Τρία χρόνια μετά τη φωτιά, το δάσος της Δαδιάς αναγεννάται: «Είναι σαν να βλέπουμε ξανά ζωντανό ένα κομμάτι του εαυτού μας»

Τον Αύγουστο του 2023, για 17 ημέρες, οι φλόγες κατέκαιγαν ασταμάτητα τον Έβρο. Άφησαν πίσω τους ανθρώπινες απώλειες, κατεστραμμένες περιουσίες και 935.000 στρέμματα καμένης γης. Η φωτιά, ξέσπασε αρχικά βορειοανατολικά της Αλεξανδρούπολης, και δύο ημέρες αργότερα, ένα δεύτερο μέτωπο εκδηλώθηκε στο δάσος της Δαδιάς. Εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη φυσική καταστροφή στην ιστορία της Ευρώπης, και τρία χρόνια αργότερα, η φύση προσπαθεί να αναγεννηθεί. Τα ερωτήματα όμως παραμένουν. Τι απέμεινε από την καταπράσινη «όαση», και πόσο έχει καταφέρει να επουλώσει τις πληγές της;

Είχαν χρειαστεί μόνο μερικές ώρες για να συναντηθούν τα δύο πύρινα μέτωπα, και η φωτιά να λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Το αποτύπωμα της πυρκαγιάς δεν περιορίστηκε στο φυσικό περιβάλλον. Η τοπική οικονομία, που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αγροτική παραγωγή, τις δενδροκαλλιέργειες, την κτηνοτροφία και τη μελισσοκομία, υπέστη σοβαρό πλήγμα. Η απώλεια παραγωγικών εκτάσεων έπληξε άμεσα βασικές πηγές εισοδήματος για τους κατοίκους του Έβρου, με εκατοντάδες παραγωγούς να βλέπουν την παραγωγή τους να καταστρέφονται.

«Όπου έφτανε το μάτι σου, ήταν όλο καμένο»

Τanea.gr μίλησαν με δασολόγους και ανθρώπους που έχουν συνδέσει τη ζωή τους με το Δάσος της Δαδιάς και γνωρίζουν από κοντά την κατάσταση που επικρατεί σήμερα, σε μία περιοχή, που έχει ξεχωριστή περιβαλλοντική και τουριστική αξία. Πρόκειται, για τις πρώτες περιοχές στην Ελλάδα που τέθηκαν σε καθεστώς προστασίας, καθώς εκεί συμβιώνουν και ευδοκιμούν συγκεντρωμένα πολλά είδη της χλωρίδας και της πανίδας της Βαλκανικής χερσονήσου, της Ευρώπης και της Ασίας.

«Εκείνες τις μέρες, μέχρι εκεί που έφτανε το μάτι σου, ήταν όλο καμένο. Αυτό που με σόκαρε περισσότερο, ως Εβρίτη, ήταν πως όταν ανέβηκα στο Δάσος της Δαδιάς, λίγα 24ωρα μετά την φωτιά, δεν ακουγόταν τίποτα. Όταν πάμε σε ένα δάσος ή σε μία εξοχή, ακούμε την φύση και τα πουλιά. Στην Δαδιά, τότε, δεν άκουγες τίποτα. Μύριζες το κάρβουνο και έβλεπες απέραντη στάχτη. Ήταν ανατριχιαστικό» θυμάται ο Βασίλης Ζαφειρόπουλος, που βρέθηκε από την αρχή στο πύρινο μέτωπο, και έκτοτε επισκέπτεται σχεδόν καθημερινά την περιοχή.

Η εξέλιξη της καμένης έκτασης από δορυφορικές απεικονίσεις στη μεγάλη πυρκαγιά στον Έβρο.

Άρθρο: https://t.co/6ghTicVG10@CopernicusEU@CopernicusEMS pic.twitter.com/NTW8RKZdKr

— meteo.gr – Ο καιρός (@meteogr) August 30, 2023

Ο ίδιος, εργάζεται στην Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας της Θράκης, γεννήθηκε στο Διδυμότειχο, μεγάλωσε στην Ορεστιάδα, και πλέον, κατοικεί στην Αλεξανδρούπολη. Εν ολίγοις, πάντα βρισκόταν κοντά στο Δάσος της Δαδιάς, όπου είχε ξεκινήσει να εργάζεται έναν μήνα πριν ξεσπάσει η φωτιά. Θέλοντας και μη, η συζήτηση επανέρχεται στον μοιραίο Αύγουστο του 2023.

«Είναι εικόνες που δεν θέλω να θυμάμαι. Ήμουν στην Αλεξανδρούπολη και έβλεπα την φωτιά στα νότια του νομού. Αυτό που αντίκριζα ήταν απερίγραπτο. Είχαμε την εκκένωση του νοσοκομείου, φωτιές δεξιά και αριστερά. Ήταν σαν να χιόνιζε στάχτη μέσα στην πόλη, ενώ το νέφος είχε καλύψει και την Σαμοθράκη. Η πυρκαγιά είχε διανύσει περίπου 70 χλμ σε μόλις λίγες ώρες, σε ένα απόγευμα. Οι θερμοκρασίες ήταν τόσο υψηλές που μπορούσες να καείς ζωντανός, και οι άνεμοι δεν κόπαζαν με τίποτα».

Η σημασία της αναγέννησης του δάσους της Δαδιάς

Η σχέση της Δαδιάς με το δάσος είναι αποτυπωμένη ακόμη και στο ίδιο το όνομα του χωριού. Η ονομασία «Δαδιά» προέρχεται από το «δαδί», το ρετσινωμένο ξύλο του πεύκου που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για τον φωτισμό των σπιτιών. Η σύνδεση με τα πεύκα αποτυπώνεται και στην παλαιότερη ονομασία της περιοχής, καθώς κατά την Τουρκοκρατία συναντάται ως «Τσιάμ-Κεμπίρ», δηλαδή «χωριό του μεγάλου πεύκου», αλλά και ως «Τσιάμκιοϊ», που σημαίνει «πευκοχώρι».

Όσοι μας μίλησαν, έκαναν λόγο για ένα μοναδικό και σπάνιο τοπίο, με τεράστια βιοποικιλότητα. «Αυτό που κάνει την Δαδιά ξεχωριστή, είναι η συνύπαρξη πολλών ειδών χλωρίδας και πανίδας, όπου συναντάς σχεδόν όλα τα αρπακτικά που υπάρχουν στην Ευρώπη» λέει χαρακτηριστικά ο κ. Ζαφειρόπουλος.

Συγκεκριμένα, στο Εθνικό Πάρκο πάρκο είχαν καταγραφεί 36 από τα 38 είδη ημερόβιων αρπακτικών πουλιών της Ευρώπης, έχουν παρατηρηθεί περίπου 166 ακόμη είδη πτηνών, 60-65 είδη θηλαστικών, δεκάδες είδη ερπετών και αμφιβίων, και περισσότερα από 100 είδη πεταλούδων. Το σύμβολο όμως, της Δαδιάς, είναι οι γύπες. Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό το γεγονός ότι στην περιοχή απαντώνται ταυτόχρονα 3 από τα 4 είδη γύπα της Ευρώπης: ο Μαυρόγυπας (Aegypius monachus), ο Ασπροπάρης (Neophron percnopterus) και το Όρνιο (Gyps fulvus).

Ένα ποσοστό του δάσους, είχε καεί και την προηγούμενη χρονιά, το 2022. «Οπότε πρόκειται για ένα αρκετά διαταραγμένο οικοσύστημα» προσθέτει ο κ. Ζαφειρόπουλος, υπογραμμίζοντας πόσο κρίσιμο είναι να προστατευθεί η περιοχή από μια νέα πυρκαγιά.

Όπως εξηγεί, μια ακόμη καταστροφή θα μπορούσε να δυσκολέψει σημαντικά την προσπάθεια αποκατάστασης του δάσους. «Χρειαζόμαστε 10-15 χρόνια για τα κωνοφόρα, ώστε να μεγαλώσουν και να παράγουν σπόρους. Αυτός είναι και ένας φυσικός μηχανισμός άμυνας του δάσους μετά από μια φωτιά. Για αυτό είναι πολύ κρίσιμο να μην ξαναγίνει στάχτη».

«Είναι σαν να βλέπουμε ξανά ζωντανό ένα κομμάτι του εαυτού μας»

Σήμερα, η εικόνα έχει βελτιωθεί σε σημαντικό βαθμό. Όπως μας λένε, δεν έχει καμία σχέση με το μαύρο κατακαμένο τοπίο που υπήρχε μετά την φωτιά. «Το πράσινο έχει αρχίσει να παίρνει ξανά την θέση του στο δάσος. Όλη η βλάστηση είναι στη διαδικασία της αναγέννησης. Το παρατηρητήριο που είχε καεί το 2022, έχει επισκευαστεί και πραγματοποιούνται κανονικά ξεναγήσεις».

Η πυρκαγιά στη Δαδιά δεν άφησε μόνο μια τεράστια καμένη έκταση, αλλά ενεργοποίησε παράλληλα μια ευρεία επιστημονική προσπάθεια για την αποκατάσταση του δάσους. Το WWF Ελλάς, σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Δασών του ΥΠΕΝ, τον ΟΦΥΠΕΚΑ, τα ΑΠΘ, ΔΠΘ, ΕΚΠΑ και Ιόνιο Πανεπιστήμιο, καθώς και άλλους επιστημονικούς φορείς, προχώρησε στην εκπόνηση σχεδίου για την αποκατάσταση των δασικών οικοσυστημάτων του Έβρου. Το σχέδιο αυτό αποτέλεσε τον βασικό οδηγό για τις παρεμβάσεις που ακολούθησαν στην περιοχή.

Παράλληλα, γίνονται καταγραφές των αρπακτικών στην γειτονική κοιλάδα του Δερείου. «Η πανίδα δεν μπορεί να αντιδράσει από την μία μέρα στην άλλη, και για αυτό χρειάζεται παρακολούθηση, ώστε να δούμε τους πληθυσμούς που έχουμε, και τα είδη που υπάρχουν μέσα στο δάσος που ξαναζωντανεύει».

Ο κ. Ζαφειρόπουλος, εμφανίζεται ιδιαίτερα αισιόδοξος για τον τόπο του. «Ως Εβρίτης, αυτή η εικόνα που συναντάμε σήμερα, είναι κάτι που σου δίνει ελπίδα, σαν να βλέπουμε ξανά ζωντανό ένα κομμάτι του εαυτού μας. Είναι σίγουρα όμορφο, μετά από μία τέτοια καταστροφή, το δάσος να επουλώνει τις πληγές του».

Η αναδάσωση, οι μελέτες και τα προβληματικά σημεία

Κατά τον Νίκο Γεωργιάδη, επικεφαλής χερσαίου προγράμματος στο WWF Ελλάς, στο Δάσος της Δαδιάς, οι διπλοκαμένες εκτάσεις, είναι οι πιο προβληματικές. Σε κάποιες από αυτές, έγινε μελέτη αναδάσωσης, η οποία και εφαρμόστηκε. Συγκεκριμένα, έχουν μελετηθεί 3.500 στρέμματα στα οποία έγινε αναδάσωση. Φέτος ενδέχεται να γίνει σε ακόμη 1.400 στρέμματα.

«Από εκεί και πέρα, η αναγέννηση στα υπόλοιπα κομμάτια εξελίσσεται πολύ καλά, με κάποιες διακυμάνσεις, ανάλογα την περίπτωση». Όπως λέει, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα πρόγραμμα παρακολούθησης στη μαύρη πεύκη,- ένα είδος που δεν διαθέτει φυσικούς μηχανισμούς μετά τη φωτιά. «Όλο το υπόλοιπο δάσος, ανάλογα και με τον βαθμό έντασης δριμύτητας που είχε, παρουσιάζει μία ικανοποιητική αναγέννηση».

Για τον ίδιο, τα προβληματικά σημεία είναι τρία. «Σίγουρα οι διπλοκαμένες εκτάσεις που μελετήθηκαν και ένα κομμάτι τους έχει αναδασωθεί ήδη, η μαύρη πεύκη που φέτος θα δούμε ποιες εκτάσεις θα χρειαστούν ενίσχυση, και οι περιοχές που κάηκαν με υψηλή δριμύτητα, και παρόλο που παρουσιάζουν αναγέννηση, είναι λίγο πιο χαμηλή από τις υπόλοιπες».

Λόγω των αρκετών πλατύφυλλων δέντρων, από τον πρώτο χρόνο υπήρχαν σημάδια πρασίνου στο δάσος της Δαδιάς. «Τρία χρόνια αργότερα, υπάρχουν πολλές περιοχές που αποκτούν ένα περιβάλλον που δεν μοιάζει με καμένο. Προφανώς, όμως, αν κάποιος επισκεφθεί την Δαδιά τώρα, θα καταλάβει πως κάτι είχε συμβεί».

Η ερήμωση της υπαίθρου

Όπως εξηγεί ο κ. Γεωργιάδης, το δάσος της Δαδιάς, έχει παγκόσμια σημασία, καθώς αντιπροσωπεύει έναν τύπο τοπίου, που εξαφανίζεται στην Μεσόγειο. «Για εμάς, η Δαδιά είναι το σπίτι μας. Η μύξη πευκοδάσους με είδη όπως η αγριομηλιά, σε ένα μωσαϊκό τοπίο, που είναι πολύ σημαντικό για πάρα πολλά είδη χλωρίδας και πανίδας. Ως δασολόγος, σπάνια στεναχωριέμαι πραγματικά. Αυτή η φωτιά, υπό κανονικές συνθήκες δεν θα με στεναχωρούσε, γιατί ξέρω σε ποια δάση πρέπει να λυπηθώ. Αν γνωρίζεις από οικολογία, ξέρεις ότι αν το συγκεκριμένο δάσος προστατευτεί, θα τα καταφέρει σε βάθος χρόνου και δεν θα υποφέρει στην φυσική αποκατάστασή του. Αυτό όμως, που με πόνεσε ήταν ότι κάηκαν κομμάτια του πυρήνα, που υπήρχε η μαύρη πεύκη, που δύσκολα τα καταφέρνει μόνη της».

«Μετά την φωτιά, ακολούθησαν δύο μελέτες. Η μία για την αποκατάσταση του δάσους, και η άλλη για την ανασύσταση της πυρκαγιάς, ώστε να έχουμε διδάγματα. Η πρώτη, ακολουθείται σε μεγάλο βαθμό, ενώ η δεύτερη, ανεπίσημα λήφθηκε σοβαρά υπόψιν και μέσω αυτής, μεταξύ άλλων, βγήκε και ο νέος νόμος που έχουμε από την άνοιξη του 2026, η Ενεργή Μάχη. Εάν εφαρμοστεί πραγματικά, νομίζω ότι θα είναι μία τομή στη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών, όσον αφορά την πρόληψη και την καταστολή» επισημαίνει ο κ. Γεωργιάδης, με τον κ. Ζαφειρόπουλο να προσθέτει πως:

«Σημαντικό ρόλο παίζει και η ερήμωση της υπαίθρου. Αν είχαμε παραπάνω κόσμο στα χωριά, στο βουνό και στο δάσος, τα πράγματα θα ήταν καλύτερα. Ακόμη και τα κοπάδια που βόσκουν στο δάσος, τα αιγοπρόβατα, μειώνουν την καύσιμη ύλη. Εκτός αυτού, σίγουρα σε κάθε δασικό σύμπλεγμα ανά την Ελλάδα, πρέπει να υπάρχει περισσότερο προσωπικό που ενεργεί στο πεδίο».

Φωτογραφίες από το δάσος της Δαδιάς