Ανάμεσα στις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις γεωπολιτικού χαρακτήρα στο Delphi Forum (22-25 Απριλίου 2026) ξεχώρισε η συζήτηση με τον τίτλο «Η διασπορά ως στρατηγικό πλεονέκτημα: Διπλωματία, οικονομία και ανθρώπινο κεφάλαιο», καθώς ανέδειξε τις πολλές διαστάσεις του ρόλου της ελληνικής διασποράς στη σύγχρονη εποχή, τα νέα της χαρακτηριστικά και τις σύγχρονες προσεγγίσεις αξιοποίησής της ως στρατηγικό εθνικό πόρο, επιτρέποντας τη διεξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για τους διαμορφωτές πολιτικής και τα πολιτικά κόμματα. Στη συζήτηση συμμετείχαν η Μάιρα Μυρογιάννη (γενική γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας, υπουργείο Εξωτερικών), ο καθηγητής Όθων Αναστασάκης (διευθυντής του South East European Studies, St. Antony’s College, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Ηνωμένο Βασίλειο), ο Nik Nanos (επικεφαλής επιστήμονας Ανάλυσης Δεδομένων και ιδρυτής της Nanos Research, Καναδάς) και η Katerina Sokou (εκτελεστική διευθύντρια του American Hellenic Chamber of Commerce USA/ Nonresident Senior Fellow του Atlantic Council), προσφέροντας διαφορετικές οπτικές σε ένα ζήτημα αυξανόμενης βαρύτητας.
Παρομοιάζοντας την ελληνική διασπορά με τον «ορυκτό πλούτο» μίας χώρας, τόσο ο Νik Nanos όσο και οι υπόλοιποι ομιλητές αναφέρθηκαν στις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα πολιτικά κόμματα και οι κυβερνήσεις ώστε η ελληνική διασπορά να αναδειχθεί σε στρατηγικό πόρο, σημειώνοντας ότι η σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά της δεν είναι απλώς ζήτημα ταυτότητας ή συναισθηματικού δεσμού. Είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμικής αξιοπιστίας – και τελικά εμπιστοσύνης στους θεσμούς της Ελλάδας. Χωρίς αυτήν, καμία στρατηγική ενεργοποίησης του «ορυκτού πλούτου» της διασποράς δεν μπορεί να αποδώσει στην πράξη. Γενικότερα, η πολιτική των κομμάτων για την ελληνική διασπορά δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση επιμέρους ζητημάτων της ελληνικής διασποράς. Με αυτό το σκεπτικό, είναι ζωτικό να διαθέτουν τα κόμματα και οι κυβερνήσεις ένα συνεκτικό σχέδιο δράσης για την ελληνική διασπορά, εφόσον ζητούμενο είναι η στρατηγική αξιοποίησή της. Ένα σχέδιο το οποίο να αποτελείται από θέσεις και όραμα σχετικά με το πώς μπορεί η Ελλάδα να αναδειχθεί σε τόπο φιλίας, πολιτισμού, επένδυσης κ.λπ. για τους Έλληνες του εξωτερικού, αλλά και όσους αισθάνονται συνδεδεμένοι με την Ελλάδα.
Κατά γενική ομολογία, οι Έλληνες του εξωτερικού επιθυμούν να προσφέρουν στην Ελλάδα. Όμως, η σχέση μεταξύ της Ελλάδας και της διασποράς πρέπει να είναι πιο αμφίδρομη και να διέπεται από ένα σχέδιο. Για να αποκτήσει περιεχόμενο ένα τέτοιο στρατηγικό σχέδιο, το κράτος και τα πολιτικά κόμματα οφείλουν να κατανοήσουν βαθύτερα τις ανάγκες, τον τρόπο σκέψης και τα χαρακτηριστικά της της διασποράς. Καμία στρατηγική δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς βαθιά κατανόηση του τρόπου σκέψης της διασποράς και των χαρακτηριστικών της. Αρχικά, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι δεν υπάρχει μία ενιαία διασπορά. Υπάρχουν πολλές. Υπάρχουν οι «παραδοσιακές κοινότητες», η Εκκλησία, η τρίτη και η τέταρτη γενιά, αλλά και το νεότερο μεταναστευτικό κύμα της περιόδου 2010-2018, με τα δικά του επαγγελματικά και ακαδημαϊκά δίκτυα. Πρόκειται για διαφορετικούς κόσμους, με διαφορετικές προσδοκίες, τρόπους οργάνωσης και σχέσεις με την Ελλάδα. Δευτερευόντως, είναι κρίσιμο να κατανοηθεί ότι η διασπορά είναι σήμερα περισσότερο κινητική, δικτυωμένη και υβριδική από ποτέ. Υπάρχει μεγαλύτερη κινητικότητα στους Έλληνες της διασποράς, καθώς αρκετοί δεν επιστρέφουν απαραίτητα στην Ελλάδα αλλά μετακινούνται από χώρα σε χώρα. Η τεχνολογία έχει μεταβάλει τον τρόπο οργάνωσης και επικοινωνίας των κοινοτήτων, ενώ η ελληνικότητα εκφράζεται πλέον με πολύ πιο σύνθετους τρόπους, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές. Οι παραδοσιακές οργανώσεις δεν έχουν την πρωτοκαθεδρία που είχαν κάποτε, ενώ ο ρόλος θεσμών όπως η Εκκλησία διαφοροποιείται έντονα από χώρα σε χώρα.
Με αυτό το σκεπτικό, η λογική του one size fits all στις κομματικές στρατηγικές για τη διασπορά έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Μια σοβαρή πολιτική για τον απόδημο ελληνισμό δεν μπορεί να είναι οριζόντια ή ευκαιριακή. Οφείλει να είναι πολυεπίπεδη, προσαρμοσμένη στις σημερινές ανάγκες και οραματική τόσο για την Ελλάδα όσο και για την ελληνική διασπορά. Σε αυτό το πλαίσιο, η νεολαία και τα καινοτόμα προγράμματα ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης οφείλουν να βρίσκονται στον πυρήνα των στρατηγικών σχεδίων των κομμάτων και των θέσεών τους για την ελληνική διασπορά. Η σύνδεση με την Ελλάδα πρέπει να αρχίζει νωρίς, μέσα από αμφίδρομες συνεργασίες σχολείων, πανεπιστημίων και δικτύων νέων. Μόνο έτσι οικοδομούνται σχέσεις και βιωματικοί δεσμοί που καλλιεργούν πραγματική αίσθηση του «ανήκειν», ενθαρρύνοντας έναν Έλληνα ή μια Ελληνίδα της διασποράς να ζήσει στην Ελλάδα για ένα διάστημα, να δημιουργήσει μια μικρή επιχείρηση ή να επενδύσει.
Ωστόσο, όπως τονίστηκε από τους περισσότερους ομιλητές του πάνελ, καμία στρατηγική για την ελληνική διασπορά δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς την ενίσχυση του Κράτους Δικαίου της Ελλάδας. Αν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στους θεσμούς της χώρας, δύσκολα ενεργοποιείται η ελληνική διασπορά ως στρατηγικός εταίρος. Οι Έλληνες του εξωτερικού χρειάζεται να εμπιστεύονται το σύστημα· διαφορετικά δεν δημιουργείται το απαραίτητο υπόβαθρο ώστε να επενδύσουν -οικονομικά, επαγγελματικά ή προσωπικά- χρόνο, προσοχή και κεφάλαιο στη χώρα, όπως ανέφερε ο καθηγητής Όθων Αναστασάκης, θέτοντας έναν ουσιαστικό προβληματισμό για τους διαμορφωτές πολιτικής γύρω από το αφήγημα αλλά και τη στρατηγική συγκρότησης της ελληνικής διασποράς ως στρατηγικό κεφάλαιο της Ελλάδας.
* Η Μαρία Φιλιώ Τριδήμα είναι αναπληρώτρια συντονίστρια του Τμήματος Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Πολιτικής, Διεθνών Σχέσεων και Αποδήμων του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
The post Απόδημοι / Η ελληνική διασπορά ως στρατηγικό κεφάλαιο: αφήγημα και στρατηγική appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.