Ταξίδι – αστραπή στη Σόφια πραγματοποιεί σήμερα (4/6) ο Κυριάκος Μητσοτάκης ενώ, ύστερα από τις επαφές του ίδιου και της ελληνικής αντιπροσωπείας στη βουλγαρική πρωτεύουσα, μεταβαίνει στο παραθαλάσσιο Τιβάτ στο Μαυροβούνιο. Σε ένα καθαρά «βαλκανικό» 24ωρο, ο πρωθυπουργός ανοίγει ατζέντα άμυνας και ενέργειας, επιφυλάσσοντας εκτός απροόπτου άλλο ένα μήνυμα στα Τίρανα στο φόντο των σοβαρών επεισοδίων και του τραυματισμού Έλληνα πολίτη, που σημειώθηκαν το περασμένο Σάββατο (30/5) στο Ζβέρνετς.
Τη συνάντηση με τον ομόλογό του Ρούμεν Ράντεφ, μετά τον πρόσφατο σχηματισμό της νέας κυβέρνησης στη Βουλγαρία, ακολουθούν οι κλειστές συζητήσεις των αντιπροσωπειών των δύο χωρών και οι κοινές, on camera δηλώσεις των δύο ηγετών. Όπως αναμένεται να αποτυπωθεί και στις δημόσιες αναφορές Μητσοτάκη, η Αθήνα αποδίδει μεγάλη σημασία στην εμβάθυνση σχέσεων με την Βουλγαρία σε μια συγκυρία γεωπολιτικών προκλήσεων συνολικά για την Ευρώπη και την ευρύτερη περιοχή. Στις λίγες ώρες παραμονής του πρωθυπουργού στη Σόφια προδιαγράφεται ότι θα δοθεί έμφαση στα ζητήματα αεράμυνας και στα ενεργειακά – εκείνα στα οποία η Αθήνα διεκδικεί κυρίαρχο ρόλο στην ευρύτερη περιοχή.
Οι Patriot και το LNG
Εξού και επιδίωξη είναι να εντοπίσει τα περιθώρια περαιτέρω συνεργασίας σε πρότζεκτ διασυνδέσεων τόσο στην ενέργεια (π.χ, κάθετος διάδρομος LNG) όσο και στις μεταφορές με μια χώρα – εταίρο σε ΕΕ και ΝΑΤΟ.
Δεν είναι πάντως μόνο τα σινιάλα της Αθήνας για τον ρόλο που μπορεί να παίξει στη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης – κι αυτό σε μια περίοδο που οι τιμές και συνολικά ο τομέας της ενέργειας απασχολεί και την εσωτερική δημόσια συζήτηση (και την πολιτική αντιπαράθεση).
Είναι επιπλέον το γεγονός ότι η Αθήνα έσπευσε τον Μάρτιο να συνδράμει στην αεράμυνα της Βουλγαρίας (κατόπιν αιτήματος της Σόφιας) για αντιμετώπιση πιθανών απειλών. Μια πυροβολαρχία Patriot, για την αντιβαλλιστική κάλυψη μεγάλου τμήματος της επικράτειας της Βουλγαρίας, είχε εγκατασταθεί στο Διδυμότειχο. Βεβαίως η απόσυρση της συστοιχίας Patriot τόσο από τη Βόρεια Ελλάδα όσο και από την Κάρπαθο σύμφωνα με αποφάσεις του ΚΥΣΕΑ τον Μάιο, είχαν πυροδοτήσει συζητήσεις και ερωτήματα στο εσωτερικό.
Όταν εκείνη την περίοδο ο Νίκος Δένδιας είχε επαφές στη Σόφια, αναφερόταν στην «κοινή βούληση» Ελλάδας- Βουλγαρίας για εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας των δύο κρατών (ιδίως στον τομέα της καινοτομίας) ενώ διέκρινε «μεγάλα περιθώρια συνεργασίας» στο πλαίσιο του Κανονισμού SAFE, για την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα Δυτικά Βαλκάνια
Αργότερα σήμερα το απόγευμα ο πρωθυπουργός φτάνει στο Τιβάτ για να παρακαθίσει μαζί με άλλους ηγέτες της ΕΕ και των Δυτικών Βαλκανίων σε δείπνο με οικοδεσπότη τον Πρόεδρο του Μαυροβουνίου Γιάλοκ Μιλάτοβιτς. Είναι δεδομένη η ελληνική θέση υπέρ της διεύρυνσης της ΕΕ «ως επένδυση στην ασφάλεια και στη σταθερότητα», όπως έλεγαν κυβερνητικές πηγές.
Και είναι επίσης δεδομένο ότι ο Μητσοτάκης επιδιώκει να ξαναπροβάλλει τη θέση ότι η ενταξιακή διαδικασία των χώρων των Δυτικών Βαλκανίων εξαρτάται από τις επιδόσεις του κάθε κράτους-μέλους: από τις επιδόσεις σε μεταρρυθμίσεις και από τη συμμόρφωση με κάθε προαπαιτούμενο.
«Το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται στην ΕΕ» είναι η πάγια θέση που επαναλαμβάνει Μητσοτάκης εκφράζοντας σταθερή στήριξη στην ενταξιακή τους προοπτική αλλά μόνο αν καλύπτουν «τις προϋποθέσεις και ιδιαίτερα τις σχέσεις καλής γειτονίας, τον σεβασμό θεμελιωδών δικαιωμάτων και την τήρηση των δεσμευτικών διεθνών συμφωνιών».
Η προτεραιότητα
Αρμόδιες πηγές επιμένουν άλλωστε ότι η ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων αποτελεί προτεραιότητα με ορίζοντα την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκης Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027 από την Ελλάδα. Από τη Θεσσαλονίκη ο Νίκος Δένδιας ανέφερε χθες στην έναρξη της 19ης
Διαβαλκανικής Συνόδου Αρχηγών Γενικών Επιτελείων Ενόπλων Δυνάμεων των Βαλκανικών χωρών ότι για την Ελλάδα η σταθερότητα των Βαλκανίων συνιστά ζωτικό εθνικό συμφέρον: «Ό,τι ενισχύει έναν από εμάς, όταν εντάσσεται σε πλαίσιο πραγματικής συνεργασίας, πιστεύουμε ότι ενισχύει το σύνολο. Διότι η ασφάλεια των Βαλκανίων είναι και ευρωπαϊκή υπόθεση».
Στο φόντο είναι το ελληνικό «καμπανάκι» για την ενταξιακή πορεία της Αλβανίας, καθώς η Αθήνα επισημαίνει σε όλους τους τόνους ότι κόκκινη γραμμή είναι ο σεβασμός και η διαφύλαξη των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας. Από την πρώτη στιγμή το υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε ανησυχία για τα επεισόδια της 30ης Μαΐου, κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας κατοίκων για τα περιουσιακά τους δικαιώματα.