«Μα πόσο είναι κρίμα / Γίναν όλα μπίζνα και χρήμα / Μα μέσα μου πάντοτε θα κουβαλώ / Τα ωραιότερα γκολ» τραγουδούσαν οι Locomondo το καλοκαίρι του 2010, λίγο πριν ξεκινήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο στα γήπεδα της Νότιας Αφρικής. Εκτοτε, το ρεκόρ της ακριβότερης μεταγραφής ποδοσφαιριστή έχει σπάσει πολλάκις – το διατηρεί ο Βραζιλιάνος Νεϊμάρ με τα 222 εκατ. ευρώ που πλήρωσε στην Μπαρτσελόνα η Παρί Σεν Ζερμέν το 2017 – και τα ποσά που κινούν το παγκόσμιο ποδόσφαιρο έχουν συνολικά εκτοξευθεί.
Κάθε χρόνο, υπολογίζεται ότι το ποδόσφαιρο «τζιράρει» περισσότερα από 50 δισ. ευρώ. Εξ αυτών, τα περισσότερα χρήματα προέρχονται από την Ευρώπη: 38 δισ. ευρώ τη σεζόν 2023-2024, που υπολογίζεται ότι ξεπέρασαν τα 43,1 δισ. ευρώ τη σεζόν 2025-2026, σύμφωνα με τη συμβουλευτική Deloitte. Τη σεζόν 2023-2024, για την οποία υπάρχουν τα τελευταία αναλυτικά αποτελέσματα, οι ομάδες των πέντε κορυφαίων πρωταθλημάτων της Ευρώπης (Αγγλία, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία) συνεισέφεραν 20,4 δισ. ευρώ στην οικονομία του ποδοσφαίρου.
Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων προέρχεται από τα δικαιώματα αναμετάδοσης (τηλεοπτικά και διαδικτυακά), με 9,4 δισ. ευρώ για τα πέντε κορυφαία πρωταθλήματα. Ακολουθούν τα εμπορικά και χορηγικά έσοδα με 8 δισ. ευρώ, ενώ τα έσοδα από τους αγώνες (εισιτήρια, πώληση προϊόντων στο γήπεδο κ.λπ.) διαμορφώθηκαν σε 3 δισ. ευρώ. Ομως, τα λειτουργικά κέρδη των ομάδων των μεγάλων πρωταθλημάτων ανήλθαν σε 591 εκατ. ευρώ, με την Πρέμιερ Λιγκ (Αγγλία) να είναι το πιο εύρωστο οικονομικά πρωτάθλημα με λειτουργική κερδοφορία 620 εκατ. ευρώ και τη Λιγκ 1 (Γαλλία) να καταγράφει λειτουργικές ζημίες 302 εκατ. ευρώ. Κανένα πρωτάθλημα δεν καταγράφει καθαρά κέρδη.
Το κερδοφόρο Παγκόσμιο Κύπελλο
Το Παγκόσμιο Κύπελλο ή Μουντιάλ καταπώς συνηθίζουμε να το αποκαλούμε στην Ελλάδα, παράγει από μόνο του πολύ σημαντικά έσοδα για τη FIFA, δηλαδή την Παγκόσμια Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου που αναλαμβάνει τη διοργάνωση. Το Παγκόσμιο Κύπελλο αναμένεται να φέρει συνολικά έσοδα 8,9 δισ. δολάρια στη FIFA, ενώ τα έξοδα της διοργάνωσης υπολογίζονται σε λίγο λιγότερα από 3,8 δισ. δολάρια. Ως εκ τούτου η διοργάνωση από μόνη της αναμένεται να φέρει κέρδη περίπου 5,1 δισ. δολαρίων στη FIFA.
Ομως, η FIFA είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός, επομένως τα κέρδη αυτά επανεπενδύονται – ή έχουν ήδη επενδυθεί – από την ομοσπονδία σε άλλες δράσεις (διοργανώσεις όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων, εκπαιδευτικές δράσεις κ.ά.). Βέβαια, η οικονομική διαχείριση της FIFA δεν διεκδικεί βραβεία διαφάνειας ή ποιότητας, όπως έχει δείξει η δημοσιογραφική έρευνα που παρουσιάζεται στη σειρά ντοκιμαντέρ του Netflix «FIFA Uncovered».
Στο «μείγμα» των εσόδων του Παγκοσμίου Κυπέλλου, τη μεγαλύτερη συμβολή έχουν τα έσοδα από τα δικαιώματα αναμετάδοσης με 3,9 δισ. δολάρια. Ακολουθούν τα έσοδα από τα εισιτήρια και την εκμετάλλευση των γηπέδων με περίπου 3 δισ. δολάρια, ενώ 1,8 δισ. δολάρια αντιστοιχούν στα δικαιώματα εμπορικής χρήσης (marketing) και κάτι λιγότερο από 200 εκατ. ευρώ αντιστοιχεί σε άδειες και άλλα έσοδα.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ίδιας της FIFA, το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο μπορεί να ενισχύσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά περίπου 41 δισ. δολάρια. Οι διοργανώτριες χώρες (ΗΠΑ, Μεξικό, Καναδάς) υπολογίζεται ότι θα δουν συνολικά έσοδα άνω των 30 δισ. δολαρίων, με πιο ωφελημένες τις ΗΠΑ, που φιλοξενούν και τους περισσότερους αγώνες.
Ωστόσο, ανεξάρτητοι θεσμοί υπολογίζουν ότι τα πραγματικά έσοδα για τις διοργανώτριες χώρες θα είναι σημαντικά χαμηλότερα, καθώς έχουν ήδη πραγματοποιηθεί μεγάλες επενδύσεις από τα κράτη για την διοργάνωση. Εξάλλου, ως ποσοστό του ΑΕΠ των ΗΠΑ (σχεδόν 30 τρισ. δολάρια), η εκτιμώμενη επίδραση του Παγκοσμίου Κυπέλλου αναμένεται να είναι αμελητέα.
Σε κάθε περίπτωση, το Παγκόσμιο Κύπελλο θα βάλει σε κίνηση τα γρανάζια της παγκόσμιας οικονομίας για ακόμη ένα καλοκαίρι.
Ενα μικρό σύμπαν θρέφεται από την μπάλα
Δεν είναι εύκολο να υπολογίσει κανείς την πραγματική επίδραση του ποδοσφαίρου στην παγκόσμια οικονομία – ο «φουσκωμένος» τζίρος των συλλόγων και των ομοσπονδιών δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική διάσταση της. Στην πραγματικότητα, το ποδόσφαιρο θρέφει ένα ολόκληρο οικοσύστημα, του οποίου η αξία είναι υπερπολλαπλάσια, αν όχι αχανής.
Το στοίχημα έχει εξελιχθεί στο μεγαλύτερο παρακλάδι αυτού του οικοσυστήματος. Αυτός είναι και ο λόγος που οι στοιχηματικές εταιρείες έχουν γίνει παγκοσμίως ο συνηθέστερος χορηγός στις φανέλες των συλλόγων, ενώ συχνά δίνουν το όνομά τους και σε ολόκληρες διοργανώσεις. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι ο στοιχηματισμός – νόμιμος και παράνομος – καταγράφει ετήσιο κύκλο εργασιών που φτάνει το 1 τρισ. δολάρια.
Παράλληλα, οι κολοσσοί της αθλητικής ένδυσης (Nike, Adidas, Puma) βασίζουν μεγάλο μέρος των εσόδων τους στα ποδοσφαιρικά προϊόντα: φανέλες, παπούτσια, μπάλες κ.λπ. Το 2025, η Nike είχε έσοδα 46,3 δισ. δολάρια και κέρδη περίπου 3,2 δισ. δολάρια. Η Adidas κατέγραψε έσοδα 24,8 δισ. δολάρια και κέρδη άνω των 1,3 δισ., ενώ η Puma είχε έσοδα 7,2 δισ. δολάρια, κλείνοντας όμως το έτος με ζημιές. Αλλωστε, τα τελευταία χρόνια έχουν επανέλθει στη μόδα – ειδικά στις νεότερες γενιές – οι ποδοσφαιρικές φανέλες εκτός γηπέδων, ενισχύοντας τα έσοδα από προϊόντα ποδοσφαίρου.
Επιπλέον, εταιρείες συνδρομητικής τηλεόρασης ανταγωνίζονται σκληρά για τα δικαιώματα αναμετάδοσης ποδοσφαιρικών αγώνων, που είναι συχνά ο κύριος λόγος που πολλοί πελάτες επιλέγουν μία εταιρεία αντί της άλλης. Μένοντας στον χώρο των μέσων επικοινωνίας, τηλεοπτικές εκπομπές, έντυπα και ιστοσελίδες που επικεντρώνονται αποκλειστικά στο ποδόσφαιρο σημειώνουν τεράστια επιτυχία. Best-seller βιβλία έχουν το ποδόσφαιρο ως κεντρική θεματική, ενώ οι ποδοσφαιρικοί τίτλοι βιντεοπαιχνιδιών είναι εκ των δημοφιλέστερων παγκοσμίως.
Εξάλλου, οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές έχουν αναπτύξει πλέον τα δικά τους brands, που αξίζουν πολλά εκατομμύρια. Ο πρώτος που… έδειξε τον δρόμο ήταν ο Ντέιβιντ Μπέκαμ, που έχει δώσει το όνομά του ακόμα και σε έναν νόμο στην Ισπανία! Ο «νόμος Μπέκαμ» αφορά τον τρόπο με τον οποίο φορολογούνται τα έσοδα των αλλοδαπών στην Ισπανία και θεσπίστηκε για να πείσει τον άγγλο σταρ να μετακομίσει στη Ρεάλ Μαδρίτης το 2003.
Ο Κριστιάνο Ρονάλντο έχει δημιουργήσει ένα ισχυρότατο brand και έχει μάλιστα τον λογαριασμό με τους περισσότερους ακολούθους στο Instagram παγκοσμίως (665 εκατ.). Στη δεύτερη θέση των δημοφιλέστερων προφίλ στο Instagram είναι ο Λιονέλ Μέσι (506 εκατ. ακόλουθοι), ενώ Νεϊμάρ και Κιλιάν Εμπαπέ είναι επίσης μέσα στους κορυφαίους 50 λογαριασμούς παγκοσμίως.
Και δεν αναφέρουμε καν την κατανάλωση μπίρας και πίτσας που συνδέεται με το ποδόσφαιρο…