Στη μάχη για τη δημιουργία πρωτοποριακών συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης έντονων καιρικών φαινομένων και φυσικών καταστροφών μπαίνει δυναμικά το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Στο μικροσκόπιο της επιχειρησιακής μονάδας ΜΕΤΕΟ του Αστεροσκοπείου έχουν ήδη τεθεί τέσσερις περιοχές με μεγάλο βαθμό διακινδύνευσης· η Θεσσαλία, το Ρέθυμνο, η Πεντέλη και ο Δήμος Αθηναίων, με τα πρώτα αποτελέσματα να είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Σε εξέλιξη βρίσκεται, επίσης, συνεργασία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών με τον ΔΕΔΔΗΕ για τη δημιουργία μιας ψηφιακής πλατφόρμας – που θα ανανεώνεται ανά έξι ώρες – και θα περιλαμβάνει ανάλυση ρίσκου για όλες τις υποδομές του ΔΕΔΔΗΕ στη χώρα με βάση πραγματικά δεδομένα και σενάρια καιρικών φαινομένων. Βάσει αυτού θα μπορούν να υλοποιηθούν έγκαιρες παρεμβάσεις, όπως συντηρήσεις ή υπογειοποιήσεις τμημάτων του δικτύου.
Οπως ανέφερε χθες, κατά τη διάρκεια ημερίδας, η διευθύντρια Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Βάσω Κοτρώνη, στην Ελλάδα από το 2000 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 645 έντονα καιρικά φαινόμενα, με σημαντική αύξηση της εκδήλωσής τους από το 2013 και μετά: την περίοδο αυτή σημειώθηκε αύξηση των γεγονότων κατά 58% και των ανθρώπινων απωλειών κατά 75%. Χαρακτηριστικό είναι και το γεγονός ότι το 37% των δασικών εκτάσεων της Αττικής κάηκε τα τελευταία 9 χρόνια.
Στο πλαίσιο αυτό, συστήματα προειδοποίησης που εξειδικεύουν τις προγνώσεις, χρονικά και τοπικά, ακόμη και σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου, και που προβλέπουν λεπτομερώς τις συνέπειες ενός φαινομένου πριν αυτό εκδηλωθεί, κρίνονται απαραίτητα.
Αυτή τη στιγμή έχει ήδη ολοκληρωθεί ένα πρωτοποριακό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για τη βραχυπρόθεσμη πρόγνωση πλημμυρών στη Θεσσαλία. Οπως εξήγησε ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο ΕΑΑ και συντονιστής του ΜΕΤΕΟ, «αξιοποιώντας συνδυαστικά δεδομένα των τελευταίων πέντε ετών από ένα εκτεταμένο δίκτυο μετεωρολογικών και υδρολογικών σταθμών που λειτουργούν στην περιοχή, αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα σύστημα που επιτρέπει την άμεση και επιχειρησιακή εκτίμηση της εξέλιξης της στάθμης των ποταμών σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, σε επιλεγμένα σημεία του υδρογραφικού δικτύου της Θεσσαλίας».
Το σύστημα που υλοποιήθηκε με συνεργασία της μονάδας ΜΕΤΕΟ και του Τομέα Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ αλλά και με την υποστήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας, βασίζεται σε σύγχρονες τεχνικές τεχνητής νοημοσύνης, με μοντέλα τα οποία έχουν εκπαιδευτεί να αποτυπώνουν με ακρίβεια τη σχέση μεταξύ της καταγεγραμμένης βροχόπτωσης και της απόκρισης της στάθμης των ποταμών.
Με τον τρόπο αυτό, μετατρέπει άμεσα την πληροφορία της βροχόπτωσης σε πρόγνωση στάθμης νερού, ενώ παράλληλα ενσωματώνει δυναμικά τις πραγματικές μετρήσεις στάθμης από τους υδρολογικούς σταθμούς, βελτιώνοντας συνεχώς την ακρίβεια της πρόγνωσης. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την εκτίμηση της εξέλιξης της στάθμης των ποταμών για χρονικό ορίζοντα έως και 12 ωρών, παρέχοντας πολύτιμο χρόνο αντίδρασης για τις αρμόδιες Αρχές.
Εντυπωσιακή επαλήθευσή του πραγματοποιήθηκε στις αρχές Απριλίου, κι ενώ η στάθμη στον Πηνειό ήταν μόλις 20 cm, όταν το σύστημα ειδοποίησε με πολύ υψηλή ακρίβεια για ταχεία άνοδο της στάθμης στα 5 μέτρα για την επόμενη κιόλας ημέρα, εξαιτίας βροχοπτώσεων στο Περτούλι. Παράλληλα, παρείχε σε πραγματικό χρόνο αξιόπιστη πρόγνωση της εξέλιξης της στάθμης για τις επόμενες 12 ώρες.
Στην ημερίδα παρουσιάστηκε, επίσης, το ολοκληρωμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης που λειτουργεί στο Ρέθυμνο. Στην περιοχή τοποθετήθηκαν 7 νέοι μετεωρολογικοί σταθμοί και άλλα όργανα μέτρησης, τα δεδομένα των οποίων είναι υπό επεξεργασία σε πραγματικό χρόνο, με αποτέλεσμα να στέλνονται άμεσα ειδοποιήσεις για τη στάθμη των ποταμών και για την ποιότητα του αέρα στην περιοχή.
Οπως επεσήμανε ο αντιδήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργος Σκορδίλης, η λειτουργία του συστήματος είναι πολύ σημαντική σε μια περιοχή «στην οποία εκτός των άλλων την περίοδο 2019-2020 σημειώθηκαν τεράστιες καταστροφές εξαιτίας πλημμυρών, οι οποίες δεν έχουν ακόμη αποκατασταθεί», ενώ η κρισιμότητά του αποδείχτηκε και στο πρόσφατο επεισόδιο μεταφοράς αφρικανικής σκόνης «όταν με όριο τα 40-50 μικρογραμμάρια ανά κ.μ. αέρα υπερβήκαμε τα 1.000 μικρογραμμάρια και, χάρη στο σύστημα αυτό, πρώτος ο Δήμος Ρεθύμνου εξέδωσε ανακοίνωση προειδοποίησης, ενώ ακόμη δεν είχε καταγραφεί το πρόβλημα».
Σε λειτουργία βρίσκεται, επίσης, το σύστημα προειδοποίησης στην Πεντέλη με εξειδίκευση στις δασικές πυρκαγιές και την υιοθέτηση υψηλής τεχνολογίας, ενώ σε αυτή τη φάση έχει ξεκινήσει και η κατασκευή συστήματος έγκαιρης πρόγνωσης στον Δήμο Αθηναίων που θα περιλαμβάνει και εξειδικευμένες προγνώσεις για τη θερμική καταπόνηση ανά σημείο της πόλης ή για το ποια ακριβώς σημεία κινδυνεύουν να πλημμυρίσουν.
Για τη λειτουργία του θα τοποθετηθούν νέοι μετεωρολογικοί σταθμοί, ώστε να καλύπτονται όλες οι γειτονιές της πόλης, ενώ θα παράγονται εξειδικευμένες προγνώσεις. Οπως επεσήμανε ο Νίκος Χρυσόγελος, εντεταλμένος σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κυκλικής Οικονομίας του Δήμου Αθηναίων, «είναι σημαντικό αυτά τα συστήματα να μετασχηματιστούν σε εργαλεία που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, ώστε να αποφευχθούν οι συνέπειες των έντονων φαινομένων. Είναι εξειδικευμένα εργαλεία που μπορούν να μας δώσουν πληροφορίες ακόμη και σε επίπεδο πολυκατοικίας. Παράλληλα, όμως, με την προσαρμογή στις νέες συνθήκες, θα πρέπει να δράσουμε και με άμεσα μέτρα για την ανάσχεση της κλιματικής κρίσης».