Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τα ζώα επισήμως δεν αντιμετωπίζονται ως παράπλευρη απώλεια των φυσικών καταστροφών, ούτε ως υπόθεση μεμονωμένων πολιτών που ρισκάρουν τη ζωή τους στις φλεγόμενες περιοχές. Με τον Εθνικό Μηχανισμό για την προστασία τους, αλλάζει ουσιαστικά το στάτους τους στον κρατικό σχεδιασμό: αποκτούν τη δική τους θέση. Πρόκειται για μια θεσμική μετατόπιση.
Η προστασία των ζώων μπαίνει στον πυρήνα της Πολιτικής Προστασίας, με συμμετοχή της Ειδικής Γραμματείας στο κέντρο διαχείρισης κρίσεων, πρόβλεψη για μηνύματα μέσω του 112, ένταξη της γραμμής 10400, ειδική διασωστική ομάδα ζώων και σταθερό σταθμό υποδοχής στην Αττική.
Η αφετηρία, όμως, δεν ήταν θεωρητική. Ηταν τα ανεξέλεγκτα πύρινα μέτωπα, η αγωνία, τα τηλεφωνήματα. «Ο Αύγουστος του 2021 έμεινε βαθιά χαραγμένος: τηλέφωνα ασταμάτητα, άνθρωποι απελπισμένοι, ζώα εγκλωβισμένα στις φλόγες. Το ΛΑΤΟ στο Γαλάτσι, από παλιό λατομείο, μετατράπηκε στο πρώτο ασφαλές καταφύγιο για τα πυρόπληκτα ζώα και πλέον σημείο αναφοράς χάρη στον Δήμαρχο Γαλατσίου, Γιώργο Μαρκόπουλο που στάθηκε έμπρακτα αρωγός μέχρι σήμερα. Τότε καταλάβαμε ότι χρειαζόμαστε σχέδιο και μόνιμο μηχανισμό. Από εκείνη την αγωνία γεννήθηκε μια δέσμευση που έγινε πράξη: στις καταστροφές καμία ζωή δεν περισσεύει και κανένα ζώο δεν μένει πίσω. Και αυτό πλέον είναι θεσμοθετημένο», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος.
Το ΛΑΤΟ ως σημείο μηδέν
Δεν είναι τυχαία η αναφορά στο ΛΑΤΟ. Ο σταθμός στο Γαλάτσι στήθηκε το 2021 με δική του πρωτοβουλία και έγινε το πρώτο σημείο αναφοράς για τα πυρόπληκτα ζώα. Από τότε μέχρι σήμερα, η παρουσία του Θοδωρή Λιβάνιου πίσω από κρίσιμες θεσμικές κινήσεις για τα ζώα δεν είναι θορυβώδης. Είναι όμως σταθερή και καθοριστική.
«Στις καταστροφές, ο χρόνος μετρά αλλιώς: με ανθρώπους που τρέχουν, με ζώα που περιμένουν, με ζωές που δεν φωνάζουν πάντα. Ο Εθνικός Μηχανισμός δίνει επιτέλους φωνή, σχέδιο και θέση σε όσους μέχρι χθες έμεναν στο περιθώριο της κρίσης», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο ειδικός γραμματέας Νικόλαος Χρυσάκης.
Στην πράξη, ο Μηχανισμός βάζει τάξη σε αυτό που μέχρι σήμερα λειτουργούσε χάρη στην αυτοθυσία των εθελοντών: απεγκλωβισμοί, μεταφορές, καταγραφή, πρώτες βοήθειες, φιλοξενία, επανενώσεις. Η γραμμή 10400 εντάσσεται στον Μηχανισμό, ώστε τα αιτήματα διάσωσης να επαληθεύονται και να διοχετεύονται στις ομάδες πεδίου. Η πρώτη ειδική διασωστική ομάδα ζώων θα καλύψει αρχικά την Αττική και μέχρι το 2029 όλη την Ελλάδα.
Η κοινωνία των πολιτών
«Ο Εθνικός Μηχανισμός αποτελεί την επισφράγιση της θεσμικής συνεργασίας μεταξύ της πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών. Χαιρόμαστε ιδιαίτερα που πρωτοβουλίες του οργανισμού Dogs’ Voice υιοθετήθηκαν από τον Μηχανισμό, όπως η γραμμή διάσωσης 10400 για απεγκλωβισμούς και διασώσεις ζώων την ώρα που κινδυνεύουν στο πεδίο, αλλά και η πρώτη ειδική διασωστική ομάδα ζώων, η οποία θα ανταποκρίνεται στα αιτήματα αυτά με εκπαίδευση, εξοπλισμό και τεχνογνωσία, ώστε να προστατεύει ζώα σε ανάγκη. Γιατί όλα τα ζώα έχουν δικαίωμα στη ζωή», δηλώνει στα «ΝΕΑ» η Ελενα Δέδε.
Η Dogs’ Voice, ανεξάρτητος μη κυβερνητικός οργανισμός, δεν χρηματοδοτείται από το κράτος, αλλά από ιδιώτες, δωρεές, ιδρύματα και εταιρείες. Η συμμετοχή της στον Μηχανισμό δείχνει ότι η κοινωνία των πολιτών δεν καλείται πλέον απλώς να καλύπτει κενά, αλλά να συνδιαμορφώνει θεσμούς.
Δεν (θα) σώζονται πια (μόνο) από τύχη
Αυτό είναι ίσως το πιο βαθύ μήνυμα. Τα ζώα μπαίνουν επισήμως στον χάρτη της εθνικής ετοιμότητας. Δεν σώζονται πια μόνο επειδή κάποιος συγκινήθηκε, έτρεξε ή αυτοσχεδίασε. Προστατεύονται επειδή η πολιτεία αρχίζει να αναγνωρίζει ότι έχουν θέση στον τρόπο με τον οποίο μια χώρα προετοιμάζεται, αντιδρά και σέβεται τη ζωή.
«Εκεί όπου λείπει το κράτος, στεκόμαστε εμείς»
Εκεί όπου οι φωτιές δεν καίνε μόνο σπίτια και δάση, αλλά στάβλους, μαντριά, άλογα, γαϊδούρια, γουρούνια, κατσίκες και πρόβατα, το καθ’ ύλην αρμόδιο υπουργείο, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εξακολουθεί να λάμπει διά της απουσίας του. Και μαζί του μένουν απροστάτευτα τα ζώα που συχνά δεν χωρούν στα σχέδια εκκένωσης.
Το A Little Shelter έχει λειτουργήσει ως κέντρο υποδοχής για παραγωγικά ζώα και ιπποειδή, έχοντας δεχθεί μαζί με την Vegan Farm την τελευταία τετραετία σχεδόν 1.000 παραγωγικά ζώα και δεκάδες ιπποειδή. Η ιδρύτριά του, Κατρίνα Τσάνταλη, περιγράφει το κενό χωρίς περιστροφές: «Κάθε καλοκαίρι, στις φωτιές, το καταφύγιό μας ανοίγει τις πόρτες του και για παραγωγικά ζώα, επειδή συχνά δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για τη φιλοξενία τους. Παρότι συνεργαζόμαστε άριστα με την Ειδική Γραμματεία Ζώων και το υπουργείο Εσωτερικών, απουσιάζει το αρμόδιο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Πολλά ζώα εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως “κεφάλαιο”, χωρίς σχέδια εκκένωσης ή ουσιαστική προστασία».
Τρία πρόσωπα της ίδιας απουσίας
Φοίνικας. Νεογέννητος στις φωτιές της Μάνδρας το 2023, παραμορφώθηκε από εγκαύματα. Πέρασε από νοσηλείες, βρήκε φροντίδα στο A Little Shelter και σήμερα ζει στο Athens Happy House. Ενα αόρατο θύμα που απέκτησε όνομα, πρόσωπο και υπόσταση.
Κόνυ. Μια ταλαιπωρημένη γαϊδουρίτσα από τη Μάνδρα, με παραμορφωμένη σπονδυλική στήλη από υπέρογκα βάρη. Είχε αφεθεί σε κλειστό στάβλο για να καεί ζωντανή. Σώθηκε από εθελοντές διασώστες και σήμερα ζει φροντισμένη στο Athens Happy House.
Σόφη. Η γουρούνα από τις φωτιές του 2024 στον Γέρακα σώθηκε από καθαρή τύχη. Σήμερα ζει ασφαλής στο Athens Happy House και έχει γίνει διάσημη στα social media με το δικό της τραγούδι: «Η γουρούνα μου η Σόφη, της αρέσει το μπανόφι». «Εκεί όπου λείπει το κράτος, στεκόμαστε εμείς. Δεν ζητάμε να κάνουν όλοι αυτό που κάνουμε. Ζητάμε να μη στέκονται απέναντι σε όσους προσπαθούν και, κυρίως, απέναντι στα ίδια τα ζώα», δηλώνει ο Νεκτάριος Παπαζαχαρίας από το Athens Happy House.
Το επόμενο βήμα
«Εκκρεμότητα παραμένει η ένταξη των ιπποειδών και των παραγωγικών ζώων. Θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε, να προτείνουμε, να διεκδικούμε και να πιέζουμε, ώστε ο μηχανισμός να καλύπτει όλα τα ζώα, σε όλη την Ελλάδα», δηλώνει στα «ΝΕΑ» η Ελενα Δέδε.