Μια διεθνής ερευνητική ομάδα αποκάλυψε κάτω από το παχύ στρώμα πάγου στην Ανταρκτική ένα τεράστιο δίκτυο λεκανών, με έκταση συγκρίσιμη με εκείνη μιας ολόκληρης ηπείρου. Η ύπαρξη του σχηματισμού, που παρέμενε έως σήμερα άγνωστη, ανοίγει νέους δρόμους για τη μελέτη της γεωλογικής ιστορίας της παγωμένης περιοχής.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Geoscience, η ερευνητική ομάδα υπό τον γεωφυσικό Egidio Armadillo από το Πανεπιστήμιο της Γένοβας έδωσε στη νέα γεωλογική δομή την ονομασία EAFBP – από το East Antarctic Fan-Shaped Basin Province (Επαρχία Λεκανών σε Σχήμα Βεντάλιας της Ανατολικής Ανταρκτικής).
Ήταν ήδη γνωστό ότι κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής κρύβονται μεγάλοι γεωλογικοί σχηματισμοί, όπως οι λεκάνες Γουίλκς και Ορόρα, καθώς και η υποπαγετώδης λίμνη Βοστόκ. Η νέα ανακάλυψη, ωστόσο, δείχνει ότι οι σχηματισμοί αυτοί είναι τμήματα ενός πολύ ευρύτερου και αλληλοσυνδεόμενου συστήματος λεκανών.
Η ανασύνθεση του υπεδάφους της Ανταρκτικής
Η ανακάλυψη κατέστη δυνατή μέσα από τον συνδυασμό δεδομένων που συγκεντρώθηκαν επί δεκαετίες με διαφορετικές μεθόδους. Οι ερευνητές αξιοποίησαν σεισμικές μετρήσεις, στοιχεία για την υποπαγετώδη τοπογραφία και έρευνες με ραντάρ.
Στη συνέχεια συνέθεσαν τα δεδομένα αυτά με μοντέλα που προσομοίωσαν πώς θα μεταβαλλόταν το έδαφος αν αφαιρούνταν ξαφνικά τα περίπου 27 εκατομμύρια κυβικά χιλιόμετρα πάγου που καλύπτουν την ήπειρο. Η ανακατασκευή αποκάλυψε ένα εκτεταμένο δίκτυο λεκανών που εξαπλώνεται ακτινωτά από ένα κεντρικό σημείο κοντά στον Νότιο Πόλο.
Οι επιστήμονες παρομοιάζουν τη διάταξή του με μια ανοιχτή βεντάλια, όπου το κεντρικό σημείο λειτουργεί ως άξονας και οι λεκάνες εκτείνονται προς τα έξω, κατά μήκος περίπου 2.000 χιλιομέτρων ακτογραμμής.
Ο σχηματισμός και η σημασία των λεκανών
Η γεωμετρία του συστήματος υποδεικνύει ότι δημιουργήθηκε μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται περιστροφική έκταση. Κατά τη διαδικασία αυτή ο γήινος φλοιός διατείνεται και περιστρέφεται γύρω από ένα κεντρικό σημείο, σχηματίζοντας ακτινωτές δομές.
Οι λεκάνες εντοπίζονται κάτω από περίπου το μισό στρώμα πάγου της Ανατολικής Ανταρκτικής, σε βάθος που φτάνει τα 3,2 χιλιόμετρα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ύπαρξή τους ενδέχεται να επηρεάζει καθοριστικά την κίνηση του πάγου στην επιφάνεια της ηπείρου.
Οι παγετώνες δεν κινούνται ανεξάρτητα από το ανάγλυφο που βρίσκεται κάτω τους· η ροή τους εξαρτάται από τις κοιλότητες, τις αυλακώσεις και τις κλίσεις του υποκείμενου πετρώματος. Η καλύτερη κατανόηση της εσωτερικής δομής των λεκανών μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να προβλέψουν με μεγαλύτερη ακρίβεια πώς θα αντιδράσει το στρώμα πάγου της Ανατολικής Ανταρκτικής στις μεταβολές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.