Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στην ψηφιακή επανάσταση καλείται να χαράξει το επαγγελματικό της μέλλον σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη ανατρέπει δεδομένα δεκαετιών. Οι γονείς της Generation Z παρακολουθούν τις εξελίξεις με προβληματισμό, βαθιά αβεβαιότητα και έντονο το αίσθημα ότι δυσκολεύονται να καθοδηγήσουν αποτελεσματικά τα παιδιά τους. Αυτό προκύπτει από τα ευρήματα πανελλαδικής έρευνας με θέμα «Σπουδές και Εργασία στην Εποχή της AI: Προβληματισμοί Γονέων της Gen Z», η οποία καταγράφει με σαφήνεια τις ανησυχίες, τις αντιλήψεις και τις προσδοκίες των ελλήνων γονέων για το επαγγελματικό μέλλον των παιδιών τους σε μια εποχή έντονων κοινωνικών, οικονομικών και τεχνολογικών ανακατατάξεων.
Είναι ενδεικτικό ότι το 81,2% όσων συμμετείχαν στην έρευνα ζητάει αλλαγή του συστήματος εισαγωγής στο Πανεπιστήμιο, ενώ το 55% εκφράζει ανησυχία για την επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών του. Ωστόσο, το πιο αποκαλυπτικό εύρημα της έρευνας αφορά μια βαθύτερη αγωνία των γονέων: σχεδόν οι μισοί (48,5%) δηλώνουν ότι ο μεγαλύτερος φόβος τους είναι το ενδεχόμενο το παιδί τους να μην καταφέρει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του. Η ανησυχία αυτή ξεπερνά κατά πολύ την οικονομική αβεβαιότητα, τη λανθασμένη επιλογή σπουδών ή ακόμη και το ενδεχόμενο μετανάστευσης στο εξωτερικό.
«Πρόκειται για μια βαθιά ψυχολογική μεταστροφή στον τρόπο που οι έλληνες γονείς αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους και τις προσδοκίες τους. Για πρώτη φορά, ή τουλάχιστον για πρώτη φορά με τέτοια ξεκάθαρη αποτύπωση σε συναφείς μελέτες μας, η γονεϊκή ανησυχία ανεβαίνει από τη βαθμίδα της επιβίωσης στη βαθμίδα της αυτοπραγμάτωσης, για να χρησιμοποιήσουμε τη γνωστή ιεραρχία του Maslow. Οι γονείς δεν ρωτούν πλέον μόνο “Θα τα βγάλει πέρα το παιδί μου;”, αλλά ρωτούν “Θα γίνει αυτό που έχει μέσα του τη δύναμη να γίνει;”», αναφέρει ο Χρήστος Ταουσάνης, επιστημονικός διευθυντής της Εmploy Edu, της εταιρείας Συμβούλων Εκπαίδευσης και Σταδιοδρομίας, που πραγματοποίησε τη μελέτη.
Αυστηρή αποτίμηση
Η έρευνα σκιαγραφεί ταυτόχρονα μια αυστηρή αποτίμηση του εκπαιδευτικού συστήματος. Οι γονείς αξιολογούν την ικανότητα του σχολείου να προετοιμάζει τους μαθητές για την αγορά εργασίας με μέσο όρο 1,63/5, ενώ ακόμη χαμηλότερα βαθμολογείται η παροχή επαγγελματικής καθοδήγησης, με 1,55/5. Η σύνδεση της εκπαίδευσης με την πραγματική αγορά εργασίας κινείται επίσης σε χαμηλά επίπεδα (2,07/5), γεγονός που υποδηλώνει ένα ευρύ και διαχρονικό έλλειμμα στον προσανατολισμό του εκπαιδευτικού συστήματος προς τις ανάγκες της οικονομίας.
«Δεν πρόκειται απλώς για δυσαρέσκεια», σημειώνει ο Χρήστος Ταουσάνης. «Πρόκειται για κριτική που διατυπώνεται από γονείς με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, καθώς το 74,2% του δείγματος έχει τριτοβάθμια ή μεταπτυχιακή εκπαίδευση. Αυτό προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στα ευρήματα, καθώς αποτυπώνει μια συνειδητοποιημένη και όχι επιφανειακή αξιολόγηση του συστήματος».
Την ίδια στιγμή, η έρευνα αναδεικνύει ένα χαρακτηριστικό δίπολο της εποχής: καθώς η Generation Z είναι η πρώτη «ψηφιακά αυτόχθονη» γενιά που έχει γεννηθεί και μεγαλώσει πλήρως μέσα σε ένα ψηφιακό περιβάλλον, με το Διαδίκτυο, τα social media και τα smartphones να αποτελούν οργανικό κομμάτι της καθημερινότητάς της, οι γονείς εκφράζουν έντονη ανησυχία ότι αυτή η συνθήκη λειτουργεί ανασταλτικά, αφού το 57,4% θεωρεί με απόλυτο τρόπο ότι η χρήση κινητού και κοινωνικών δικτύων επηρεάζει αρνητικά τη συγκέντρωση και τη μελέτη των παιδιών, αποκαλύπτοντας ένα διαρκές άγχος για τον ρόλο της ψηφιακής υπερέκθεσης. Παράλληλα, η μεγαλύτερη διαφορά που εντοπίζουν οι γονείς στη νοοτροπία της νέας γενιάς δεν είναι η εξοικείωση με την τεχνολογία: το κυρίαρχο χαρακτηριστικό που αποδίδουν στην Gen Z είναι η «μειωμένη ανθεκτικότητα στις δυσκολίες» (36,6%), ακολουθούμενη από «την ανάγκη για άμεση επιβράβευση» (20,8%).
Ο φόβος για την τεχνητή νοημοσύνη και τον μετασχηματισμό της αγοράς εργασίας είναι υπαρκτός, όμως δεν αποτελεί τον κυρίαρχο παράγοντα ανησυχίας. Αντιθέτως, το αυξημένο κόστος ζωής αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας στις αποφάσεις για το εκπαιδευτικό μέλλον των παιδιών, με ποσοστό 64,4% των γονέων να δηλώνει ότι επηρεάζει άμεσα την επιλογή σπουδών, ιδιαίτερα όταν αυτές απαιτούν μετεγκατάσταση σε άλλη πόλη.
Σε επίπεδο επαγγελματικών προτιμήσεων, παρατηρείται σταδιακή απομάκρυνση από τον παραδοσιακό προσανατολισμό προς τον δημόσιο τομέα – μια ιστορική μετατόπιση – καθώς η πλειονότητα (το 87,1%) των γονέων θα επέλεγε για το παιδί του τον ιδιωτικό τομέα, την επιχειρηματικότητα ή την ακαδημαϊκή πορεία. Ταυτόχρονα, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα εκτιμούν ότι τα τεχνικά επαγγέλματα θα έχουν αυξημένη ζήτηση τα επόμενα χρόνια, γεγονός που δείχνει μια αναπροσαρμογή των αντιλήψεων γύρω από το «τι σημαίνει ασφαλής επαγγελματική διαδρομή».
Τέλος, σημαντικό εύρημα αποτελεί το γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό γονέων δηλώνει πως δεν αισθάνεται επαρκώς ενημερωμένο για να καθοδηγήσει μόνο του τα παιδιά του. Η ανάγκη για επαγγελματικό προσανατολισμό και εξειδικευμένη συμβουλευτική εμφανίζεται έντονη, σε ένα τόσο σύνθετο και μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Οπως φαίνεται, οι γονείς της Gen Z δεν είναι απλώς ανήσυχοι για τις σπουδές και την επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών τους, αλλά αναζητούν με αγωνία τρόπους για να τα βοηθήσουν σε ένα μέλλον που δεν θα μοιάζει σε τίποτα με το παρελθόν.
Εθνικός Διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο και τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου
Ενώ οι πανελλαδικές εξετάσεις μόλις έχουν ξεκινήσει και περίπου 100.000 υποψήφιοι από τα Γενικά και τα Επαγγελματικά Λύκεια διαγωνίζονται για 68.788 θέσεις στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, το άγχος μαθητών και γονέων κορυφώνεται (ίσως και η όλη αυτή η συζήτηση να αποτελεί και έναν… παράγοντα άγχους, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).
Οπως και να έχει, το υπουργείο Παιδείας έχει οργανώσει ένα εκτεταμένο σύστημα δωρεάν ψυχολογικής υποστήριξης και συμβουλευτικής ενδυνάμωσης για τους υποψήφιους και τις οικογένειές τους με επίκεντρο την τηλεφωνική γραμμή 1550, με ψυχολόγους των Κέντρων Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕΔΑΣΥ) της χώρας αλλά και του υπουργείου Υγείας. Οι κλήσεις, για το σύνολο των συνδρομητών των εταιρειών τηλεπικοινωνίας, είναι δωρεάν και θα λειτουργεί έως και την 30η Ιουνίου 2026. Οπως είναι φυσικό, έχει ξαναφουντώσει η συζήτηση για το εξεταστικό σύστημα των Πανελλαδικών και τα ελαττώματά του.
Παράλληλα είναι σε εξέλιξη ο Εθνικός Διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο και τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου – οι αλλαγές που θα προκύψουν από αυτόν, βέβαια, έχει διευκρινιστεί σαφώς ότι δεν θα αφορούν ούτε τους μαθητές που φοιτούν σήμερα στο Λύκειο, ούτε τους μαθητές της Γ’ Γυμνασίου.
Ψηφιακό αρχείο μαθητή
Υπενθυμίζεται ότι οι θεματικοί πυλώνες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται ο Εθνικός Διάλογος είναι πέντε, υπό την επίβλεψη ισάριθμων υποομάδων (στις οποίες συμμετέχουν καθηγητές και δάσκαλοι των τριών βαθμίδων της εκπαίδευσης).
Ο πρώτος πυλώνας αφορά το εκπαιδευτικό περιεχόμενο (συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος σπουδών), ο δεύτερος τη σχολική ζωή, ο τρίτος την επιμόρφωση και την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, ο τέταρτος τις κτιριακές, ψηφιακές και εργαστηριακές υποδομές και ο πέμπτος τη διακυβέρνηση. Η αποτελούμενη από 106 μέλη ολομέλεια της αρμόδιας επιτροπής υπό την προεδρία του πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς Μιχάλη Σφακιανάκη, συγκροτήθηκε το πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου και έχει ήδη συνεδριάσει αρκετές φορές.
Στη δεύτερη μάλιστα από αυτές (στις αρχές Μαρτίου) παρουσιάστηκε ένα νέο πλαίσιο οργάνωσης της πορείας των μαθητών, από το νηπιαγωγείο μέχρι την ολοκλήρωση του Λυκείου. Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η δημιουργία ενός ψηφιακού μαθησιακού αρχείου, το οποίο θα αποτυπώνει την εξέλιξη, τις δεξιότητες και τις εμπειρίες κάθε μαθητή σε όλη τη διάρκεια της σχολικής του πορείας, «έναν ζωντανό χώρο μάθησης και εξέλιξης», όπως το είχε χαρακτηρίσει τότε ο πρόεδρος της επιτροπής Μιχάλης Σφακιανάκης.
Το ψηφιακό προφίλ θα συγκεντρώνει στοιχεία που σκιαγραφούν την εκπαιδευτική και προσωπική ανάπτυξη του μαθητή όπως είναι οι μαθησιακές επιδόσεις και η πρόοδος στα μαθήματα, πιστοποιήσεις γνώσεων και δεξιοτήτων, επίπεδο γλωσσομάθειας, ψηφιακές δεξιότητες, αθλητικές επιτυχίες, συμμετοχή σε εθελοντικές ή κοινωνικές δράσεις, ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής (π.χ. συνεργασία, δημιουργικότητα και κριτική σκέψη).
Με αυτά τα δεδομένα θα δημιουργείται μια πιο πλήρης εικόνα της προσωπικότητας και των ικανοτήτων του μαθητή.
Το προφίλ αυτό θα εμπλουτίζεται σταδιακά ανάλογα με την πορεία του μαθητή ενώ θα διασφαλίζονται απόλυτα τα προσωπικά δεδομένα και η ιδιωτικότητα. Παράλληλα, θα παρέχεται εξατομικευμένη συμβουλευτική καθοδήγηση, ώστε κάθε μαθητής και μαθήτρια να μπορεί να ανακαλύπτει τις δυνατότητές του και να προσανατολίζεται με μεγαλύτερη ασφάλεια προς το επόμενο εκπαιδευτικό του βήμα. Στην πιο πρόσφατη, δε, ολομέλεια της Επιτροπής Διαλόγου (μέσα Μαΐου), έγινε η επεξεργασία των προτάσεων που συγκεντρώθηκαν και των εισηγήσεων εκατοντάδων σελίδων, που κατέθεσαν οι πέντε θεματικοί πυλώνες ενώ αναμένεται στα τέλη Ιουνίου η παρουσίαση της πορείας του Εθνικού Διαλόγου από την υπουργό Παιδείας.