Αγώνες νοκάουτ: η ώρα των πέναλτι, της πιο ανυπόφορης διαδικασίας για τους παίκτες και τις ομάδες. Η εικόνα του απελπισμένου Ρομπέρτο Μπάτζιο όταν αστόχησε στο καθοριστικό πέναλτι στον τελικό με τη Βραζιλία, το 1994, στοιχειώνει ακόμα τους Ιταλούς.
Από την άσπρη βούλα έχουν αστοχήσει όλα τα αστέρια του ποδοσφαίρου. Από τον Μαραντόνα, τον Ζιντάν, τον Πλατινί μέχρι τον Μέσι, τον Ρονάλντο και τον Εμπαπέ.
Οι εκτελέσεις πέναλτι δεν είναι παιχνίδι πιθανοτήτων, αλλά ψυχολογικής προετοιμασίας, σκληρής προπόνησης και μικρών τρικ που κάνουν τη διαφορά.
Η Εθνική Γερμανίας φημίζεται για τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας της στη διαδικασία. Κυρίως γιατί κέρδισε την πρώτη αναμέτρηση στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 1982 με αντίπαλο τη Γαλλία αλλά και γιατί δεν ηττήθηκε σε καμία από τις τρεις επόμενες διαδικασίες. Μόνο η Κροατία έχει πετύχει αντίστοιχη επιτυχία στο παρελθόν.
Η φήμη ακολουθεί και την Αγγλία για τους ακριβώς αντίθετους λόγους. Δεν είναι ωστόσο τα Τρία Λιοντάρια η χειρότερη ομάδα στη διαδικασία των πέναλτι.
Αυτός ο τίτλος ανήκει στην Ισπανία που έχει κερδίσει μόλις σε μία από τις πέντε αναμετρήσεις της.
Πολλές πτυχές
Στατιστικά η εκτέλεση πέναλτι είναι απλή: σουτάρεις ψηλά, σκοράρεις. Σύμφωνα με την Opta, στη διαδικασία των πέναλτι του Παγκοσμίου Κυπέλλου, 39 σουτ έχουν στοχεύσει στο πάνω τρίτο της εστίας – και όλα έχουν ευστοχήσει.
Οσο υψηλότερο είναι το ποσοστό επιτυχίας τόσο αντίστοιχα υψηλότερος είναι και ο βαθμός δυσκολίας, γι’ αυτό και οι περισσότεροι ποδοσφαιριστές στοχεύουν σε μία από τις δύο κάτω γωνίες. Από την οπτική του εκτελεστή, συνιστάται η αριστερή γωνία. Περίπου το 85% των πέναλτι έχουν ευστοχήσει εκεί.
Υπάρχουν όμως και άλλες πτυχές που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Μία από αυτές είναι η ακρίβεια. Μια ανάλυση σχεδόν 100.000 πέναλτι που εκτελέστηκαν παγκοσμίως σε όλες τις διοργανώσεις από άνδρες και γυναίκες από το 2009, διαπίστωσε ότι η ακρίβεια είναι πιο σημαντική από τη δύναμη στα σουτ.
Επιπλέον, η πιθανότητα ενός επιτυχημένου πέναλτι αυξάνεται εάν η διαδρομή είναι μεγαλύτερη από πέντε βήματα.
Ενα άλλο κρίσιμο στοιχείο είναι ο χρόνος. Ο εκτελεστής δεν πρέπει να βιαστεί, να προσπαθήσει να χαμηλώσει τον σφυγμό του και να αυξήσει τη συγκέντρωσή του. Για πολύ καιρό, οι άγγλοι παίκτες ήταν αυτοί που εκτελούσαν τα πέναλτι πιο γρήγορα – και αποκλείονταν.
Αν ένας εκτελεστής πέναλτι μπορεί να στείλει την ομάδα του στον επόμενο γύρο, το ποσοστό επιτυχίας στο σουτ είναι 92%. Στατιστικά δεν έχει σημασία ποιος εκτελεί το πρώτο πέναλτι.
Οι ερευνητές δεν έχουν βρει πειστικά στοιχεία που να υποστηρίζουν κάποια από τις δύο προσεγγίσεις.
Οι διάσημες σημειώσεις του Γενς Λέμαν από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2006 αποτελούν πλέον μουσειακό έκθεμα. Οι τερματοφύλακες σήμερα προσεγγίζουν τη διαδικασία των πέναλτι με πολύ πιο προηγμένο τρόπο.
Υπάρχουν ενημερώσεις για όλους τους τερματοφύλακες από το προπονητικό επιτελείο και αναλύσεις των γωνιών που επιλέγουν οι πιθανοί εκτελεστές με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Αλλαγή ρότας
«Το να είσαι εκτελεστής πέναλτι σε μια διαδικασία πέναλτι του Παγκοσμίου Κυπέλλου σημαίνει ακραία πίεση», λέει ο Γκίαρ Γιόρντετ.
Ο αθλητικός ψυχολόγος από τη Νορβηγία ερευνά τα πέναλτι για πάνω από 20 χρόνια. Εθνικές ομάδες και σύλλογοι χρησιμοποιούν τα ευρήματά του. «Είναι περισσότερο μια ανθρώπινη πρόκληση παρά μια ποδοσφαιρική».
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η διαδικασία των πέναλτι βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην τύχη και στη φόρμα των παικτών εκείνη την ημέρα. Αυτό αύξησε την πίεση στους παίκτες, και ακόμη και οι αστέρες λύγισαν όπως συνέβη με τον Ρομπέρτο Μπάτζιο στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1994.
Το 2018, η αγγλική ομοσπονδία ξεκίνησε το «Πρόγραμμα Πέναλτι» και έφερε τον Γιόρντετ ως σύμβουλο. Στόχος: να μη μοιάζει η διαδικασία των πέναλτι με λαχείο.
Το αποτέλεσμα: Η Αγγλία έγινε από τη χειρότερη ομάδα στη διαδικασία των πέναλτι σε μεγάλα τουρνουά (έξι ήττες σε επτά αναμετρήσεις μεταξύ 1990 και 2012) μια από τις καλύτερες (με τρεις νίκες στα τέσσερα από το 2018).
Σύμφωνα με τον Γιόρντετ, αρκετές πτυχές συνέβαλαν σε αυτήν την αλλαγή. Πρώτον, τα πέναλτι θα πρέπει να εξασκούνται και η πίεση θα πρέπει να προσομοιώνεται σε κάποιο βαθμό κατά τη διάρκεια της προπόνησης. Δεύτερον, ένα πέναλτι θα πρέπει να θεωρείται ως ομαδική προσπάθεια: για παράδειγμα, όταν ο τερματοφύλακας όχι μόνο δίνει την μπάλα στον εκτελεστή, αλλά του λέει και ενθαρρυντικά λόγια.
Ο Γκάρεθ Σάουθγκεϊτ ξέρει ακριβώς πώς είναι να χάνεις στα πέναλτι. Στον ημιτελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1996, ο Αγγλος έχασε το πέναλτι εναντίον της Γερμανίας.
Οταν ο Σάουθγκεϊτ έγινε προπονητής της Εθνικής Αγγλίας πριν από δέκα χρόνια, ενσωμάτωσε τα πέναλτι στο πρόγραμμα προπόνησης. Στο τέλος των δύσκολων προπονήσεων, οι παίκτες έπρεπε να εκτελούν με ακρίβεια τα πέναλτι με κουρασμένα πόδια.
Εξασκούνταν ακόμα και στο τρέξιμο από τη μεσαία γραμμή μέχρι το σημείο του πέναλτι για να δημιουργηθεί μια αίσθηση πίεσης. «Λένε ότι τα πέναλτι είναι απλώς τύχη. Δεν το πιστεύω αυτό. Αν τα εξασκείς και ξέρεις ακριβώς πού σουτάρεις, έχεις πλεονέκτημα», λέει ο κεντρικός αμυντικός Τζον Στόουνς.
Στην προπόνηση των Τριών Λιονταριών οι παίκτες είχαν την οδηγία να επιλέξουν μία γωνία εκ των προτέρων και να το εκτελέσουν.
Επιπλέον, ορισμένοι παίκτες έχουν υιοθετήσει την ίδια ρουτίνα. «Πάντα κάνω το ίδιο πράγμα, ανεξάρτητα από το πού σουτάρω», εξηγεί ο Χάρι Κέιν. «Με αυτόν τον τρόπο, οι τερματοφύλακες δεν μπορούν να με αναλύσουν, επειδή δεν υπάρχει τίποτα να αναλύσουν».