Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται μια αθόρυβη, αλλά εξαιρετικά κρίσιμη αναμέτρηση στον εναέριο χώρο και τις θαλάσσιες ζώνες του Βορειοανατολικού Αιγαίου, αναδεικνύοντας μια νέα μορφή υβριδικής αντιπαράθεσης.
Η έκδοση της ελληνικής αεροπορικής οδηγίας ΝOTAM A3098/26 δεν αποτελεί πλέον μια απλή επιχείρηση ρουτίνας των σωμάτων ασφαλείας για την πάταξη της παράνομης μετανάστευσης. Δεδομένης της χρονικής συγκυρίας και των γεγονότων που έχουν προηγηθεί, αποκτά πιο μεγάλη σημασία, καθώς συνιστά μια άμεση και δυναμική γεωπολιτική απάντηση της Αθήνας απέναντι στη μονομερή ανακήρυξη «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» από την Αγκυρα, μετατρέποντας τις πτήσεις των ελληνικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) σε ένα ισχυρό μήνυμα κυριαρχίας.
Η ρίζα της παρούσας κλιμάκωσης εντοπίζεται στα μέσα Αυγούστου, όταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπέγραψε προεδρικό διάταγμα για την ίδρυση του λεγόμενου «Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Βορείου Αιγαίου». Η περιοχή αυτή, της οποίας τους χάρτες δημοσίευσε το επίσημο τουρκικό πρακτορείο Anadolu, εκτείνεται σε διεθνή ύδατα, στον γεωγραφικό άξονα μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης των 6 ναυτικών μιλίων της Τουρκίας. Χρησιμοποιώντας την περιβαλλοντική προστασία και την οικολογική ατζέντα ως «φερετζέ», η Αγκυρα επιχειρεί συστηματικά να εγκαθιδρύσει διοικητική και νομική δικαιοδοσία σε θαλάσσιες ζώνες που επικαλύπτουν την ελληνική υφαλοκρηπίδα. Με τον τρόπο αυτό, ενσωματώνει προκλητικά την προστασία του περιβάλλοντος στο αναθεωρητικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκοντας τη δημιουργία γκρίζων ζωνών μέσω μιας ιδιότυπης «πράσινης» διπλωματίας.
Αντίδραση και διπλωματική και στο πεδίο
Η ελληνική αντίδραση υπήρξε άμεση και κλιμακωτή. Σε διπλωματικό επίπεδο, το υπουργείο Εξωτερικών προχώρησε σε αυστηρή ρηματική διακοίνωση, καταγγέλλοντας τις τουρκικές ενέργειες ως παράνομες, αυθαίρετες και στερούμενες οποιουδήποτε διεθνούς νομικού αποτελέσματος. Ωστόσο, η ουσιαστική απάντηση δίνεται από χθες και στο πεδίο των επιχειρήσεων. Εξετάζοντας τον χάρτη της ελληνικής ΝΟΤΑΜ, γίνεται σαφές ότι η καθορισμένη «Περιοχή 1Α» δεσμεύει τον εναέριο χώρο πάνω από το αμφισβητούμενο τουρκικό πάρκο. Με τις συνεχείς αυτές περιπολίες, η Ελλάδα δηλώνει έμπρακτα την παρουσία της, ασκώντας πλήρως τις κυριαρχικές της αρμοδιότητες και αποτρέποντας την de facto επιβολή τετελεσμένων.
Η επιχειρησιακή βαρύτητα της ελληνικής απάντησης υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι οι πτήσεις εκτελούνται σε μεγάλο ύψος, μεταξύ 12.000 και 14.000 ποδών. Δεν πρόκειται για κοινά drones, αλλά για τα στρατηγικά UAVs τύπου Heron, τα οποία διαθέτουν προηγμένα συστήματα επιτήρησης μακράς εμβέλειας. Λόγω του μεγέθους και της αποστολής τους, τα αεροσκάφη αυτά τέμνουν διεθνείς αεροδιαδρόμους και επηρεάζουν άμεσα τις τερματικές περιοχές (TMA) της Λήμνου και της Μυτιλήνης, απαιτώντας απόλυτο συντονισμό.
Η νομική διάσταση αυτής της κινητοποίησης είναι εξίσου συμπαγής με την επιχειρησιακή. Η ρητή υποχρέωση των μονάδων UAV να καταθέτουν επίσημα σχέδια πτήσης και να βρίσκονται σε διαρκή ανοιχτή επικοινωνία με το Κέντρο Ελέγχου της Αθήνας αποτελεί μια ξεκάθαρη θεσμική υπενθύμιση προς τη διεθνή κοινότητα. Επιβεβαιώνει ότι η μόνη αρμόδια Αρχή για την ασφάλεια των πτήσεων και τη διαχείριση του εναέριου χώρου στην περιοχή είναι η Αθήνα.
Επιχειρησιακό «κλείδωμα» του εναέριου χώρου
Η ενεργοποίηση της ΝΟΤΑΜ, αν και εκ πρ ώτης όψεως μοιάζει ως μια απλή ανανέωση οδηγιών προς ιπταμένους για περιπολίες των drones του Λιμενικού, στη χρονική περίοδο αυτή έρχεται μετά και τη σοβαρή τουρκική πρόκληση, όταν τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος παραβίασε το FIR Αθηνών πετώντας στην ίδια ακριβώς ζώνη, φτάνοντας μέχρι την τερματική περιοχή του αεροδρομίου της Αλεξανδρούπολης. Με το επιχειρησιακό «κλείδωμα» του εναέριου χώρου, η Ελλάδα υψώνει ένα αποτρεπτικό τείχος. Οποιοδήποτε ξένο αεροσκάφος επιχειρήσει να εισέλθει στις καθορισμένες ζώνες χωρίς άδεια από τις αρμόδιες ελληνικές Αρχές, θα θεωρηθεί άμεσα υπαίτιο για παραβίαση των διεθνών κανόνων ασφάλειας.