Καθώς η νύχτα πέφτει πάνω από τον Υμηττό και τα φώτα της Αθήνας λαμπυρίζουν στην κοιλάδα, μια ομάδα τριών ατόμων από τη Δασική Υπηρεσία περιπολεί στα γύρω βουνά αναζητώντας ενδείξεις για πυρκαγιές. Το έργο τους, όπως λένε στο Reuters, μοιάζει σχεδόν αδύνατο.
Σε αυτή την ήρεμη, δροσερή βραδιά του Ιουνίου, δεν υπήρχε ίχνος φλόγας – μια σπάνια ανακούφιση για μια μονάδα λιγότερων από 30 ανθρώπων που επιβλέπουν μία από τις πιο επιρρεπείς σε φωτιές περιοχές της Ευρώπης.
«Δεν θα ήταν υπέροχο αν όλο το καλοκαίρι συνέχιζε έτσι;» λέει η δασολόγος Ζωή Ντίνα, παρατηρώντας πλαγιές που δεν έχουν δει βροχή εδώ και εβδομάδες. «Αλλά έχουμε ακόμη μακρύ δρόμο μπροστά μας».
Καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται για ένα ακόμη θερμό καλοκαίρι, στελέχη της Δασικής Υπηρεσίας προειδοποιούν ότι η υποστελέχωση δυσχεραίνει τις προσπάθειες πρόληψης και αποκατάστασης των πυρκαγιών. Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς η αύξηση των πυρκαγιών την τελευταία δεκαετία έχει εντείνει τη διάβρωση του εδάφους, την ερημοποίηση και τις πλημμύρες, επισημαίνει το πρακτορείο σε ρεπορτάζ του από την Ελλάδα.
Αναγέννηση καμένων εκτάσεων μετά από δεκαετίες εγκατάλειψης
Από το 2000, σχεδόν 2,5 εκατομμύρια στρέμματα γης έχουν καεί στην Ελλάδα, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία. Οι αιτίες είναι κυρίως η αμέλεια, ο εμπρησμός ή τυχαία περιστατικά, όπως η πτώση καλωδίων ρεύματος. Πλέον, οι φωτιές επηρεάζουν όλο και περισσότερο τουριστικές περιοχές και πυκνοκατοικημένες ζώνες.
Την ίδια στιγμή, οι τάξεις της Δασικής Υπηρεσίας έχουν μειωθεί σημαντικά, εν μέρει λόγω του προγράμματος λιτότητας που ακολούθησε την κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας. Ο αριθμός των υπαλλήλων που ασχολούνται με την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών έχει μειωθεί στο μισό από το 2000, φτάνοντας σήμερα κάτω από 3.000 άτομα.
«Τα τελευταία χρόνια περάσαμε μια περίοδο πλήρους εγκατάλειψης», σημειώνει ο Βαγγέλης Γκουντούφας, γενικός διευθυντής Δασών του υπουργείου Περιβάλλοντος. Όπως αναφέρει, η κυβέρνηση πλέον αναγνωρίζει το πρόβλημα: μετά από δύο δεκαετίες χωρίς μόνιμες προσλήψεις, έχουν προστεθεί περίπου 300 υπάλληλοι από το 2024.
Εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια έχουν χρηματοδοτήσει την ενίσχυση του πυροσβεστικού μηχανισμού, με περισσότερους πυροσβέστες, οχήματα και drones. «Δεν είναι εύκολο να καλύψεις μέσα σε δύο ή τρία χρόνια ένα κενό που δημιουργήθηκε σε δύο δεκαετίες», παραδέχεται ο Στάθης Σταθόπουλος, επικεφαλής της Δασικής Υπηρεσίας του υπουργείου. «Όποιος λέει ότι έχει το μαγικό ραβδί για να εξαλείψει τις φωτιές, μάλλον δεν λέει την αλήθεια».
Οι πυρκαγιές αλλάζουν το τοπίο της Ελλάδας
Το Πεντελικό Όρος, που δεσπόζει πάνω από τα βόρεια προάστια της Αθήνας, ήταν κάποτε κατάφυτο. Η αστική εξάπλωση και η γεωγραφική του θέση το καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτο. Μετά από δεκαετίες επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών, έχει μείνει σχεδόν άδενδρο, με μαυρισμένα πεύκα δέχονται τα μελτέμια του Αιγαίου.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι συνεχείς καύσεις εμποδίζουν τη φυσική αναγέννηση των δασών. Η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει πρόγραμμα αναδάσωσης, ωστόσο το έργο είναι δύσκολο. Στην Αττική, από το 2017 έως το 2024, κάηκε το 37% των δασών και λιβαδιών, σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
«Η αλλαγή λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι ραγδαία. Η λέξη-κλειδί είναι προσαρμογή», τονίζει ο Νίκος Γεωργιάδης από το WWF, που υλοποιεί πρόγραμμα φύτευσης ανθεκτικότερων ειδών δέντρων έξω από την Αθήνα.
Ο κίνδυνος πυρκαγιάς έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας. Οι κάτοικοι υποχρεούνται να καθαρίζουν τα οικόπεδά τους από εύφλεκτα υλικά, ενώ τα συνεργεία κόβουν χόρτα και κλαδιά στους δρόμους. Η 27μελής ομάδα της Ντίνα εργάζεται αδιάκοπα σε ελέγχους αποστραγγιστικών έργων, πρόληψης διάβρωσης και επιτήρησης πυρκαγιών.
«Είναι σχεδόν αδύνατο να είμαστε παντού, να τα προλαβαίνουμε όλα, μαζί και τη γραφειοκρατία που συσσωρεύεται στα γραφεία μας», λέει η ίδια.
Οι συνέπειες της αποψίλωσης είναι ήδη ορατές
Γύρω από το Πεντελικό, δεξαμενές νερού για χρήση από πυροσβέστες βρίσκονται σε κακή κατάσταση, καμένες από παλαιότερες φωτιές. Η έλλειψη δέντρων έχει κάνει την περιοχή ευάλωτη σε πλημμύρες. Τον Απρίλιο, ισχυρή βροχή παρέσυρε τμήμα δρόμου κοντά στην Καλλιτεχνούπολη, τη βασική οδό διαφυγής των κατοίκων σε περίπτωση πυρκαγιάς.
Ο Ηλίας Λιάμης, που μεγάλωσε εκεί τη δεκαετία του ’70 και του ’80, θυμάται την περιοχή γεμάτη δέντρα. Σήμερα, λίγα πεύκα και ελιές έχουν απομείνει, λυγισμένα από τους ανέμους. Οι αναμνήσεις του από τα παιδικά χρόνια έχουν αντικατασταθεί από πιο σκοτεινές εικόνες: αεροπλάνα που ρίχνουν θαλασσινό νερό στην αυλή του και σπίθες να τρεμοπαίζουν στις πλαγιές τη νύχτα.
«Ήταν κάτι τρομακτικό», λέει, δείχνοντας το πληγωμένο τοπίο. «Η νέα γενιά θέλει να παλέψει για κάτι καλύτερο, αλλά μερικές φορές νομίζω ότι είναι αδύνατο».