Στον τομέα της αεροδιαστημικής και της άμυνας στοιχηματίζει τεράστια ποσά τα τελευταία χρόνια η Τουρκία, θέλοντας να αναδειχτεί σε ισχυρό παίκτη στις εξαγωγές στρατιωτικού εξοπλισμού – κάτι που ήδη το καταφέρνει σε σημαντικό βαθμό.
Οι επενδύσεις, από τον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης μέχρι τα drones και την αεροδιαστημική βιομηχανία, είναι συνεχείς, με τα αποτελέσματα να μιλάνε μόνα τους. Μόνο για το 2025 η αύξηση στις εξαγωγές που πέτυχε ο αεροδιαστημικός και αμυντικός κλάδος της χώρας πλησίασε το 50%, με το ποσό να ξεπερνά τα 10 δισ. δολάρια. Τα 5,6 δισ. δολάρια μάλιστα αφορούσαν εξαγωγές στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Η Τουρκία εξάγει αμυντικό εξοπλισμό ήδη σε περισσότερες από 40 χώρες, με πολλούς πλέον πελάτες να βρίσκονται και στον Περσικό Κόλπο.
Η Baykar, η εταιρεία που παράγει τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) Bayraktar, είναι η πρώτη σε πωλήσεις στον κόσμο σε αντίστοιχες τεχνολογίες, με την αξία των εξαγωγών της μόνο το 2025 να διαμορφώνονται σε 2,2 δισ. δολάρια από 1,8 δισ. δολάρια που ήταν το 2024. Η Τουρκία προμηθεύει σήμερα το 65% των οπλισμένων drones που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως.
Η Αγκυρα είναι πλέον ο ενδέκατος μεγαλύτερος προμηθευτής στρατιωτικού εξοπλισμού στον κόσμο, με φιλοδοξία να μπει σύντομα στη δεκάδα, ενώ είναι ήδη η πρώτη δύναμη στις εξαγωγές για drones.
Τουρκία και Ευρώπη
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, με τις σημαντικές επενδύσεις στην αμυντική της βιομηχανία, η κάποτε εξαρτώμενη από ξένους κατασκευαστές όπλων Τουρκία πουλάει πλέον όπλα σε περίπου 40 χώρες. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επανεκτιμούν την ασφάλειά τους, με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να βλέπουν όλο και περισσότερο την Τουρκία όχι μόνο ως στρατιωτικό εταίρο αλλά και ως βιομηχανικό σύμμαχο.
Στο πλαίσιο αυτών των ευκαιριών, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τις πωλήσεις όπλων και να προωθήσει συμπαραγωγές, ιδίως σε αγορές της Δύσης, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ενωση. Αυτός είναι κι ένας από τους βασικούς στόχους που επιδιώκει να προωθήσει η Αγκυρα στη σύνοδο του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στη χώρα τον επόμενο μήνα.
Πάντως οι τουρκικές εταιρείες αντιμετωπίζουν εμπόδια στην Ευρώπη λόγω αμυντικών πρωτοβουλιών που προορίζονται αποκλειστικά για τα μέλη της ΕΕ και λόγω πολιτικών εντάσεων.
Οι ισχυρές εταιρείες
Η ισχυρή στρατιωτική δύναμη της γείτονος χώρας βασίζεται σε τουλάχιστον δέκα εταιρείες που ελέγχονται κατά κανόνα από το κράτος, καθεμία στον δικό της κλάδο δραστηριοποίησης. Πρόκειται για τις:
Baykar Machinery. Κυριαρχεί στην παγκόσμια αγορά με τα drones της για στρατιωτική χρήση, κατέχοντας μεγάλο μερίδιο της αγοράς μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV).
TUSAŞ (Turkish Aerospace Industries – TAI). Αποτελεί σημαντικό εξαγωγέα στον χώρο της αεροδιαστημικής που θέλει να εκμεταλλευτεί τη ζήτηση για αεροσκάφη, όπως το μαχητικό αεροσκάφος πέμπτης γενιάς KAAN και ελικόπτερα.
ASELSAN. Πρόκειται για τον κορυφαίο κατασκευαστή στρατιωτικών ηλεκτρονικών συστημάτων, ραντάρ, ηλεκτρονικού εξοπλισμού πολέμου και ναυτικών συστημάτων επικοινωνιών της χώρας. Η κεφαλαιοποίησή της φτάνει πλέον τα 36 δισ. δολάρια ΗΠΑ, με τις μετοχές της να έχουν ανέβει φέτος πάνω από 50%. Τον περασμένο Αύγουστο ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπέγραψε επένδυση 1,5 δισ. δολ. για την επέκταση κέντρου έρευνας και ανάπτυξης της εταιρείας.
ROKETSAN. Αποτελεί βασικό κατασκευαστή πυραύλων, έξυπνων πυρομαχικών και πυραυλικών συστημάτων, τεχνολογιών περιζήτητων στις διεθνείς αγορές.
ASFAT (Διαχείριση Στρατιωτικών Εργοστασίων και Ναυπηγείων). Ηγείται της ανάπτυξης και κατασκευής μεγάλων ναυτικών πλατφορμών και σκαφών περιπολίας ανοιχτής θάλασσας (OPV), με σημαντικά συμβόλαια εξαγωγών, συμπεριλαμβανομένων και πρόσφατων με Πορτογαλία και Ρουμανία.
OTOKAR. Γνωστή για τα τακτικά τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα και τα συστήματα μάχης ξηράς που εξάγονται σε δεκάδες χώρες.
TEI (Βιομηχανίες Μηχανών TUSAŞ). Προμηθεύει παγκοσμίως κινητήρες και εξαρτήματα αεροσκαφών, υποστηρίζοντας παράλληλα τις εγχώρια παραγόμενες πλατφόρμες της Τουρκίας.
STM. Ειδικεύεται στη ναυπηγική (όπως κορβέτες και υποβρύχια) και σε πυρομαχικά τύπου καμικάζι.
Nurol Makina. Πρωτογενής παραγωγός οχημάτων 4×4 και εξειδικευμένων τεθωρακισμένων οχημάτων.
BMC. Εξάγει ποικιλία τακτικών τροχοφόρων οχημάτων, κύριων αρμάτων μάχης (όπως το Altay) και στρατιωτικών φορτηγών μεταφοράς υλικοτεχνικής υποστήριξης.
Ο ρόλος Ερντογάν
Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τα μέλη της οικογένειας του οποίου και οι στενοί συνεργάτες έχουν αποκτήσει σχεδόν τον πλήρη έλεγχο του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος της Τουρκίας την τελευταία δεκαετία, έχει επιβλέψει την υπογραφή σχεδόν 100 διμερών συμφωνιών αμυντικής συνεργασίας με ξένες κυβερνήσεις – μια στρατηγική που επεκτείνει ραγδαία το παγκόσμιο αποτύπωμα της Αγκυρας στις πωλήσεις όπλων και τις μεταφορές στρατιωτικής τεχνολογίας, σχολίαζε το Nordic Monitor.
Ο Ερντογάν συχνά ενεργεί ως de facto πωλητής του γαμπρού του Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, προέδρου της τουρκικής εταιρείας κατασκευής drones Baykar. Με ισχυρή υποστήριξη από τον πεθερό του, ο Μπαϊρακτάρ μπήκε στη λίστα με τα 10 πλουσιότερα άτομα της Τουρκίας για πρώτη φορά φέτος, σύμφωνα με την κατάταξη του «Forbes» για το 2026, αντανακλώντας μια απότομη αύξηση του πλούτου που οφείλεται στις εξαγωγές στρατιωτικών drones, προστίθεται.
Το «Forbes» εκτίμησε την προσωπική περιουσία του Μπαϊρακτάρ στα 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια, κατατάσσοντάς τον ένατο μεταξύ των πλουσιότερων επιχειρηματιών της Τουρκίας. «Πολλές άλλες εταιρείες στην αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας διοικούνται από συνεργάτες του Ερντογάν, οι οποίοι φέρονται να παρέχουν στον πρόεδρο μερίδιο των διεθνών πωλήσεων με αντάλλαγμα πολιτική προστασία, κυβερνητική εύνοια και ταχείες εγκρίσεις από τις τουρκικές εποπτικές Αρχές εξαγωγών», αναφέρει επίσης το Nordic Monitor.
Ελλάδα: Φορητό σύστημα andi-drone και kamikaze drone
Μόλις μέσα σε πέντε χρόνια από την ημέρα που αποφασίστηκε να ενεργοποιηθεί η ελληνική αμυντική βιομηχανία μετά την τότε ελληνοτουρκική κρίση και να παραχθούν εγχώρια οπλικά συστήματα, οι εξελίξεις υπήρξαν ραγδαίες για την ελληνική πραγματικότητα και ήδη τα αποτελέσματα είναι απτά, με το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) να παίζει καταλυτικό ρόλο. Υπάρχει το andi-drone σύστημα «Κένταυρος» που δοκιμάστηκε και σε πραγματικές συνθήκες στην Ερυθρά Θάλασσα, καταρρίπτοντας drone των Χούθι, και μπαίνει πλέον σε μαζική παραγωγή, ενώ υπάρχει ενδιαφέρον για την απόκτησή του και από άλλες χώρες, καθώς και άλλα δύο εξίσου αναγκαία για το σύγχρονο θέατρο πολέμου οπλικά συστήματα. Ενα φορητό σύστημα andi-drone και ένα kamikaze drone.
Η γεωπολιτική αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή και η ανάγκη της Ευρωπαϊκής Ενωσης για στρατηγική αυτονομία λειτούργησαν ως καταλύτες. Σήμερα, ο κλάδος δεν αποτελεί απλώς έναν υποστηρικτικό μηχανισμό των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά έναν αυτόνομο μοχλό της εθνικής οικονομίας με έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό. Μέχρι σήμερα η Ελλάδα φιγουράρει σταθερά στις πρώτες θέσεις του ΝΑΤΟ, δαπανώντας περίπου το 3,1% του ΑΕΠ της για στρατιωτικούς σκοπούς. Ωστόσο, το άμεσο αποτύπωμα της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας στο εθνικό προϊόν παραμένει εξαιρετικά χαμηλό, κυμαινόμενο μεταξύ 0,4% και 0,7% του ΑΕΠ.
Το χάσμα αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, ιστορικά, οι ελληνικές εταιρείες απορροφούσαν λιγότερο από το 5% των εξοπλιστικών κονδυλίων, με τη μερίδα του λέοντος να κατευθύνεται σε απευθείας αγορές από το εξωτερικό. Η σημαντικότερη ποιοτική στροφή της τελευταίας πενταετίας εντοπίζεται ακριβώς στην προσπάθεια γεφύρωσης αυτού του χάσματος.
Η βιομηχανία διεκδικεί πλέον με αξιώσεις κατώτατο όριο συμμετοχής 25% στα νέα προγράμματα. Το ποσοστό αυτό μεταφράζεται σε μια τεράστια «δεξαμενή» έργων, καθώς η χώρα υλοποιεί εξοπλιστικό πλάνο συνολικού ύψους 25 δισεκατομμυρίων ευρώ. Συνεπώς, η εγχώρια βιομηχανία διεκδικεί άμεσα συμβόλαια και συμπαραγωγές αξίας άνω των 6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Δεδομένου ότι κάθε ευρώ στον κλάδο έχει συντελεστή οικονομικής μόχλευσης 3x έως 5x, η επιτυχία αυτού του στόχου μπορεί να αλλάξει ριζικά τα οικονομικά δεδομένα της χώρας. Η τάση αυτή συνοδεύεται από την αναβίωση της ναυπηγικής βιομηχανίας.
Τα ναυπηγεία της χώρας (Ελευσίνα, Σκαραμαγκάς, Σύρος) επέστρεψαν σε τροχιά λειτουργίας. Ανέλαβαν κρίσιμο υποκατασκευαστικό έργο και τη μελλοντική συντήρηση των νέων αποκτημάτων του Πολεμικού Ναυτικού, εξασφαλίζοντας την πολύτιμη ασφάλεια εφοδιασμού. Το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα της περιόδου είναι η διεθνής εμπορική επιτυχία των ιδιωτικών αμυντικών εταιρειών. Ελληνικοί όμιλοι έχουν καταφέρει να ηγηθούν σε παγκόσμιο επίπεδο σε εξειδικευμένους τομείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παραγωγή συστημάτων νυχτερινής όρασης και θερμικής απεικόνισης, με ελληνικά προϊόντα να εξοπλίζουν στρατούς σε πάνω από 60 χώρες και τη μητρική εταιρεία να καταγράφει ιστορική εισαγωγή σε ξένα χρηματιστήρια.
Αλματα
Παράλληλα, η εγχώρια βιομηχανία έχει κάνει άλματα στους ακόλουθους τομείς τεχνολογικής αιχμής:
Μη επανδρωμένα συστήματα (UAV). Ανάπτυξη εγχώριων drones, καθώς και διεθνώς αναγνωρισμένων συστημάτων αντι-drone (όπως το σύστημα «Κένταυρος» που επιχείρησε επιτυχώς στην Ερυθρά Θάλασσα).
Ηλεκτρονικός πόλεμος και κυβερνοασφάλεια. Σχεδιασμός προηγμένων λογισμικών διαχείρισης μάχης και συστημάτων επικοινωνιών.
Αναβάθμιση αεροπορικών πλατφορμών. Υλοποίηση του προγράμματος εκσυγχρονισμού των μαχητικών αεροσκαφών F-16 σε επίπεδο Viper από την ΕΑΒ, καθιστώντας τα από τα πιο σύγχρονα στην Ευρώπη. Η ενηλικίωση του κλάδου αποτυπώνεται ανάγλυφα στις επιδόσεις του στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Αμυνας (EDF). Η Ελλάδα έχει εδραιωθεί σταθερά στην 5η θέση σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά τη συμμετοχή σε καινοτόμα κοινοτικά προγράμματα.