Πρωτοφανές για την εποχή κύμα καύσωνα πλήττει χώρες της δυτικής Ευρώπης, ειδικά τη Γαλλία και τη Βρετανία, όπου καταγράφηκαν και θάνατοι, ενώ δυνατά ηχεί το «καμπανάκι» των επιστημόνων για την Ελλάδα.
«Η χώρα μας είναι από τα πιο εκτεθειμένα σημεία του πλανήτη, ένα από τα παγκόσμια ‘hot spots’ όπου η θέρμανση χτυπά σκληρότερα και πάντα πρώτα τους πιο αδύναμους: ηλικιωμένους, μικρά παιδιά, όσους ζουν με χρόνιες παθήσεις, όσους δεν έχουν την πολυτέλεια να κλειστούν σε δροσερό δωμάτιο» δήλωσε ο ακαδημαϊκός Χρήστος Ζερεφός, επόπτης του Κέντρου Ερεύνης Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας της Ακαδημίας Αθηνών στην εφημερίδα «Το Βήμα».
Προειδοποίησε δε ότι: «Αν η πορεία δεν αλλάξει, έως το 2040 κάθε καλοκαίρι αναμένεται να στοιχίζει 1.400 έως 2.000 επιπλέον ανθρώπινες ζωές – μια απώλεια που αποτιμάται σε 5 έως 8 δισ. ευρώ με βάση την ευρωπαϊκή αξία στατιστικής ζωής. Η φύση μιλά με αριθμούς. Εμείς οφείλουμε να την ακούμε».
Εξίσου ανησυχητικά, επισήμανε η ελληνική εφημερίδα, είναι και τα ευρήματα της τρίτης έκδοσης της «Lancet Countdown» που δημοσιεύθηκε πρόσφατα και αποτυπώνει τις μεταβολές στη δημόσια υγεία, την κοινωνική συνοχή και την οικονομία που συνδέονται με την κλιματική κρίση σε 55 χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.
Η έκθεση κατατάσσει σχεδόν ολόκληρη την Ελλάδα στις ζώνες με τη μεγαλύτερη αύξηση της θνησιμότητας λόγω ζέστης.
Στο μεγαλύτερο μέρος της καταγράφονται περισσότεροι από 120 επιπλέον θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκων ετησίως την περίοδο 2015-2024 σε σύγκριση με τη δεκαετία 1991-2000.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένη εμφανίζεται η Αττική. Στο μεγαλύτερο τμήμα της καταγράφονται επιπλέον 100-109 θάνατοι, το οποίο αποτυπώνεται χωρικά ως ένα τόξο που περιβάλλει το κεντρικό τμήμα του νομού. Εκτείνεται από τα νοτιοδυτικά όρια με την Κορινθία προς τα βόρεια προάστια και συνεχίζει έως την Ανατολική και Νοτιοανατολική Αττική. Το εναπομένον κεντρικό τμήμα – που ορίζεται από το παραλιακό μέτωπο Μεγάρων – Βούλας και εκτείνεται βόρεια έως την περιοχή του Αμαρουσίου – εντάσσεται στην υψηλότερη κατηγορία, με πάνω από 120 θανάτους.
Αντιστοίχως ανησυχητική είναι η εικόνα στην Κρήτη. Ο Νομός Λασιθίου εντάσσεται ομοίως στην υψηλότερη κατηγορία θνησιμότητας (άνω των 120 θανάτων), ενώ στα Χανιά η αύξηση φτάνει τους 110-119 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων. Στο Ηράκλειο καταγράφονται 70-79 θάνατοι και στο Ρέθυμνο 50-59 θάνατοι. Επίσης, 100 με 109 είναι οι θάνατοι στην περιοχή της Εύβοιας και 90-99 στον Νομό Ευρυτανίας.
Γενικότερα στην Ευρώπη, η έκθεση του «Lancet» δείχνει ότι το 2024 καταγράφηκαν 62.775 θάνατοι που αποδίδονται στη ζέστη, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν σημαντική αύξηση έως το 2050. Η θνησιμότητα λόγω υψηλών θερμοκρασιών αυξήθηκε σχεδόν σε όλες τις περιοχές που μελετήθηκαν, με μεγαλύτερες αυξήσεις στη Νότια και Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Παράλληλα, η έκθεση αποτυπώνει επιδείνωση των φαινομένων ξηρασίας. Στην Ελλάδα, το Λασίθι βιώνει έως 2,5 μήνες ακραίας ξηρασίας ετησίως, ενώ αυξημένες περίοδοι καταγράφονται και σε άλλες περιοχές της Κρήτης (έως δύο μήνες στους Νομούς Ηρακλείου και Ρεθύμνου, έναν μήνα στον Νομό Χανίων), στην Πελοπόννησο (έως έναν μήνα στην Αρκαδία και μισό μήνα στην Αργολίδα) και στον Εβρο (έως 15 μέρες).
Συνολικά, τη δεκαετία 2015-2024, 936 από τις 1.435 περιφέρειες της Ευρώπης βίωσαν θερινή ξηρασία ακραίας ή εξαιρετικής έντασης, ενώ 983 παρουσίασαν μεγαλύτερη διάρκεια ξηρασιών συγκριτικά με το διάστημα 1981-2010.
Οι συνέπειες επεκτείνονται και στην εργασία. Η Αττική συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές περιοχές με τις μεγαλύτερες απώλειες ωρών εργασίας λόγω θερμικής καταπόνησης. Η αύξηση της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας εκτιμάται ότι μείωσε την προσφορά εργασίας κατά περίπου 24 ώρες ανά εργαζόμενο ετησίως στην Ευρώπη την περίοδο 2000-23 συγκριτικά με το διάστημα 1965-94.
Μεγαλύτερη συρρίκνωση της εργασιακής δραστηριότητας σημειώθηκε σε Αθήνα, Κανάρια Νησιά και Κύπρο. Συνολικά στην Ευρώπη οι ώρες κατά τις οποίες η έκθεση στη ζέστη καθιστούσε μη ασφαλή την ελαφριά ή μέτρια σωματική δραστηριότητα αυξήθηκαν, κατά μέσο όρο, σε 60 ετησίως (88%).
Η κλιματική αλλαγή ενίσχυσε περαιτέρω και την εξάπλωση λοιμωδών νοσημάτων μέσω κουνουπιών. Στην Ευρώπη, η μετάδοση του δάγκειου πυρετού αυξήθηκε κατά 297% την περίοδο 2015-24 (σε σύγκριση με τα έτη 1981-2010) και στη Νότια Ευρώπη κατά 74%. Όσο για τον ιό του Δυτικού Νείλου, το 2025 καταγράφηκαν 1.112 κρούσματα, πάνω από τον μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας. Μάλιστα, στη Νότια Ευρώπη ο κίνδυνος επιδημιών αυξήθηκε κατά 127%. Ανάλογες τάσεις εμφανίζουν και οι ιοί Τσικουνγκούνια και Ζίκα που επίσης μεταδίδονται από κουνούπια.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν πλήττονται όλοι εξίσου. Τα χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο επισιτιστικής ανασφάλειας λόγω καυσώνων και ξηρασίας, ενώ εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στη θερμική καταπόνηση. Οι φτωχότερες περιοχές πλήττονται περισσότερο από δασικές πυρκαγιές και διαθέτουν λιγότερους χώρους πρασίνου. Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτείται συντονισμένη δράση και ενίσχυση της χρηματοδότησης για την προσαρμογή των συστημάτων Υγείας στην κλιματική κρίση.
Επισημαίνουν επιπλέον την αναγκαιότητα της μετάβασης προς μια οικονομία ουδέτερου άνθρακα καθώς παρατηρούν, από τη μία, αύξηση της χρήσης «πράσινης» ενέργειας, αλλά και μια απότομη αύξηση των επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων τη διετία 2023-24 λόγω της ενεργειακής κρίσης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και της γεωπολιτικής αστάθειας. Μόνο το 2023 οι καθαρές επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων υπερέβησαν το 10% των εθνικών δαπανών υγείας σε 12 ευρωπαϊκές χώρες και ξεπέρασαν ολόκληρο τον προϋπολογισμό υγείας σε τέσσερις χώρες.
Στο μεταξύ, όσον αφορά στο νέο κύμα καύσωνα που πλήττει τη δυτική Ευρώπη, θερμοκρασία 35,1 βαθμών Κελσίου καταγράφηκε στο Λονδίνο την Τρίτη, καταρρίπτοντας εκ νεου το ρεκόρ των 34,8C που είχε σημειωθεί μία ημέρα νωρίτερα.
Το προηγούμενο ρεκόρ για την εποχή ήταν 32,8 βαθμοί και είχε καταγραφεί το 1922.
Το Λονδίνο κατέγραψε επίσης μία σπάνια «τροπική νύχτα», η οποία ορίζεται ως βραδιά κατά την οποία η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 20 βαθμούς.
Ρεκόρ καταρρίφθηκαν επίσης στη Γαλλία, όπου οι θερμοκρασίες έφτασαν τους 36 βαθμούς τη Δευτέρα και παρέμειναν πάνω από τους 20 κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Επίσης, η Σεβίλλη στην Ισπανία, κατέγραψε 38 βαθμούς το Σαββατοκύριακο, ενώ μεγάλα τμήματα της Ιβηρικής Χερσονήσου σημείωσαν θερμοκρασίες 5 έως 10 βαθμούς υψηλότερες από τα φυσιολογικά για την εποχή επίπεδα.
Ο απρόβλεπτος και ακραίος καιρός γίνεται συχνότερος καθώς η Γη θερμαίνεται, προειδοποιούν οι επιστήμονες, επισήμανε το AAP.
«Φαινόμενα καύσωνα όπως αυτό έχουν γίνει πιθανότερα και πιο σοβαρά λόγω της κλιματικής αλλαγής που προκύπτει από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παγιδεύουν τη θερμότητα», δήλωσε ο Peter Thorne, διευθυντής του ICARUS Climate Research Centre στο Maynooth University, στην Ιρλανδία.
«Ωστόσο, παρ’ όλα αυτά, πολλά από τα ρεκόρ που καταγράφονται, ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, είναι εξωφρενικά αδιανόητα» πρόσθεσε.
Όσον αφορά στους θανάτους, τουλάχιστον τέσσερις έφηβοι πνίγηκαν σε λίμνες στο Ηνωμένο Βασίλειο και ένας άνδρας 60 ετών πέθανε στη θάλασσα, ανέφεραν οι Αρχές της χώρας, ενώ η κυβερνητική εκπρόσωπος της Γαλλίας, Maud Bregeon, δήλωσε ότι υπήρξαν αναφορές για τουλάχιστον επτά θανάτους που ενδέχεται να σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες, συμπεριλαμβανομένων πέντε πνιγμών και δύο θανάτων σε αθλητικές διοργανώσεις.
ΚΑΥΣΩΝΑΣ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ
Όσον αφορά στον καύσωνα και την υγεία, μία πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση για τον καύσωνα και τους νεφρούς, στο The Lancet Planetary Health φέρει μεταξύ των συγγραφέων τον καθηγητή του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Γεώργιο Σακκά.
Ο ίδιος μιλώντας στο Αθηναϊκό -Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, για τη νέα δημοσίευση τονίζει:
«Προσθέτει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα. Η δημοσίευση υποστηρίζει ότι η ακραία ζέστη δεν επιβαρύνει μόνο άμεσα τους νεφρούς μέσω αφυδάτωσης και υποογκαιμίας, αλλά μπορεί να επηρεάζει και έναν ευρύτερο βιολογικό άξονα που συνδέει έντερο, νεφρούς και εγκέφαλο. Η θερμική καταπόνηση αυξάνει τον κίνδυνο οξείας νεφρικής βλάβης και επιτάχυνσης της χρόνιας νεφρικής νόσου, ιδιαίτερα όταν η έκθεση επαναλαμβάνεται».
Αναφερόμενος για το πώς συνδέεται το έντερο με τη νεφρική λειτουργία, αφού τονίζει πως αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της εργασίας, προσθέτει πως «στη μελέτη εξηγούμε ότι η ζέστη μπορεί να διαταράξει τον εντερικό φραγμό, δηλαδή τη φυσική ‘άμυνα’ που εμποδίζει μικροβιακά προϊόντα και τοξίνες να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος. Όταν αυτή η άμυνα αποδυναμώνεται, ενισχύεται η συστηματική φλεγμονή, η οποία μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω τους νεφρούς και να εντείνει τη βλάβη. Με απλά λόγια, ο καύσωνας ίσως δεν δρα μόνο με την αφυδάτωση, αλλά και μέσω φλεγμονωδών μηχανισμών που επηρεάζουν πολλά όργανα μαζί».
Όσον αφορά στα άτομα που βρίσκονται στις ομάδες υψηλού κινδύνου, ο κ. Σακκάς υπογραμμίζει πως οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με διαβήτη ή χρόνια νεφρική νόσο, όσοι εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους, αλλά και πληθυσμοί με περιορισμένη πρόσβαση σε νερό, δροσερό περιβάλλον και υπηρεσίες υγείας κινδυνεύουν περισσότερο. Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στις κοινωνικές ανισότητες, επισημαίνοντας ότι «η ευαλωτότητα δεν είναι μόνο βιολογική αλλά και κοινωνική».
Στο ερώτημα αν είναι όλα αυτά αποδεδειγμένα στον άνθρωπο, ο καθηγητής τονίζει: «Όχι πλήρως ακόμη. Η δημοσίευση είναι πολύ σημαντική, αλλά τονίζουμε ότι αρκετά από αυτά τα μονοπάτια στηρίζονται κυρίως σε πειραματικά και μηχανιστικά δεδομένα και χρειάζονται επιβεβαίωση σε πραγματικές συνθήκες και σε μακροχρόνιες μελέτες ανθρώπων».
Αναφερόμενος στο βασικό μήνυμα για το κοινό, ο ίδιος σημειώνει ότι ο καύσωνας δεν είναι ένα απλό επεισόδιο δυσφορίας. Μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής κινδύνου για τη νεφρική υγεία, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν αφυδάτωση, σωματική καταπόνηση και προϋπάρχουσα νόσος. Η πρόληψη με σωστή ενυδάτωση, αποφυγή έκθεσης στις θερμές ώρες και προστασία των ευάλωτων ομάδων είναι ουσιαστική, αλλά εξίσου σημαντικές είναι και οι ευρύτερες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας.
«Η νέα αυτή προσέγγιση μας θυμίζει ότι η ζέστη δεν επηρεάζει ένα μόνο όργανο, αλλά ολόκληρα βιολογικά συστήματα. Η προστασία της νεφρικής υγείας στις ημέρες του καύσωνα δεν είναι μόνο θέμα ατομικής προσοχής, αλλά και θέμα έγκαιρης ενημέρωσης, πρόληψης και κοινωνικής μέριμνας» καταλήγει ο κ. Σακκάς.
The post Πρωτοφανές για την εποχή κύμα καύσωνα πλήττει την Ευρώπη appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.