταν δικό της, ενίσχυε το αφήγημα Μητσοτάκη και μετά την πρώτη νίκη του το 2019 η όλη του δέσμευση και ρητορική λάμβαναν και πιο εμπράγματες όψεις, όπως για παράδειγμα με τη συγκρότηση, έμπνευση και τελικά νομοθέτηση του επιτελικού κράτους (εμμέσως μιας λογικής αρίστων και συγκεντρωτισμού της ισχύος) ή δευτερευόντως με το Εθνικό Συμβούλιο Ερευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ). Η απάντηση της αντιπολίτευσης ήλθε σχετικά νωρίς σε όλα τα παραπάνω.
Ηδη το 2020 ο Αλέξης Τσίπρας, επικεφαλής τότε της αξιωματικής αντιπολίτευσης, επιτέθηκε στην κυβέρνηση μέσα στη Βουλή στο πεδίο που αναλύουμε. «Την περίφημη Αριστεία την εξευτελίσατε και ως έννοια με το που αναλάβατε κυβέρνηση. Διορίσατε υπεύθυνο της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών έναν άνθρωπο χωρίς πτυχίο. Και όταν ανακαλύψατε ότι δεν το επιτρέπει ο νόμος, αλλάξατε τον νόμο. Ακόμη τον περιμένω να με ενημερώσει. Το ίδιο και με τον υφυπουργό της Διασποράς. Αυτός είχε την ευθιξία και παραιτήθηκε. Και χθες βγήκε ο γ.γ. του Τουρισμού από μόνος του και παραδέχτηκε ότι δεν έχει πτυχίο για να προλάβει την αίτηση κατάθεσης εγγράφων που κατέθεσε βουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ», είπε τότε ο Τσίπρας και οι περιπτώσεις ήταν του Παναγιώτη Κοντολέοντος στην ΕΥΠ, του Αντώνη Διαματάρη στη Διασπορά (κόμισε βέβαια το μεταπτυχιακό του) και του Κωνσταντίνου Λούλη στο υπουργείο Τουρισμού. Οσον αφορά το ΕΣΕΤΕΚ, ήδη τον Φλεβάρη του 2025 είχαν παραιτηθεί οκτώ από τα δεκαπέντε μέλη του. Και σήμερα η υπόθεση του Μακάριου Λαζαρίδη με την παραίτησή του ή τα ερωτήματα για τις στρατιές μετακλητών υπαλλήλων αποδομούν τον βασικό ρητορικό πυλώνα του Μητσοτάκη, σε συγκερασμό βέβαια με την κυβερνητική εν συνόλω φθορά.