Να αποσαφηνίσουμε πως το σημερινό σημείωμα δεν εγγράφεται σε εκείνο τον δημόσιο λόγο που την κάθε νόσο την αποδίδει στην ασθένεια του λαϊκισμού. Ο τελευταίος εξάλλου αποτελεί ένα σύμπτωμα μιας πολυεπίπεδης κρίσης και όχι ο ίδιος ο φορέας που με τη σειρά του απλώς επικαθορίζει νέτα σκέτα την κρίση αυτή. Κοινώς πολύ πριν διαβάσουμε με τρόμο τα αποτελέσματα του λαϊκισμού καλό είναι να αναζητήσουμε εκείνες τις ρίζες πάνω στις οποίες μπορεί να ευδοκιμήσει αυτό το περίφημο δήθεν αντι-ιεραρχικό καρναβάλι το οποίο αποδομεί από την επιστήμη μέχρι τη θρησκεία και από τη σύγχρονη πολιτική μέχρι τις κατακτήσεις της δυτικής σκέψης.
Να δούμε σοβαρά πώς έχουμε φτάσει να εκπαιδεύεται ένα κοινό και ψηφιακά και αναλογικά αναζητώντας απλοϊκές απαντήσεις σε πολύ σύνθετα ερωτήματα. Και κυρίως πώς είναι δυνατόν οι αυλητές ή οι διάφοροι ψηφιακοί μάγοι, πολιτικοί και δημοσιολόγοι, να καταφέρνουν να διαμορφώνουν ένα τόσο πετυχημένο συγκερασμό μεγάλων ψεμάτων με ρίζα τους όμως σχεδόν πάντα την αυτονόητη αλήθεια των όσων λένε έστω και αν ποτέ δεν τα αποδεικνύουν. «Τα μηνύματα που μαγειρεύουν οι μηχανικοί του χάους βασίζουν τη δύναμή τους στην πρόκληση των αισθημάτων φόβου και απώλειας μπροστά στις αλλαγές που σαρώνουν τις κοινωνίες μας», λέει ο Τζουλιάνο ντα Εμπολι στο βιβλίο του «Οι μηχανικοί του χάους» (εκδόσεις Κέδρος). Και από αυτό το απλό και ζουμερό βιβλιαράκι γεννήθηκαν οι σημερινές σκέψεις για το σημείωμα που διαβάζεται κυρίως σε συνδυασμό με την εμφάνιση νέων μάγων, νέων μηχανικών του χάους που δεν ήρθαν ξαφνικά αλλά προέκυψαν και δημιουργήθηκαν στον βιότοπο προβλημάτων, θεσμικών ανεπαρκειών, κοινωνικών ανισοτήτων.
Τα τελευταία δεν είναι διαπιστώσεις ενός λαϊκισμού. Και συχνά ακριβώς μια καταστροφική όψη του λαϊκισμού ως ρεύματος είναι να συγχέει τα δίκαια λαϊκά αιτήματα, την ανάγκη για επανακαθορισμό των πολιτικών για μία νέα κοινωνική κατανομή, με τα τερατώδη ψέματα αυτών των μηχανικών του χάους που εκμεταλλεύονται και τις αγνές προθέσεις αλλά και τα ελλείμματα των σύγχρονων πολιτικών.
Τα τελευταία είναι ή θα έπρεπε να είναι η ρίζα και η αιτία μιας νέας δημοκρατικής πολιτικοποίησης, κοινωνικής διαθεσιμότητας και γονιμοποίησης της ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Οχι μόνο στη χώρα μας αλλά σε όλο τον κόσμο. Και εδώ έρχεται ένα μέρος της συντηρητικής ή και της λεγόμενης κεντρώας δημοσιολογίας που παίζει τον ρόλο του λαϊκισμού καθιστώντας τον συνώνυμο κάθε προσπάθειας απόπειρας λαϊκής ή απλώς φιλολαϊκής πολιτικής. «Χαρίζει» τη συχνή δυναμική των πολιτών στους μηχανικούς του χάους.
Δεν είναι λαϊκιστής όποιος ζητάει πραγματική δικαιοσύνη για τα Τέμπη ή για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ή για το μείζον σκάνδαλο των υποκλοπών που καταγράφονται επί ημερών της σημερινής κυβέρνησης. Μπορεί όμως όντως ένα λαϊκίστικο ρεύμα να ευδοκιμήσει πάνω σε αυτά τα σύγχρονα επίδικα στον βαθμό που οι πραγματικές δημοκρατικές δυνάμεις δεν τα καθιστούν κυρίαρχα και κεντρικά θέματα στον δημόσιο λόγο.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη συχνότερα οι φορείς του πραγματικού λαϊκισμού αποτελούν μια αντίστροφη δομή των ίδιων των ελίτ. Μπορεί με τα δικά τους επιχειρήματα να λένε πως τις πολεμούν ή θέλουν να τις ανατρέψουν, όμως στην πραγματικότητα ο δικός τους αγώνας οριοθετείται εντός της σύγχρονης κατάστασης ισχύος και όχι της μεταβολής της. Ο εύκολος τρόπος που μπορεί να εκφωνούν τις απλοϊκές λύσεις τους στα πολύπλοκα προβλήματα αποτελεί μια παράλληλη άσκηση η οποία γίνεται χρόνια στον αλγόριθμο και στον πραγματικό λόγο αλλά και πάνω στο χαμένο έδαφος ριζοσπαστικών πολιτικών που όχι απλώς έχουν υποχωρήσει. Αλλά έχουν σχεδόν ηττηθεί.