Η φάση των νοκάουτ παιχνιδιών του Μουντιάλ ξεκίνησε με δύο αποτελέσματα από πολλούς απροσδόκητα: η Γερμανία αποκλείστηκε από την Παραγουάη και η Ολλανδία ηττήθηκε από το Μαρόκο – και τα δύο ματς κρίθηκαν στα πέναλτι.
Στην πραγματικότητα έκπληξη ήταν μόνο ο αποκλεισμός των Γερμανών: Υποτίμησαν την Παραγουάη και το πλήρωσαν. Οι Ολλανδοί δεν έχουν καλύτερη ομάδα από το Μαρόκο κι αυτό φάνηκε και στο μεταξύ τους παιχνίδι. Απολαμβάνουν μια εκτίμηση για την ιστορία τους που στα Παγκόσμια Κύπελλα είναι πλούσια: Καμία άλλη εθνική ομάδα δεν έχει χάσει τρεις τελικούς κι αυτό αρκεί για να κάνει την Ολλανδία συμπαθητική σε πολλούς.
Η συμπάθεια αυτή έκανε την ήττα της από το Μαρόκο να μοιάζει με έκπληξη, ενώ με βάση τη δυναμικότητα των ομάδων (και την εικόνα του ματς…) έκπληξη θα ήταν να προκριθεί η Ολλανδία. Ο όρος έκπληξη σχετίζεται πολύ συχνά με τη συμπάθεια απέναντι σε συγκεκριμένες ομάδες: η συμπάθεια είναι παραμορφωτικός καθρέφτης – οι εκπλήξεις είναι λιγότερες από αυτές που νομίζουμε. Αλλά είναι κάτι υπαρκτό. Και διχάζει. Υπάρχουν αυτοί που τις εκπλήξεις τις λατρεύουν κι αυτοί που δεν τις μπορούν.
Που για την ακρίβεια δεν αντέχουν να βλέπουν τουρνουά στα οποία διακρίνονται και προχωρούν ομάδες που δεν προκαλούν συζητήσεις γιατί δεν έχουν μεγάλη ιστορία και είναι και γεμάτες από παίκτες, στο μεγάλο κοινό, κομμάτι άγνωστους.
Ιστορία
Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι μια ιστορία γεμάτη εκπλήξεις: το πρώτο το διοργάνωσε και το κέρδισε η Ουρουγουάη. Είχε μια καλή ομάδα, είχε κερδίσει το ολυμπιακό τουρνουά ποδοσφαίρου (και για αυτό διοργάνωσε το πρώτο Μουντιάλ) αλλά ήταν αουτσάιντερ. Ωστόσο η ιστορική πορεία του τουρνουά έδειξε πως δεν αποτελεί πεδίο δόξης λαμπρό για αουτσάιντερ. Προσφέρεται όμως για τεράστιους θριάμβους της μιας βραδιάς. Τέτοιες είναι οι μουντιαλικές εκπλήξεις.
Πολλά
Θέλω να θυμίσω μερικές που είδαμε στα τελευταία Μουντιάλ και να μην πάω πίσω στους καιρούς που ένας ζαχαροπλάστης από την Κορέα σκόραρε σε ένα ματς με τους Ιταλούς και τους έστελνε σπίτι, ούτε στις εποχές που οι Αμερικανοί κέρδιζαν τους Αγγλους και στο νησί η είδηση είχε θεωρηθεί απίστευτη. Ας μείνουμε στα πρόσφατα. Το 2002 είδαμε τη Νότια Κορέα να αποκλείει την Ισπανία και την Ιταλία, τη Γαλλία να αποκλείεται από τη Σενεγάλη και την Αργεντινή να αποκλείεται από τη Σουηδία.
Το 2010 οι Ιταλοί και οι Γάλλοι δεν έκαναν νίκη στη φάση των ομίλων. Το 2014 η Κόστα Ρίκα ήρθε πρώτη στον όμιλο όπου βρισκόταν με την Αγγλία και την Ιταλία, που έφυγαν από τη Βραζιλία σε χρόνο-ρεκόρ.
Στην ίδια διοργάνωση η Χιλή απέκλεισε τους παγκόσμιους πρωταθλητές Ισπανούς και οι ΗΠΑ τους Πορτογάλους του Κριστιάνο Ρονάλντο. Το 2018 έφτασε στον τελικό η Κροατία: ένα πραγματικό αουτσάιντερ, ενώ οι παγκόσμιοι πρωταθλητές Γερμανοί αποκλείστηκαν από το Μεξικό. Στο Κατάρ τα κατάφεραν μάλλον χειρότερα καθώς αποκλείστηκαν από τους Γιαπωνέζους. Στο Μουντιάλ που διοργάνωσε το αραβικό κρατίδιο το Μαρόκο απέκλεισε την Ισπανία και η Κροατία τη Βραζιλία.
Η δε Σαουδική Αραβία κέρδισε την Αργεντινή, αλλά δεν την απέκλεισε: Ο Μέσι ξύπνησε τους στρατιώτες του και η Αργεντινή κέρδισε το τρόπαιο.
Χορτάσαμε
Ολα αυτά τα χρόνια χορτάσαμε εκπλήξεις, αλλά αμφιβάλλω αν υπάρχει ποδοσφαιρόφιλος που τις θυμάται. Ξέρετε γιατί; Γιατί η έκπληξη στο Μουντιάλ σπανίως ολοκληρώνεται – κατά κάποιον τρόπο τελειώνει ακριβώς τη στιγμή που γίνεται. Οι ομάδες που κάνουν τα αποτελέσματα που θεωρούμε εκπλήξεις στη συνέχεια νιώθουν τόσο χαρούμενες και ευτυχισμένες που συχνά παραδίνονται αμαχητί στο επόμενο ματς.
Οι Κορεάτες το 2002 παραδόθηκαν στους Γερμανούς και οι Τούρκοι που είχαν κάνει εκπληκτική πορεία έχασαν σχετικά εύκολα από τους Βραζιλιάνους: και τα δύο ματς είχαν λήξει με 1-0 αλλά τα φαβορί δεν είχαν τρομάξει. Λίγοι τίμησαν τις εκπλήξεις τους. Στο Μουντιάλ του 2014 οι Κοσταρικανοί π.χ. αφού άφησαν έξω την Αγγλία και την Ιταλία, απέκλεισαν την Ελλάδα στους 16 και στα προημιτελικά έφτασαν το ματς με την Ολλανδία στα πέναλτι: ήμουν μαζί τους.
Οι Νιγηριανοί όμως, που είχαν κι αυτοί περάσει στους 16, είχαν αποκλειστεί από τη Γαλλία με κάτω τα χέρια. Στο Κατάρ, οι Κροάτες αφού στέρησαν από την ανθρωπότητα τη δυνατότητα να δει το Βραζιλία – Αργεντινή που όλοι περίμεναν, έχασαν από τον Μέσι με 2-0 χωρίς να παλέψουν. Και το ηρωικό Μαρόκο, μολονότι αγωνιζόταν σε ένα γήπεδο όπου όλοι σχεδόν ήταν μαζί του, είχε παίκτες που ήταν απλοί κομπάρσοι στο σόου του Εμπαπέ.
Οι Γάλλοι κέρδισαν με 3-0 κι όλοι λέγαμε πως ακόμα και η Πορτογαλία του Ρονάλντο (που κι αυτή είχε πέσει θύμα έκπληξης στον προημιτελικό με το Μαρόκο) θα είχε πιο μεγάλες αντιστάσεις.
Κλείσιμο
Στα τελευταία Μουντιάλ έχουμε δει του κόσμου τις εκπλήξεις κι ακούμε διαρκώς τους σχολιαστές να λένε ότι «δεν υπάρχουν πια μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις ομάδες» και ότι «η ψαλίδα έχει κλείσει». Δεν ξέρω ποιος το είπε πρώτος, αλλά από τότε σε κάθε Μουντιάλ το επαναλαμβάνουν μολονότι σπανίως το τεκμηριώνουν. Το «κλείσιμο της ψαλίδας» είναι το κλισέ που πρέπει να κάνει τις εκπλήξεις αγαπητές και ευχάριστες: ακούγεται σαν θαύμα.
Αλλά προσωπικά στα Παγκόσμια Κύπελλα δεν τις απολαμβάνω: νιώθω ότι απλά μας έχουν στερήσει τη δυνατότητα να δούμε μεγάλα ματς, δηλαδή ραντεβού ομάδων που θέλουν τη διοργάνωση να την κερδίσουν είτε γιατί είναι δυνατές είτε γιατί είναι απλά ματαιόδοξες. Σε όλες τις άλλες διοργανώσεις (πρωταθλήματα, ευρωπαϊκά Κύπελλα, Euro, Kόπα Αμέρικα κ.λπ.) τις θεωρώ χρήσιμες και απαραίτητες τις εκπλήξεις γιατί μεγαλώνουν το σασπένς: στα Μουντιάλ όμως, όχι.
Στο Παγκόσμιο Κύπελλο κάθε τέσσερα χρόνια ανανεώνουμε τους όρκους αγάπης με το ποδόσφαιρο: θέλουμε να δούμε πρωταγωνιστές που να κλαίνε ή να πανηγυρίζουν, αλλά που όμως να είναι σταρ, που έχουν εξασφαλίσει μια θέση στην ιστορία πριν καν η διοργάνωση αρχίσει. Κανένας τίμιος εργάτης δεν μου προκαλεί ανατριχίλες γιατί κλαίει – άλλωστε κανείς δεν το έχει κάνει. Εγώ θέλω μεγάλα ματς: το ότι η Παραγουάη μάς στέρησε το Γαλλία – Γερμανία με στενοχώρησε.
Ξέρετε γιατί; Γιατί αυτό που μετρά είναι η προσμονή – αυτή την προσμονή οι Παραγουανοί αποκλείοντας τους Γερμανούς στην ακυρώνουν. Εχουν κάνει την έκπληξή τους κι απλά περιμένεις να τους δεις να φεύγουν: συγγνώμη, αλλά αυτό δεν είναι συγκινητικό. Δεν χτίζει μνήμες. Πράγμα για το οποίο βλέπουμε τα Μουντιάλ…