Τρία και πλέον χρόνια μετά την σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη, η παραδοχή του Διευθύνοντος Συμβούλου των Ελληνικών Σιδηροδρόμων Χρήστου Παληού ότι δεν λειτουργεί το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου αμαξοστοιχιών ETCS – το «ψηφιακό φρένο» των τρένων -, «αν και έχει εγκατασταθεί και είναι λειτουργικό», επαναφέρει στο προσκήνιο εύλογα ερωτήματα για την ασφάλεια του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου.
Στην παραπάνω δήλωση προχώρησε ο κ. Παληός, κατά την ακρόασή του στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής για τα Τέμπη, έπειτα από σχετική ερώτηση της βουλεύτριας του ΠΑΣΟΚ Μιλένας Αποστολάκη. Συγκεκριμένα ο νέος διευθύνων σύμβουλος των Ελληνικών Σιδηροδρόμων ανέφερε: «Αυτή τη στιγμή σας είπα ότι είναι εγκατεστημένο και λειτουργικό. Αν λειτουργεί σήμερα… Δεν λειτουργεί σήμερα το ETCS. Σας είπα πως είναι εγκατεστημένο, λειτουργικό και αδειοδοτημένο στα περισσότερα τμήματα και αδειοδοτείται στα υπόλοιπα».
Γιατί δεν μπορεί να λειτουργήσει το σύστημα ETCS
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Το ETCS αποτελείται από δύο υλικά. Το ένα είναι το παρατρόχιο, δηλαδή αυτό που προσαρμόζεται στις γραμμές, και το δεύτερο είναι το on-board, το οποίο είναι μέσα στην καμπίνα του μηχανοδηγού. Αυτά τα δύο, «επικοινωνούν» μεταξύ τους, μέσω της σηματοδότησης όλου του δικτύου.
«Αυτή την στιγμή, υπάρχουν σημεία που έχουν σηματοδότηση, αλλά κάποια δεν έχουν, όπως για παράδειγμα το τμήμα Λιόσια-Κόρινθος και τα τμήματα που υπέστησαν ζημιές από τον Daniel. Πρόκειται για “νεκρά” σημεία. Ακόμη όμως, και εάν υπήρχε σηματοδότηση, και πάλι, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει το ETCS, γιατί, απλούστατα, δεν είναι έτοιμο το σύστημα» εξηγεί στο tanea.gr ο πρώην πρόεδρος του ΟΣΕ, Γιάννος Γραμματίδης.
Γιατί όμως δεν είναι έτοιμο το σύστημα; Σύμφωνα με τον κ. Γραμματίδη, το παρατρόχιο υλικο έχει τοποθετηθεί, ωστόσο αυτό που δεν έχει γίνει, είναι να ανανεωθεί, να εκσυγχρονιστεί και να λειτουργήσει το on-board. «Ο βασικότερος λόγος που συμβαίνει αυτό, είναι γιατί οι συμβάσεις του ETCS έγιναν το 2006. Από τότε μέχρι σήμερα, οι κυβερνήσεις δεν έκαναν τις ενέργειες που έπρεπε, προκειμένου να υλοποιηθούν οι συμβάσεις και να λειτουργήσει το ETCS. Επίσης, το σύστημα on-board έχει σχεδόν απαξιωθεί».
Ακόμη όμως, κι αν ήταν όλα καλά, και πάλι, όπως εξηγεί, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει το ETCS.
«Αυτό συμβαίνει, γιατί θα πρέπει να γίνουν δοκιμές, που δεν έχουν γίνει ακόμα. Και αφού γίνουν οι δοκιμές, θα πρέπει να ακολουθήσουν και οι κατάλληλες πιστοποιήσεις από την πλευρά της ΡΑΣ. Αυτές οι διαδικασίες, γίνονται ακόμη πιο χρονοβόρες και δύσκολες, διότι όταν λέμε ότι η ΡΑΣ κάνει πιστοποίηση του υλικού, μιλάμε για πιστοποίηση όλου του βαγονιού της μηχανής».
«Τα έργα δεν θα έχουν ολοκληρωθεί μέσα στο επόμενο εξάμηνο»
Κατά τον απολογισμό της 15μηνης θητείας του, ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης υποστήριξε ότι όλα τα συστήματα ασφαλείας θα βρίσκονται σε λειτουργία έως το τέλος Αυγούστου. Είχε αναφέρει πως «εγκαθίστανται τα συστήματα ασφαλείας, δηλαδή σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση και ETCS, τα οποία θα λειτουργούν όλα, μέχρι το τέλος του Αυγούστου».
Την ίδια ώρα, μετά τις εύλογες αντιδράσεις που προκλήθηκαν από την παραδοχή του Χρήστου Παληού, ο ίδιος προχώρησε την Παρασκευή (24/7) σε νέα διευκρινιστική δήλωση, επισημαίνοντας πως έως το τέλος Αυγούστου 2026 ο βασικός σιδηροδρομικός άξονας Αθήνα – Θεσσαλονίκη θα διαθέτει πλήρη τηλεδιοίκηση, σηματοδότηση και εγκατεστημένο σύστημα ETCS. «Η εγκατάσταση του ETCS πρέπει να διακρίνεται από την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του και θα τεθεί σε λειτουργία μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων διαδικασιών πιστοποίησης και αδειοδότησης».
Ωστόσο, σύμφωνα με ανθρώπους που εργάζονται στον σιδηρόδρομο, το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, φαίνεται πως δεν είναι εφικτό να τηρηθεί.
«Για να λειτουργήσει με ασφάλεια ο σιδηρόδρομος, πρέπει να υπάρχει μία εναρμόνιση των έργων υποδομής, δηλαδή η γραμμή κυκλοφορίας μαζί με την σηματοδότηση, και ταυτόχρονα να μπουν σε λειτουργία, τα συστήματα παρακολούθησης, δηλαδή το ETCS, η τηλεδιοίκηση και το GSMR. Αυτά όμως, για να είναι λειτουργικά, πρέπει να ολοκληρωθεί η υποδομή» εξηγεί στο tanea.gr, ο Νίκος Τσικαλάκης, γενικός γραμματέας του σωματείου εργαζομένων του ΟΣΕ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή τη στιγμή, στην υποδομή υπάρχουν ορισμένα ζητήματα. «Έχουμε μονοδρόμηση στο τμήμα Λιανοκλάδι-Δομοκός γιατί έχουμε καθιζήσεις στην σήραγγα της Όρθης. Από Δομοκό έως Λάρισα, δεν έχουν ολοκληρωθεί μέχρι και σήμερα τα έργα του Daniel. Έχουμε πρόβλημα στο τμήμα της γραμμής από το Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών έως την Οινόη, και ταυτόχρονα δημιουργείται ένα άλλο πρόβλημα, από το Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών προς τον προαστιακό για το αεροδρόμιο, όπου ανά πάσα στιγμή μπορεί να πέσει το σύστημα τηλεδιοίκησης».
Άρα, κατά τον κ. Τσικαλάκη, το κρίσιμο για τους ανθρώπους που εργάζονται στον σιδηρόδρομο, είναι να ολοκληρωθούν τα έργα, για να τεθούν τα συστήματα σε λειτουργία. «Δεν υπάρχει προοπτική να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα μέσα στο επόμενο εξάμηνο. Επομένως, είναι δύσκολο να μπουν και τα ηλεκτρονικά συστήματα ασφαλείας σε πλήρη λειτουργία».
Όσον αφορά το τμήμα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, όπως αναφέρει ο γενικός γραμματέας του σωματείου εργαζομένων του ΟΣΕ, σε κάποια σημεία έχουν εγκατασταθεί τα συστήματα ασφαλείας. «Αλλά για να λειτουργήσει πλήρως το ETCS, θα πρέπει να υπάρχει και στην υποδομή, και πάνω στους σιδηροδρομικούς συρμούς».
70 συρμοί δεν πληρούν τις προδιαγραφές του ETCS
Την ίδια ώρα, σε συνολικά 100 οχήματα (που αντιστοιχούν σε 70 συρμούς) της Hellenic Train, διαπιστώθηκε πως δεν πληρούνται οι απαραίτητες ευρωπαϊκές προδιαγραφές για την σωστή λειτουργία του συστήματος.
Όπως είχαν γράψει σε σχετικό ρεπορτάζ τα «ΝΕΑ», στο επίκεντρο είχε βρεθεί η επιδίωξη της Hellenic Train για εξαίρεση 100 σιδηροδρομικών οχημάτων (περίπου 70 συρμών) από την εφαρμογή δύο ευρωπαϊκών κανονισμών που σχετίζονται με το ETCS. Η ιταλική πλευρά επιχειρούσε να χρεώσει στην εταιρεία Σιδηρόδρομοι Ελλάδος ΜΑΕ (ΟΣΕ) το συνολικό κόστος της πλήρους αποκατάστασης της λειτουργίας του ETCS για τα 100 οχήματα.
Η ΡΑΣ, είχε εντοπίσει προβλήματα που δεν της επέτρεπαν μια «καθαρή» έγκριση. Τα προβλήματα αφορούσαν:
- Έλλειψη αποδείξεων ότι το ETCS λειτουργεί πλήρως. Για δεκάδες οχήματα που ήδη κυκλοφορούν με προσωρινές εγκρίσεις δεν έχει κατατεθεί επίσημη τεκμηρίωση ότι το σύστημα ETCS λειτουργεί κανονικά. Η Αρχή ξεκαθαρίζει ότι χωρίς αυτή την απόδειξη δεν μπορεί να υπάρξει οριστική απόφαση.
- Ασάφειες για την κατάσταση μέρους του στόλου. Από τα 70 οχήματα που είχαν εγκριθεί στο παρελθόν, τέσσερα έχουν καταστραφεί ολοσχερώς και δεν πρόκειται να επανέλθουν σε λειτουργία, για δύο δεν υπάρχει σαφής εικόνα αν λειτουργούν, ενώ άλλα δύο εξαιρούνται από το αίτημα.
- Η ΡΑΣ είχε ζητήσει επίσημη και τεκμηριωμένη ενημέρωση για αυτά τα οχήματα από τον σημερινό κάτοχό τους, δηλαδή από την εταιρεία Σιδηρόδρομοι Ελλάδος ΜΑΕ που διαδέχθηκε τον ΟΣΕ.
- Μη ελεγμένα στοιχεία για 38 επιπλέον οχήματα. Για 38 από τα συνολικά 100 οχήματα του αιτήματος δεν υπήρχε προηγούμενη έγκριση της ΡΑΣ σε ό,τι αφορά το ETCS. Αυτό σήμαινε ότι η Αρχή δεν μπορούσε να επιβεβαιώσει ούτε τα βασικά στοιχεία καταγραφής τους.
- Ευθύνη για την οικονομική τεκμηρίωση. Η ΡΑΣ αποστασιοποιούνταν από την οικονομική ανάλυση που συνοδεύει το αίτημα της Hellenic Train, επισημαίνοντας ότι την ευθύνη φέρει αποκλειστικά ο φορέας που υπέβαλε το αίτημα εξαίρεσης.
Τι ζητούσε η ΡΑΣ
- Αποδείξεις ότι το ETCS λειτουργεί πλήρως και σωστά σε όλα τα οχήματα (και στα 100).
- Σαφές σχέδιο για τα οκτώ οχήματα που βρίσκονται «εκτός εικόνας».
- Πλήρη και επικαιροποιημένη καταγραφή του τροχαίου υλικού που χρησιμοποιεί η Hellenic Train.