Ένα ξεχωριστό απόγευμα αφιερωμένο στην ιστορική μνήμη και τη διατήρηση της συλλογικής ιστορικής συνείδησης διοργάνωσε την Κυριακή 28 Ιουνίου το Δίκτυο Ελληνίδων Βικτώριας ΗΛΙΑΔΕΣ Inc., με την ιστορική διάλεξη «Από τον Γράμμο στην Τασκένδη».
Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Δρ. Νίκος Ντάλλας, ο οποίος, μέσα από πολυετή και συστηματική έρευνα, παρουσίασε άγνωστες πτυχές της πορείας των πολιτικών προσφύγων του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, από τις τελευταίες μάχες στον Γράμμο μέχρι την εγκατάστασή τους στην Τασκένδη της τότε Σοβιετικής Ένωσης.
Η αίθουσα ήταν κατάμεστη, με το κοινό να παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και απόλυτη προσήλωση μια συγκλονιστική ιστορική αφήγηση, βασισμένη σε πρωτογενές αρχειακό υλικό, στατιστικά στοιχεία και προσωπικές μαρτυρίες. Η διάλεξη ανέδειξε όχι μόνο τα ιστορικά γεγονότα αλλά και τις ανθρώπινες διαστάσεις της πολιτικής προσφυγιάς, φωτίζοντας μια περίοδο που εξακολουθεί να προκαλεί έντονο ιστορικό και κοινωνικό ενδιαφέρον.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η παρουσίαση του μοναδικού ερευνητικού έργου του Δρ. Ντάλλα, ο οποίος, αξιοποιώντας τις σωζόμενες καρτέλες απογραφής της Ελληνικής Κοινότητας Τασκένδης, δημιούργησε ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό αρχείο με τα στοιχεία περίπου 12.000 μαχητών και μαχητριών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, καταγράφοντας τα προσωπικά, κοινωνικά και στρατιωτικά χαρακτηριστικά τους.
Κατά την ομιλία του, ο Δρ. Ντάλλας επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι στην Τασκένδη εγκαταστάθηκε το πιο μάχιμο και έμπιστο τμήμα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, με περίπου το 68% των προσφύγων να είναι μέλη του ΚΚΕ και μεγάλο αριθμό αξιωματικών και πολιτικών επιτρόπων. Περίπου οι μισοί από όλους τους κομματικούς που κατέληξαν στην πολιτική προσφυγιά μετά τον Εμφύλιο βρέθηκαν στην πόλη, όπου αργότερα εκδηλώθηκαν και τα γνωστά εσωκομματικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955.
Ο ερευνητής εξήγησε ότι η επιλογή της Τασκένδης δεν ήταν τυχαία. Όπως ανέφερε, οι συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου δεν επέτρεπαν την παραμονή χιλιάδων μαχητών κοντά στα ελληνικά σύνορα, ενώ η Σοβιετική Ένωση σχεδίαζε την ανάπτυξη της Κεντρικής Ασίας και χρειαζόταν εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Παράλληλα, η ηγεσία του ΚΚΕ θεωρούσε ότι οι πολιτικοί πρόσφυγες θα αποκτούσαν πολύτιμες επαγγελματικές γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να είναι καλύτερα προετοιμασμένοι για το μέλλον.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες στεγάστηκαν αρχικά σε κατοικίες και στρατώνες που είχαν εγκαταλείψει Ιάπωνες αιχμάλωτοι πολέμου, δημιουργώντας τις γνωστές «14 πολιτείες» της Τασκένδης. Παράλληλα, το ελληνικό κράτος αφαίρεσε την ελληνική ιθαγένεια από πολλούς από αυτούς, γεγονός που δυσχέρανε σημαντικά τον επαναπατρισμό τους για δεκαετίες.
Η μέση ηλικία των μαχητών ήταν μόλις 26 ετών, ενώ για κάθε γυναίκα αντιστοιχούσαν περίπου δυόμισι άνδρες, γεγονός που οδήγησε με την πάροδο του χρόνου στη δημιουργία πολλών μικτών γάμων. Περίπου το 38% των προσφύγων προερχόταν από τη Δυτική Μακεδονία, κυρίως από τους νομούς Καστοριάς και Φλώρινας, ενώ σημαντική ήταν και η παρουσία προσφύγων από τη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Η Νάουσα αναδείχθηκε ως η πόλη με τους περισσότερους πολιτικούς πρόσφυγες, αριθμώντας 122 μαχητές.
Ο Δρ. Ντάλλας σημείωσε ακόμη ότι περίπου το 22,5% των προσφύγων ήταν Σλαβομακεδόνες, πολλοί από τους οποίους εγκατέλειψαν την Τασκένδη πριν από το τέλος της δεκαετίας του 1960, με προορισμό κυρίως τη Γιουγκοσλαβία. Αντίθετα, ελάχιστοι ήταν όσοι δήλωσαν τουρκική εθνικότητα και προέρχονταν από τα Πομακοχώρια της Ξάνθης και της Ροδόπης.
Αναφερόμενος στη σύνθεση του Δημοκρατικού Στρατού, τόνισε ότι το 76% των μαχητών είχε ενταχθεί εθελοντικά, ενώ περίπου το 22% είχε επιστρατευθεί. Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί επίσης ότι στην Τασκένδη μεταφέρθηκαν και 48 αιχμάλωτοι πολέμου του Εθνικού Στρατού, ενώ καταβλήθηκαν μεγάλες προσπάθειες για την επανένωση οικογενειών που είχαν διασκορπιστεί σε διάφορες χώρες.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην επαγγελματική αποκατάσταση των προσφύγων. Πολλοί εργάστηκαν κυρίως στον κατασκευαστικό τομέα και μέσα σε μία περίπου δεκαετία είχαν αποκτήσει τη δική τους κατοικία, δημιουργώντας μια οργανωμένη ελληνική κοινότητα στην καρδιά της Κεντρικής Ασίας.
Με την ολοκλήρωση της εκδήλωσης, οι διοργανωτές ευχαρίστησαν θερμά τον Δρ. Νίκο Ντάλλα για την εμπεριστατωμένη και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εισήγησή του, καθώς και όλους όσοι παραβρέθηκαν, επιβεβαιώνοντας με την παρουσία τους ότι η ιστορική γνώση και η διατήρηση της συλλογικής μνήμης εξακολουθούν να αποτελούν ζωντανή ανάγκη για τον Ελληνισμό της διασποράς.
The post Από τον Γράμμο στην Τασκένδη: Μια συγκλονιστική κατάθεση ιστορικής μνήμης στη Μελβούρνη appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.