Σε πεδίο έντονης διπλωματικής και θεσμικής πίεσης για την Αθήνα μετατρέπεται η επικείμενη 53η σύνοδος της Καθολικής Περιοδικής Αξιολόγησης (UPR) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (United Nations) στη Γενεύη. Η διπλή δέσμη επίσημων εγγράφων που έρχεται στο φως της δημοσιότητας από το tanea.gr αποκαλύπτει μια βαθιά αναντιστοιχία.
Aπό τη μία πλευρά, η ελληνική κυβέρνηση παρουσιάζει μια εικόνα εκτενούς εκσυγχρονισμού, ενώ από την άλλη, το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) παραθέτει μια πολυσέλιδη έκθεση-κόλαφο, φέρνοντας στην επιφάνεια καταγγελίες για συστηματικές παραβιάσεις, κρατική αυθαιρεσία και απάνθρωπες συνθήκες σε δομές πρόνοιας.
Το κυβερνητικό αφήγημα των προοδευτικών τομών
Στην επίσημη Εθνική Έκθεση (A/HRC/WG.6/53/GRC/1), το υπουργείο Εξωτερικών προτάσσει ένα ευρύ νομοθετικό και θεσμικό έργο που υλοποιήθηκε την περίοδο 2021–2026. Η Αθήνα εμφανίζεται ως μια πρωτοπόρος δύναμη κοινωνικής σύγκλισης, αναδεικνύοντας ορόσημα όπως ο Νόμος 5089/2024 για την ισότητα στον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, η ποινική απαγόρευση των «θεραπειών μεταστροφής» και η ίδρυση του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.
Παράλληλα, στον τομέα της ασφάλειας και της δικαιοσύνης, η κυβέρνηση επικαλείται την αποποινικοποίηση της απλής δυσφήμησης (κατάργηση του άρθρου 362 ΠΚ) για τη θωράκιση των δημοσιογράφων, τον Νέο Δικαστικό Χάρτη, καθώς και την εισαγωγή εναλλακτικών ποινών, όπως το «βραχιολάκι» και η κοινωφελής εργασία, για την αποσυμφόρηση των σωφρονιστικών ιδρυμάτων. Στο πεδίο της προστασίας των ανηλίκων, η έκθεση εστιάζει στην πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr, στην απαγόρευση των κινητών στα σχολεία και στην εμβληματική ψηφιακή πρωτοβουλία αποκλεισμού των παιδιών κάτω των 15 ετών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
ΟΗΕ: Στο μικροσκόπιο pushbacks, αστυνομική βία και Λεχαινά
Η ειδική Έκθεση Σύνθεσης του ΟΗΕ (A/HRC/WG.6/53/GRC/2) είναι στον αντίποδα μεγάλου μέρος της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας, καταγράφοντας «βαθιά ανησυχία» για φαινόμενα κρατικής αυθαιρεσίας. Στο στόχαστρο των διεθνών επιτροπών βρίσκεται η χρήση υπερβολικής και θανατηφόρας βίας από την αστυνομία, με τον ΟΗΕ να απαιτεί τη θεσμοθέτηση ρητής νομοθεσίας κατά του φυλετικού προφίλ (racial profiling) στους ελέγχους και την άμεση ενίσχυση του Συνηγόρου του Πολίτη (Συνήγορος του Πολίτη).
Στο μεταναστευτικό, ο Οργανισμός απευθύνει δριμεία κριτική για τις παράνομες επαναπροωθήσεις (pushbacks) αιτούντων άσυλο, οι οποίες παραβιάζουν ευθέως τη διεθνή αρχή της μη επαναπροώθησης. Ζητά, μάλιστα, την άμεση τροποποίηση των νόμων για το Μητρώο ΜΚΟ και τη διάσωση στη θάλασσα, καθώς κρίνεται ότι ποινικοποιούν τη δράση ανθρωπιστών, δικηγόρων και δημοσιογράφων, ενώ εκφράζει επιφυλάξεις για τη χρήση συστημάτων υψηλής τεχνολογίας επιτήρησης στις Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές (ΚΕΔ).
Αν μη τι άλλο προβληματισμό προκαλούν και οι διαπιστώσεις για την παιδική προστασία και την πρόνοια. Ο ΟΗΕ αξιώνει το επείγον και οριστικό κλείσιμο του Κέντρου Μέριμνας Λεχαινών λόγω απάνθρωπων συνθηκών διαβίωσης και περιστατικών βίας κατά παιδιών με αναπηρία, ενώ ζητά να σταματήσει η πρακτική της «κοινωνικής νοσηλείας» υγιών παιδιών σε νοσοκομεία λόγω έλλειψης δομών.
Νομοθετικά κενά και κοινωνικές ανισότητες
Οι διεθνείς εισηγητές εντοπίζουν σοβαρή νομοθετική υστέρηση στον Ποινικό Κώδικα, καλώντας την Ελλάδα να ποινικοποιήσει ρητά τον όρο «γυναικοκτονία» και να επαναφέρει τη βίαιη εξαφάνιση ως αυτόνομο αδίκημα. Επιπλέον, στηλιτεύεται το επίμονο έμφυλο μισθολογικό χάσμα, ο συστηματικός αποκλεισμός των Ρομά και το ασυνήθιστα υψηλό ποσοστό καισαρικών τομών στη χώρα. Στις τελικές του συστάσεις, ο ΟΗΕ καλεί για την εισαγωγή υποχρεωτικής σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία και τη διασφάλιση της πρόσβασης στην ιθαγένεια για παιδιά που γεννιούνται από ομόφυλα ζευγάρια, μετανάστες ή Ρομά.
Η ίδια η ελληνική κυβέρνηση, σε μια διπλωματική παραδοχή στο κλείσιμο της έκθεσής της, ομολογεί ότι «τα κενά στην εφαρμογή συνεχίζουν να επηρεάζουν την πλήρη απόλαυση των δικαιωμάτων». Η Αθήνα θα κληθεί πλέον να δώσει επίσημες και συγκεκριμένες απαντήσεις στη Γενεύη, αντιμετωπίζοντας την πίεση της διεθνούς κοινότητας να ευθυγραμμίσει την εγχώρια πραγματικότητα με τις διεθνείς της υποχρεώσεις.