Μια πρωτοφανής εικόνα αποτυπώνεται τις τελευταίες εβδομάδες στις θάλασσες της Ασίας, καθώς δεκάδες δεξαμενόπλοια φορτωμένα με ιρανικό πετρέλαιο πλέουν χωρίς σαφή προορισμό. Τα πλοία σχηματίζουν μια ιδιότυπη «ουρά» στον Περσικό Κόλπο, τον Ινδικό Ωκεανό και τα Στενά της Μάλακκας, παραμένοντας αγκυροβολημένα ή κινούμενα αργά, αναμένοντας αγοραστές. Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει τις δυσκολίες που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η Τεχεράνη στην προσπάθειά της να επανενταχθεί στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν στα τέλη Ιουνίου σε προσωρινή άρση των περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, στο πλαίσιο της εύθραυστης συμφωνίας αποκλιμάκωσης που ακολούθησε την κρίση στη Μέση Ανατολή, οι αγορές εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικές από όσο υπολόγιζε η Τεχεράνη.
Σύμφωνα με στοιχεία εταιρειών παρακολούθησης της ναυτιλίας, περισσότερα από 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού παραμένουν ακινητοποιημένα σε ασιατικά ύδατα για τουλάχιστον μία εβδομάδα. Ο συνολικός όγκος ιρανικού πετρελαίου που βρίσκεται στη θάλασσα –είτε μεταφέρεται είτε περιμένει– εκτιμάται μεταξύ 58 και 68 εκατομμυρίων βαρελιών.
Η κατάσταση δεν οφείλεται σε έλλειψη παραγωγής αλλά στην απουσία αγοραστών. Πάνω από το 90% των φορτίων δεν διαθέτουν οριστικό προορισμό. Πολλά δεξαμενόπλοια δηλώνουν ως επόμενο λιμάνι τη Σιγκαπούρη ή σημειώνουν ότι βρίσκονται «σε αναμονή εντολών», ένδειξη πως αναζητούν ευκαιρίες για μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο πριν καταλήξουν σε διυλιστήριο.
Περιορισμένη ζήτηση και αβεβαιότητα
Η συγκυρία αποδεικνύεται εξαιρετικά δυσμενής για το Ιράν. Κατά τη διάρκεια της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, πολλές ασιατικές χώρες είχαν προχωρήσει σε μαζικές αγορές από άλλους παραγωγούς, ώστε να διασφαλίσουν τα αποθέματά τους. Πλέον, οι δεξαμενές πολλών διυλιστηρίων είναι γεμάτες, μειώνοντας δραστικά την ανάγκη για νέες εισαγωγές.
Παράλληλα, η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια της αμερικανικής πολιτικής προκαλεί πρόσθετο δισταγμό. Η Ουάσιγκτον έχει δώσει χρονικό περιθώριο περίπου 60 ημερών για την ομαλοποίηση των εξαγωγών, χωρίς να αποκλείεται η επαναφορά των κυρώσεων αν οι διαπραγματεύσεις οδηγηθούν σε αδιέξοδο.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες και ενεργειακοί όμιλοι εξακολουθούν να θεωρούν το ιρανικό πετρέλαιο προϊόν υψηλού ρίσκου. Οι ευρωπαϊκές και βρετανικές κυρώσεις παραμένουν σε ισχύ, ενώ αρκετά πλοία που χρησιμοποιεί η Τεχεράνη ανήκουν στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», γεγονός που δημιουργεί προβλήματα ασφάλισης και πρόσβασης σε μεγάλα λιμάνια.
Η στάση Κίνας και Ινδίας
Η Κίνα, ο σημαντικότερος πελάτης του Ιράν ακόμη και κατά την περίοδο των κυρώσεων, εμφανίζεται πλέον πιο συγκρατημένη. Οι ανεξάρτητες κινεζικές μονάδες διύλισης λειτουργούν στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας, περιορίζοντας τις ανάγκες για εισαγωγές. Παράλληλα, οι κρατικές κινεζικές εταιρείες αποφεύγουν νέες αγορές, αναμένοντας σαφήνεια για τις χρηματοδοτήσεις και τις τραπεζικές συναλλαγές.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι κινεζικές εισαγωγές ιρανικού αργού μειώθηκαν τον Ιούνιο σχεδόν στο μισό σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, αν και ορισμένα φορτία εξακολουθούν να εκφορτώνονται σε κινεζικά λιμάνια.
Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και η Ινδία. Παρά τις επαφές μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, τα κρατικά ινδικά διυλιστήρια δεν έχουν δεσμευθεί για επανεκκίνηση αγορών. Οι υπάρχουσες συμβάσεις καλύπτουν τις ανάγκες τους ως το τέλος του καλοκαιριού, ενώ οι εταιρείες αναμένουν διαβεβαιώσεις για τις πληρωμές σε δολάρια και τον κίνδυνο νέων αμερικανικών κυρώσεων.
Οι εκτιμήσεις για τις εξαγωγές
Παρά τη δύσκολη εικόνα, η Τεχεράνη επιχειρεί να παρουσιάσει διαφορετική πραγματικότητα. Η ιρανική ηγεσία υποστηρίζει ότι μετά την άρση των περιορισμών έχει ήδη εξαγάγει πάνω από 40 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και ότι πλέον το αργό της πωλείται περίπου 20% ακριβότερα σε σχέση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο.
Ανεξάρτητες εταιρείες παρακολούθησης θαλάσσιων μεταφορών εκτιμούν πως οι εξαγωγές ίσως έχουν φτάσει τα 50 εκατομμύρια βαρέλια από την έναρξη της νέας περιόδου. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί, θεωρώντας ότι μόνο η οριστική άρση των κυρώσεων θα επιτρέψει στο Ιράν να αυξήσει ουσιαστικά τα έσοδά του.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πιθανή αύξηση εσόδων δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, εφόσον οι εξαγωγές επιστρέψουν στα προ κυρώσεων επίπεδα. Ως τότε, η αγορά κινείται με γνώμονα την προσοχή και όχι την ευκαιρία.
Πλωτή αποθήκη πετρελαίου
Το παράδοξο είναι ότι, ενώ η διεθνής αγορά πετρελαίου έχει σταθεροποιηθεί μετά την κρίση του Ορμούζ, η Τεχεράνη δυσκολεύεται περισσότερο από ποτέ να αξιοποιήσει το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν της. Το ιρανικό πετρέλαιο υπάρχει, τα δεξαμενόπλοια είναι έτοιμα να το παραδώσουν, όμως οι αγοραστές εξακολουθούν να ζυγίζουν το γεωπολιτικό και οικονομικό ρίσκο.
Έτσι, δεκάδες υπερδεξαμενόπλοια συνεχίζουν να περιπλανώνται στις θάλασσες της Ασίας, μετατρέποντας τους ωκεανούς σε μια τεράστια πλωτή αποθήκη πετρελαίου, έως ότου ξεκαθαρίσει εάν η επιστροφή του Ιράν στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά θα αποδειχθεί μόνιμη ή μια σύντομη παρένθεση.