Υπάρχει ένας λόγος για τον οποίο ο Αύγουστος θα μπορούσε να θεωρηθεί, συμβολικά, ο μήνας των γενεθλίων του Ελληνισμού της Αυστραλίας.
Δεν είναι μόνο ο μήνας του Δεκαπενταύγουστου, μιας από τις σημαντικότερες γιορτές της Ορθοδοξίας και της ελληνικής παράδοσης.
Είναι και ο μήνας κατά τον οποίο, πριν από σχεδόν δύο αιώνες, καταγράφηκε ένα από τα σημαντικότερα πρώτα κεφάλαια της ελληνικής παρουσίας στην αυστραλιανή ήπειρο.
Στις 27 Αυγούστου 1829, επτά Έλληνες ναυτικοί έφτασαν στη Νέα Νότια Ουαλία ως κατάδικοι, έχοντας προηγουμένως καταδικαστεί από τις βρετανικές αρχές για πειρατεία.
Ήταν το πλήρωμα της σκούνας «Ηρακλής».
Και αν σήμερα η ελληνική παροικία της Αυστραλίας αριθμεί εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, εκείνη η ημερομηνία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς στην ιστορία της.
Ο Αύγουστος του 1829 ήταν, κατά κάποιον τρόπο, ο Αύγουστος που γεννήθηκε ο οργανωμένος και καταγεγραμμένος Ελληνισμός της Αυστραλίας.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ «ΗΡΑΚΛΗ»
Η ιστορία, βέβαια, δεν είναι τόσο απλή.
Υπάρχει μια παλαιότερη προφορική παράδοση σύμφωνα με την οποία ο πρώτος Έλληνας που έφτασε στην Αυστραλία ήταν ο Υδραίος καπετάνιος Δαμιανός Γκίκας, ο οποίος φέρεται να συνελήφθη άδικα για πειρατεία και να καταδικάστηκε σε εξορία στο Σίδνεϊ το 1802.
Η ιστορία αυτή έχει περάσει από γενιά σε γενιά, όμως δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με βεβαιότητα. Δεν υπάρχουν, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, αντίστοιχα στοιχεία στα αυστραλιανά ή ελληνικά αρχεία.
Ανάλογη είναι και η περίπτωση του Γιώργου Παππά, ο οποίος σύμφωνα με ορισμένες αναφορές βρέθηκε στην Αυστραλία ως έποικος το 1814. Και αυτή η πληροφορία δεν έχει μέχρι σήμερα τεκμηριωθεί επαρκώς.
Οι ιστορικοί έχουν επίσης εντοπίσει αναφορές για Έλληνες κατάδικους, ναυτικούς και υπηρέτες Βρετανών αξιωματούχων που έφτασαν στην Αυστραλία κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα.
Όμως οι επτά του «Ηρακλή» είναι εκείνοι που κατέχουν ξεχωριστή θέση στην καταγεγραμμένη ιστορία.
ΟΙ ΕΠΤΑ ΤΟΥ «ΗΡΑΚΛΗ»
Ήταν ο καπετάνιος Αντώνης Μανώλης από την Αθήνα και οι Υδραίοι ναυτικοί Δαμιανός Νινής, Γκίκας Βούλγαρης, Γεώργιος Βασιλάκης, Κωνσταντίνος Στρόμπολης, Γεώργιος Λαρίτσος και Νικόλαος Παπανδρέου.
Η περιπέτειά τους ξεκίνησε στη Μεσόγειο.
Το «Ηρακλής» σταμάτησε τη βρετανική μπικέτα «Άλκηστη», που ταξίδευε από τη Μάλτα προς την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, και αφαίρεσε μέρος του φορτίου της.
Λίγο αργότερα, το βρετανικό πλοίο «Cygnet» συνέλαβε τους Έλληνες ναυτικούς και τους μετέφερε στη Μάλτα.
Εκεί οδηγήθηκαν σε δίκη και καταδικάστηκαν για πειρατεία, αρχικά σε θάνατο και στη συνέχεια σε ισόβια κάθειρξη και εξορία στην Αυστραλία.
Η νομιμότητα της δίκης αμφισβητήθηκε αργότερα έντονα. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, η Ελλάδα παρενέβη για την υπόθεσή τους και το 1834 οι επτά ναυτικοί έλαβαν χάρη.
Πέντε από αυτούς επέστρεψαν στην Ελλάδα το 1836.
Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε την εκτίμηση ότι οι επτά νέοι δεν ήταν απλώς πειρατές, αλλά πιθανότατα άνθρωποι που είχαν εμπλακεί στην Ελληνική Επανάσταση και βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη βρετανική εξουσία.
Δύο, όμως, αποφάσισαν να παραμείνουν στην Αυστραλία.
Ο ένας ήταν ο καπετάνιος Αντώνης Μανώλης.
Ο ΤΑΦΟΣ ΠΟΥ ΘΥΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΡΧΗ
Ο Αντώνης Μανώλης εργάστηκε ως κηπουρός και έζησε για περισσότερες από πέντε δεκαετίες στην Αυστραλία.
Πέθανε το 1880, σε ηλικία 76 ετών.
Ο τάφος του στη Νέα Νότια Ουαλία υπάρχει ακόμη.
Και ίσως δεν υπάρχει καλύτερος συμβολισμός για την ιστορία των Ελλήνων της Αυστραλίας.
Ένας από τους πρώτους Έλληνες που έφτασαν στην ήπειρο, όχι ως ελεύθερος μετανάστης αλλά ως κατάδικος, άφησε πίσω του έναν τάφο που σχεδόν δύο αιώνες αργότερα εξακολουθεί να μαρτυρεί: «ήταν εδώ».
Ο άλλος, ο Γκίκας Βούλγαρης, ακολούθησε μια εντελώς διαφορετική πορεία. Απέκτησε περιουσία, πολιτογραφήθηκε Αυστραλός το 1861 και άλλαξε το όνομά του σε Τζίγκερ. Παντρεύτηκε μια Ιρλανδή και απέκτησαν δέκα παιδιά και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, 52 εγγόνια.
Από κατάδικοι και ναυτικοί, έγιναν οι πρώτοι κρίκοι μιας αλυσίδας που θα έφτανε μέχρι τη σημερινή ελληνική Αυστραλία.
Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΔΑ
Λίγα χρόνια αργότερα, μια γυναίκα με μια απίστευτη προσωπική ιστορία θα έφτανε στην Αυστραλία.
Ήταν η Ηπειρώτισσα Αικατερίνη Πλέσσου ή Πλέσσα.
Γεννημένη το 1810 στο Πλαίσιο Θεσπρωτίας, μεγάλωσε στο χαρέμι του Μουχτάρ πασά, γιου του Αλή πασά.
Σε ηλικία μόλις 12 ετών αρραβωνιάστηκε τον Ιωάννη Κωλέττη, τον μετέπειτα πρωθυπουργό της Ελλάδας.
Η ζωή της, όμως, πήρε διαφορετική κατεύθυνση. Μετά την εκτέλεση του Μουχτάρ, βρέθηκε στο Μεσολόγγι και αργότερα στον Κάλαμο, όπου γνώρισε τον Βρετανό αξιωματικό James Henry Crummer.
Το 1835 εγκαταστάθηκε μαζί του στην Αυστραλία.
Έζησε εκεί μέχρι το 1907, φτάνοντας τα 97 της χρόνια, και απέκτησε με τον σύζυγό της έντεκα παιδιά.
Η Αικατερίνη Πλέσσου έγινε έτσι μία από τις πρώτες Ελληνίδες που συνδέθηκαν με την ιστορία της αυστραλιανής κοινωνίας.
Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΧΗ
Η ελληνική παρουσία άρχισε να αυξάνεται αισθητά κατά τον 19ο αιώνα.
Ο πυρετός του χρυσού έφερε εκατοντάδες Έλληνες στη Βικτώρια και στη Νέα Νότια Ουαλία.
Γύρω στο 1860 υπολογίζεται ότι υπήρχαν περίπου 350 Έλληνες στη Βικτώρια και 300 στη Νέα Νότια Ουαλία, οι περισσότεροι χρυσωρύχοι.
Έλληνες δημιούργησαν οικισμούς με ονόματα που θύμιζαν την πατρίδα: Arcadia, Pella, Lemnos, Florina, Mount Ossa, Mount Pelion.
Στη Δυτική Αυστραλία, στη Νότια Αυστραλία, στο Queensland και στην Τασμανία, οι Έλληνες άρχισαν να αφήνουν τα δικά τους ίχνη.
Και μαζί με τους ανθρώπους άρχισαν να ταξιδεύουν και τα ελληνικά ονόματα.
Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΑΜΟΥΝΤΑΝΑΣ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΠΑΤΡΙΔΑ
Στη Νότια Αυστραλία, ξεχωριστή θέση έχει ο Γιώργος Τραμουντάνας, ο οποίος έγινε γνωστός ως George North.
Η ελληνορθόδοξη κοινότητα της Νότιας Αυστραλίας τον θεωρεί τον «Pioneering Grandfather», τον «Παππού των πρωτοπόρων» της ελληνικής μετανάστευσης.
Γεννημένος το 1822 στην Αθήνα, από οικογένεια καραβομαραγκών και ναυτικών με καταγωγή από τη Λήμνο, ταξίδεψε στην Αυστραλία σε νεαρή ηλικία και εγκαταστάθηκε στην Αδελαΐδα το 1842.
Εργάστηκε ως λιμενεργάτης, ασχολήθηκε με την οινοποιία, ταξίδεψε ξανά με πλοίο και τελικά εγκαταστάθηκε στη Νότια Αυστραλία.
Παντρεύτηκε την Αγγλίδα Lydia Vosper και δημιούργησε οικογένεια.
Αργότερα απέκτησε γη και ασχολήθηκε με την εκτροφή προβάτων.
Το ελληνικό του επώνυμο, Τραμουντάνας, το μετέφρασε στα Αγγλικά ως North — τον βοριά.
Οι απόγονοί του εξακολουθούν να ζουν στη Νότια Αυστραλία.
ΑΠΟ ΜΙΑ ΧΟΥΦΤΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΣΕ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ
Η διαδρομή από τους επτά του «Ηρακλή» μέχρι τη σημερινή ελληνική παροικία είναι τεράστια.
Οι μεταναστευτικοί περιορισμοί που επιβλήθηκαν στις αυστραλιανές αποικίες μετά το 1890 κράτησαν για αρκετό διάστημα χαμηλό τον αριθμό των Ελλήνων.
Το 1896 υπολογίζεται ότι ζούσαν στην Αυστραλία περίπου 800 Έλληνες, ενώ μετά την ίδρυση της Κοινοπολιτείας το 1901 ο αριθμός τους έφτανε περίπου τους 1.200.
Στη συνέχεια, ιδιαίτερα μετά το 1902, η άφιξη πολλών Καστελλοριζιών και αργότερα τα μεγάλα μεταναστευτικά κύματα του 20ού αιώνα άλλαξαν οριστικά την εικόνα.
Η μικρή ομάδα των πρώτων ναυτικών και χρυσωρύχων μετατράπηκε σταδιακά σε οργανωμένη παροικία, με εκκλησίες, κοινότητες, σχολεία, συλλόγους, επιχειρήσεις και πολιτιστικούς οργανισμούς.
ΤΑ «ΓΕΝΕΘΛΙΑ» ΜΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
Σήμερα, σύμφωνα με την Απογραφή του 2016, περίπου 421.000 άνθρωποι στην Αυστραλία δήλωσαν ελληνική καταγωγή, ενώ 237.558 δήλωσαν ότι μιλούν Ελληνικά.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς υπάρχουν γενιές ανθρώπων.
Και πίσω από τις γενιές υπάρχει μια ιστορία που ξεκίνησε από πολύ λίγους.
Γι’ αυτό και ο Αύγουστος έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για τον Ελληνισμό της Αυστραλίας.
Στις 27 Αυγούστου 1829, επτά Έλληνες ναυτικοί έφτασαν στις ακτές της Νέας Νότιας Ουαλίας.
Δεν ήρθαν για να δημιουργήσουν μια παροικία. Δεν ήρθαν με την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής. Ήρθαν ως κατάδικοι.
Κανείς τους δεν μπορούσε να φανταστεί ότι σχεδόν δύο αιώνες αργότερα η ελληνική παρουσία στην Αυστραλία θα ήταν μία από τις μεγαλύτερες και πιο δραστήριες ελληνικές διασπορές στον κόσμο.
Κι όμως, από εκείνη την άφιξη άρχισε να γράφεται ένα από τα πρώτα κεφάλαια.
Γι’ αυτό, κάθε Αύγουστο, αξίζει να θυμόμαστε όχι μόνο τον Δεκαπενταύγουστο, αλλά και εκείνη την άλλη σημαντική ημερομηνία: την 27η Αυγούστου.
Την ημέρα που έφτασαν οι επτά του «Ηρακλή».
Την ημέρα που, συμβολικά, μπορούμε να πούμε ότι γεννήθηκε ο Ελληνισμός της Αυστραλίας.
Και όπως συμβαίνει με κάθε γενέθλια, δεν κοιτάζουμε μόνο πίσω.
Κοιτάζουμε και μπροστά.
Γιατί η ιστορία των Ελλήνων της Αυστραλίας δεν τελείωσε με τους πρώτους ναυτικούς, τους χρυσωρύχους και τους πρωτοπόρους.
Συνεχίζεται σήμερα — και γράφεται από τις επόμενες γενιές.
*Πηγές: Αναστάσιος Μ. Τάμης, «Ιστορία των Ελλήνων της Αυστραλίας», Τόμος Πρώτος (1830-1958), Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη, 1997· Παναγιώτα Νάζου, «Η θέση και ο ρόλος της Ελληνίδας στην Αυστραλία», στο «Η Ελληνική Διασπορά στην Αυστραλία», Εκδόσεις Παπαζήση, 2012· H. Gilchrist, «Australian and Greeks, Volume I: The Early Years», Sydney, 1992.
The post Αύγουστος: Τα «γενέθλια» του Ελληνισμού της Αυστραλίας appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.