Η Πρωτομαγιά σηματοδοτεί για τον κρατικό μηχανισμό και την επίσημη αφετηρία μιας κρίσιμης μάχης, της αντιπυρικής περιόδου για το 2026. Φέτος, η προσπάθεια ξεκινά με ενισχυμένα μέσα, αυξημένη επιτήρηση και μια ξεκάθαρη έμφαση στην πρόληψη, θέτοντας ολόκληρο τον μηχανισμό σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα. Είναι η στιγμή που η ατομική ευθύνη συναντά τον κρατικό σχεδιασμό, καθώς ο καθαρισμός των οικοπέδων και των ακάλυπτων χώρων γίνεται πλέον μια αυστηρά οργανωμένη διαδικασία με σαφείς προθεσμίες και ψηφιακές δηλώσεις.
Η ευθύνη για τον καθαρισμό δεν βαρύνει αποκλειστικά τον ιδιοκτήτη. Όταν το ακίνητο χρησιμοποιείται από τρίτο, υπόχρεος είναι ο χρήστης, ενώ αν δεν υπάρχει σαφής χρήση, την ευθύνη αναλαμβάνει ο ιδιοκτήτης. Σε περιπτώσεις πολλών εμπλεκόμενων προσώπων, η ευθύνη είναι συλλογική.
Ο καθαρισμός πρέπει να ολοκληρωθεί έως τις 15 Ιουνίου, συνοδευόμενος από ηλεκτρονική δήλωση στο gov.gr με χρήση προσωπικών κωδικών. Απαιτούνται βασικά στοιχεία, όπως διεύθυνση ή ΚΑΕΚ, ενώ αρκεί μία δήλωση ανά ακίνητο, ακόμη και με περισσότερους υπόχρεους.
Η διαδικασία περιλαμβάνει την απομάκρυνση ξερών χόρτων, κλαδιών, φύλλων και κάθε εύφλεκτης ύλης, καθώς και αντικειμένων όπως παλιά έπιπλα ή ελαστικά. Τα υπολείμματα πρέπει να απομακρύνονται με ευθύνη του πολίτη, σύμφωνα με τις οδηγίες του δήμου.
Διάρκεια υποχρεώσεων και εξαιρέσεις
Η υποχρέωση καθαριότητας εκτείνεται έως το τέλος της αντιπυρικής περιόδου, δηλαδή στις 31 Οκτωβρίου. Αν εμφανιστεί εκ νέου βλάστηση, απαιτείται νέα παρέμβαση, διαφορετικά ο χώρος θεωρείται ξανά ακαθάριστος.
Δεν υπάγονται όλοι οι χώροι στο ίδιο καθεστώς. Καλλιεργούμενες εκτάσεις, βοσκότοποι ή καλά συντηρημένοι κήποι δεν θεωρούνται εγκαταλελειμμένοι. Κριτήριο αποτελεί η ύπαρξη ανεξέλεγκτης βλάστησης ή υλικών που αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Πρόστιμα και κυρώσεις
Το νέο σύστημα κυρώσεων δίνει βαρύτητα στον ίδιο τον καθαρισμό. Για ακαθάριστο οικόπεδο επιβάλλεται πρόστιμο 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, προστίθεται το κόστος καθαρισμού από τον δήμο.
Η μη υποβολή δήλωσης επιφέρει πρόστιμο 500 ευρώ αν δεν έχει προηγηθεί καθαρισμός και 100 ευρώ όταν ο χώρος έχει καθαριστεί. Προβλέπεται μείωση 50% του προστίμου αν υπάρξει συμμόρφωση μετά τον έλεγχο.
Για ψευδή δήλωση προβλέπεται πρόστιμο 5.000 ευρώ και πιθανές ποινικές κυρώσεις. Αν ο δήμος καθαρίσει αυτεπάγγελτα τον χώρο, ο ιδιοκτήτης επιβαρύνεται με όλα τα έξοδα.
Οι πολίτες καλούνται να κινηθούν έγκαιρα ώστε να προλάβουν την προθεσμία της 15ης Ιουνίου και να αποφύγουν πρόστιμα. Ο καθαρισμός και η δήλωση είναι πλέον υποχρεωτικά, με ελέγχους και σαφείς συνέπειες για όσους δεν συμμορφωθούν.
Το τρίπτυχο της φετινής στρατηγικής
Ο σχεδιασμός του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας βασίζεται σε τρεις άξονες: επιτήρηση, έγκαιρη προειδοποίηση και άμεση απόκριση. Η προσέγγιση αυτή αποτελεί θεμέλιο της αντιπυρικής πολιτικής, με στόχο τον περιορισμό των ενάρξεων και την ταχεία διαχείριση περιστατικών.
Νέα χαρτογράφηση κινδύνου
Για πρώτη φορά μετά από περίπου 45 χρόνια εφαρμόζεται πλήρως η Εθνική Χαρτογράφηση Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών, που επικαιροποιήθηκε το φθινόπωρο του 2025. Η χώρα κατηγοριοποιείται σε περιοχές χαμηλής, μεσαίας και υψηλής επικινδυνότητας, βάσει βλάστησης, κλιματολογικών συνθηκών και συχνότητας υψηλών τιμών στον ημερήσιο Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς της τελευταίας 20ετίας.
24ωρη επιτήρηση με drones
Καθοριστικό ρόλο στη φετινή επιτήρηση έχουν τα drones, τα οποία επιχειρούν 24 ώρες το 24ωρο με θερμικές κάμερες, εντοπίζοντας ακόμη και νυχτερινές εστίες. Ο αριθμός τους αυξάνεται σταθερά: 45 το 2024, 82 το 2025 και 100 το 2026, συν τρία σε κινητά επιχειρησιακά κέντρα.
Σύμφωνα με την Πολιτική Προστασία, μόνο στην Αττική το 2024 εντοπίστηκαν μέσω drones πάνω από 1.000 ενάρξεις πυρκαγιών.
Αυστηροί έλεγχοι για τον καθαρισμό οικοπέδων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους καθαρισμούς, με εντατικούς ελέγχους και αυξημένες κυρώσεις. Οι ιδιοκτήτες υποχρεούνται να καθαρίσουν τα οικόπεδά τους από 1η Απριλίου έως 15 Ιουνίου και να τα διατηρούν καθαρά έως τις 31 Οκτωβρίου.
Ήδη πραγματοποιούνται έλεγχοι, με επιβολή προστίμων και συλλήψεις. Όπως ανέφερε ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ευάγγελος Τουρνάς: «όπου ήταν καθαρισμένα τα οικόπεδα, η φωτιά σταματούσε» και πρόσθεσε: «Είναι ένα στοίχημα που θα πρέπει να το δώσουμε και να πετύχουμε μέχρι τις 15 Ιουνίου».
Ενίσχυση δήμων και πρόγραμμα Antinero
Οι δήμοι ενισχύονται οικονομικά για δράσεις πυροπροστασίας, με αυξημένη χρηματοδότηση. Για το 2026, 47,5 εκατ. ευρώ κατανέμονται σε 332 δήμους και επιπλέον 2,5 εκατ. ευρώ στους συνδέσμους δήμων, ποσό αυξημένο κατά 25% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Παράλληλα, συνεχίζεται το πρόγραμμα Antinero (Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, IV & PLUS), που υλοποιείται από το 2022 με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2026, ενισχύοντας περαιτέρω την εθνική αντιπυρική θωράκιση.