Νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που φιλοδοξεί να αποτελέσει το σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των δήμων και των Περιφερειών, παρουσίασε ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος, με αφορμή την κατάθεση στη Βουλή του νομοσχεδίου των 774 άρθρων.
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο νέος τρόπος εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου και εισαγωγή του συστήματος εναλλακτικής ψήφου. Οι πολίτες θα μπορούν να δηλώνουν και δεύτερη επιλογή, ώστε να εξασφαλίζεται ευρύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση χωρίς επαναληπτικές εκλογές.
Με βάση το νέο μοντέλο, εάν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει ποσοστό 42% στην πρώτη καταμέτρηση, θα προσμετρώνται οι δεύτερες προτιμήσεις των εκλογέων των υπόλοιπων παρατάξεων στους δύο πρώτους συνδυασμούς.
Μόνιμες προσλήψεις στους παιδικούς σταθμούς
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις παρεμβάσεις για τους δημοτικούς παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, που αποτέλεσαν βασική προσθήκη μετά τη δημόσια διαβούλευση.
Για πρώτη φορά θεσπίζεται μόνιμο πλαίσιο στελέχωσης των δομών με προσωπικό, μέσω ηλεκτρονικού καταλόγου του ΑΣΕΠ που θα λειτουργεί ως δεξαμενή για οργανικές θέσεις και έκτακτες ανάγκες. Προβλέπεται η δημιουργία όλων των απαραίτητων οργανικών θέσεων βάσει πρότυπου κανονισμού λειτουργίας και αναλογίας προσωπικού–παιδιών.
Το υπουργείο εκτιμά ότι με το νέο σύστημα θα καλυφθούν πάνω από 9.000 οργανικές θέσεις. Παράλληλα, οι δήμοι αποκτούν τη δυνατότητα να χορηγούν επίδομα γέννησης έως 3.000 ευρώ ανά παιδί, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου.
Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και στην οικονομική διοίκηση των ΟΤΑ, με επέκταση της πάγιας ρύθμισης οφειλών από 24 σε έως 48 δόσεις. Επιπλέον, οι ΟΤΑ εντάσσονται στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Πληρωμών, μέσω της οποίας οι πολίτες θα μπορούν να βλέπουν και να εξοφλούν ηλεκτρονικά όλες τις υποχρεώσεις τους.
Νέο τέλος Τοπικής Ανάπτυξης
Ο νέος Κώδικας καταργεί τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων (ΦΗΧ) και το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ), αντικαθιστώντας τα με το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ). Το νέο τέλος συνδέεται με την πραγματική αξία του ακινήτου, λαμβάνοντας υπόψη την τιμή ζώνης και την παλαιότητά του.
Ο κ. Λιβάνιος παρουσίασε παραδείγματα που δείχνουν ελαφρύνσεις για τη μεγάλη πλειονότητα των ιδιοκτητών:
- Διαμέρισμα 120 τ.μ. στα Άνω Πατήσια, 30ετίας: από 71,1 ευρώ ετησίως, θα πληρώνει 45 ευρώ.
- Διαμέρισμα 100 τ.μ. σε δήμο της Θεσσαλονίκης, δεκαετίας: από 82 ευρώ, μειώνεται στα 56,25 ευρώ.
- Κατοικία 170 τ.μ. σε δήμο της Πελοποννήσου, 30ετίας: από 136,34 ευρώ, περιορίζεται στα 63,75 ευρώ.
Αντίθετα, σε ακίνητα υψηλής αξίας προκύπτουν αυξήσεις, όπως για νεόδμητο διαμέρισμα 160 τ.μ. στο Κολωνάκι, όπου η επιβάρυνση ανεβαίνει από 265,6 σε 304 ευρώ ετησίως.
Σύμφωνα με τον υπουργό, το νέο σύστημα καθιστά τη φορολόγηση πιο δίκαιη, αντικαθιστώντας έναν οριζόντιο φόρο που δεν λάμβανε υπόψη την πραγματική αξία του ακινήτου. Το Τέλος Περιφερειακής Ανάπτυξης που υπήρχε στο αρχικό σχέδιο αποσύρθηκε μετά τις αντιδράσεις στη δημόσια διαβούλευση.
Αλλαγές στις ΔΕΥΑ
Εκτεταμένες ρυθμίσεις εισάγονται και για τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), των οποίων το νομοθετικό πλαίσιο εντάσσεται πλέον στον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οι ΔΕΥΑ υποχρεώνονται να λειτουργούν με οικονομική επάρκεια και ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς, ενώ αποκτούν δυνατότητα τραπεζικού δανεισμού από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων ή εμπορικές τράπεζες.
Προβλέπεται οικονομική στήριξη άνω των 230 εκατ. ευρώ για κάλυψη ληξιπρόθεσμων οφειλών προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας και δυνατότητα ρύθμισης των υπολοίπων μέσω μακροχρόνιου δανεισμού. Σύμφωνα με το υπουργείο, η εξυγίανση θα επιτρέψει τη μείωση του λειτουργικού κόστους.
Διαφάνεια, λογοδοσία και αξιολόγηση
Ο υπουργός χαρακτήρισε τον Κώδικα «συνολική κωδικοποίηση της αυτοδιοικητικής νομοθεσίας», καθώς συγκεντρώνει για πρώτη φορά εκατοντάδες διάσπαρτες διατάξεις. Κεντρικός άξονας είναι η ενίσχυση της λογοδοσίας και της διαφάνειας.
Οι ιστοσελίδες των ΟΤΑ θα δημοσιοποιούν στοιχεία εκτέλεσης προϋπολογισμών, τελών και απαλλαγών, ενώ δημιουργείται σύστημα δεικτών αξιολόγησης. Παράλληλα, οι πολίτες θα μπορούν να αξιολογούν τις υπηρεσίες και να απονέμονται βραβεία στους πιο αποδοτικούς δήμους.
Καταγραφή αρμοδιοτήτων και κανονιστικές πράξεις
Ο Κώδικας προβλέπει πλήρη καταγραφή και ταξινόμηση των αρμοδιοτήτων δήμων και Περιφερειών, οι οποίες συγκεντρώνονται σε ενιαίο πίνακα. Θεσπίζεται επίσης μηχανισμός μεταφοράς αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και αυτοδιοίκησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση της κανονιστικής λειτουργίας των δήμων, με δυνατότητα έκδοσης τοπικών κανονιστικών πράξεων ύστερα από ηλεκτρονική διαβούλευση με τους πολίτες.
Νέος μηχανισμός ελέγχου νομιμότητας
Ο Κώδικας φέρνει σημαντικές αλλαγές στον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, αντιμετωπίζοντας καθυστερήσεις και ανομοιογένεια. Προβλέπεται πλήρης ενεργοποίηση των Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας και δημιουργία θεσμού Γενικού Επόπτη Νομιμότητας.
Οι πράξεις θα καταχωρούνται σε νέο πληροφοριακό σύστημα και θα κατανέμονται με τυχαίο αλγόριθμο στις αρμόδιες υπηρεσίες. Τίθενται αυστηρά χρονικά όρια για την ολοκλήρωση των ελέγχων, ενώ ο Γενικός Επόπτης θα μπορεί να ζητά αυτεπάγγελτους ελέγχους για λόγους δημοσίου συμφέροντος.
Αναμορφώνεται και το πλαίσιο πειθαρχικού ελέγχου δημάρχων, περιφερειαρχών και λοιπών αιρετών. Ο έλεγχος θα ασκείται από ενιαίο κεντρικό Πειθαρχικό Συμβούλιο με πλειοψηφία ανώτατων δικαστικών λειτουργών. Επεκτείνεται η εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία σε αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες.
Κοινωνικός χαρακτήρας και συνεργασίες
Ο νέος Κώδικας ενισχύει την ευχέρεια των ΟΤΑ στον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους, επιτρέποντας διαδημοτικές συνεργασίες, κοινές υπηρεσίες και συμπράξεις με φορείς της κοινωνίας των πολιτών.
Διατηρεί έντονο κοινωνικό προσανατολισμό, προβλέποντας μειώσεις ή απαλλαγές δημοτικών τελών για ευάλωτες ομάδες, όπως πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία και μακροχρόνια άνεργοι.
Εισάγεται επίσης το εργαλείο της κοινωνικής αντιπαροχής για αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας σε κοινωνικούς σκοπούς, καθώς και δυνατότητα παραχώρησης ακινήτων σε οικονομικά αδύναμους πολίτες ή φορείς κοινωφελούς έργου.
Το νομοσχέδιο θα εξεταστεί από την αρμόδια επιτροπή της Βουλής τη Δευτέρα και θα συζητηθεί στην Ολομέλεια στις 22 και 23 Ιουνίου, οπότε και θα τεθεί σε ψηφοφορία.