Το νησί του Οδυσσέα, διαχρονικό σύμβολο της επιστροφής και της αναζήτησης της εστίας, φιλοξένησε φέτος (6-8 Μαΐου) ένα από τα σημαντικότερα συνέδρια για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης. Το «Greece at Demographic Crossroads» δεν ήταν μια συνηθισμένη επιστημονική συνάντηση. Ήταν μια υψηλού επιπέδου πολιτική και διπλωματική πρωτοβουλία, φορτισμένη με συμβολισμούς που δεν χρειάζονταν επεξήγηση.
Η παρουσία 26 πρεσβευτών των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου έδωσε στη διοργάνωση τον χαρακτήρα διεθνούς φόρουμ. Οι διπλωμάτες, που βρέθηκαν στην Ιθάκη στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε., δεν περιορίστηκαν στα γεωπολιτικά. Σε κοινή δήλωσή τους επέλεξαν να μιλήσουν με τη γλώσσα του μύθου: όπως ο Οδυσσέας αγωνίστηκε να επιστρέψει στην εστία του, έτσι και η σύγχρονη Ευρώπη καλείται να δώσει τη δική της μάχη για να διατηρήσει ζωντανές τις κοινωνίες της, ιδίως στις απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές.
Αν η πρώτη μέρα έθεσε το σκληρό πλαίσιο της δημογραφικής κρίσης με στοιχεία και προβλέψεις για το 2050, η δεύτερη ημέρα, η Πέμπτη 7 Μαΐου, μετατόπισε την εστίαση στον άνθρωπο. Στη γυναίκα, στη μητέρα, στον νέο που έφυγε και ίσως θέλει να επιστρέψει.
Από το βήμα του συνεδρίου, η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως συνέδεσε άρρηκτα το δημογραφικό με τη γυναικεία απασχόληση. Η Ελλάδα καταγράφει σήμερα το υψηλότερο ποσοστό γυναικείας απασχόλησης στην ιστορία της, με 260.000 περισσότερες εργαζόμενες γυναίκες σε σχέση με επτά χρόνια πριν. Παράλληλα, ένα πρόγραμμα 10.000 θέσεων εργασίας ειδικά για γυναίκες βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με επιδότηση που ανεβαίνει στο 80% για μητέρες παιδιών έως 15 ετών. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η επιστροφή μιας μητέρας στην αγορά εργασίας δεν πρέπει να είναι αγώνας δρόμου χωρίς στήριξη.
Η Υπουργός ανακοίνωσε επίσης ότι μεταβαίνει άμεσα στο Λονδίνο για την 7η δράση του προγράμματος «Rebrain Greece», όπου 35 κορυφαίοι ελληνικοί επιχειρηματικοί όμιλοι αναζητούν εξειδικευμένο προσωπικό μεταξύ των Ελλήνων του εξωτερικού. Τα νούμερα που παρέθεσε είναι ελπιδοφόρα: από τις 730.000 άτομα που εγκατέλειψαν τη χώρα τα χρόνια της κρίσης, τα 473.000 έχουν ήδη επιστρέψει, ποσοστό αναστροφής του brain drain που αγγίζει το 64%.
Μια διαφορετική, πιο προσωπική φωνή έφερε στη συζήτηση η Εριέττα Κούρκουλου-Λάτση, ιδρύτρια και πρόεδρος του Κοινωφελούς Ιδρύματος Kind Things. Χωρίς ξύλινη γλώσσα και με απόλυτη ειλικρίνεια, επεσήμανε ότι η υπογεννητικότητα δεν αντιμετωπίζεται με οικονομικά «πυροτεχνήματα». Οι γυναίκες, είπε, δεν αρνούνται την οικογένεια ούτε περιμένουν κάποιο επίδομα. Αναζητούν ένα ολόκληρο σύστημα υποστήριξης, από τον σύντροφο και την οικογένεια μέχρι την Πολιτεία, που να τις κάνει να νιώθουν ασφαλείς. Παράλληλα, ανέδειξε ένα συχνά παραγνωρισμένο ζήτημα: το έλλειμμα ενημέρωσης γύρω από τα βιολογικά όρια της γυναικείας γονιμότητας. Η έγκαιρη γνώση, τόνισε, είναι αυτή που δίνει στη γυναίκα πραγματική επιλογή, και ενδεχομένως τη δυνατότητα να στραφεί σε επιλογές πρόληψης, όπως η κατάψυξη ωαρίων, χωρίς την πίεση του βιολογικού ρολογιού.
Στη συνεδρία για την υγεία και τη γονιμότητα κεντρική εισηγήτρια ήταν η Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας Χριστίνα-Μαρία Κράββαρη, η οποία ανέδειξε μια διάσταση που συχνά απουσιάζει από τις δημογραφικές συζητήσεις: η πρόληψη ως πολιτική. Ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, υποστήριξε, δεν είναι μόνο κοινωνική υποχρέωση είναι η προϋπόθεση για να αισθάνονται οι πολίτες αρκετά ασφαλείς ώστε να αποφασίσουν να δημιουργήσουν οικογένεια. «Η δημόσια υγεία είναι η καρδιά της πολιτικής για τον άνθρωπο», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η επένδυση στη πρόληψη αποτελεί την πιο ουσιαστική απάντηση στη δημογραφική συρρίκνωση.
Σε όλη τη διάρκεια της δεύτερης ημέρας αναδείχθηκε επίσης η ιδιαίτερη περίπτωση των μικρών νησιών και η λεγόμενη «διπλή νησιωτικότητα», η απόσταση όχι μόνο από την ηπειρωτική χώρα, αλλά και από τις υπηρεσίες, τις ευκαιρίες, τη δυνατότητα αξιοπρεπούς ζωής. Οι διοργανωτές, και συγκεκριμένα το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νήσων και ο Δήμος Ιθάκης, υπενθύμισαν ότι αν δεν υπάρξει ειδική μέριμνα για την περιφέρεια, ο «νόστος» των νέων που έφυγαν θα παραμείνει ανεκπλήρωτος.
Το συνέδριο έκλεισε τις εργασίες της δεύτερης ημέρας με ένα μήνυμα που ξεπέρασε τα στατιστικά: το δημογραφικό δεν είναι αριθμητικό πρόβλημα, είναι υπαρξιακή πρόκληση για την Ευρώπη. Η Ιθάκη, από τόπος αναμονής και νοσταλγίας, μετατράπηκε για τρεις ημέρες σε τόπο δράσης και πολιτικής βούλησης. Η διαδρομή προς τη δημογραφική ισορροπία είναι μακρά. Αλλά, όπως θύμισε το ίδιο το νησί, ακόμα και οι μακρύτερες επιστροφές είναι εφικτές αρκεί να μην σταματήσει κανείς να κινείται προς αυτές.
Επιμέλεια: Βίκυ Μπαφατάκη
Πηγή: https://eaete.com.gr/?p=60444 από τη Ρούλα Σκουρογιάννη