Η γεωπολιτική αστάθεια και η επικράτηση της ισχύος έναντι των αρχών βρέθηκαν στο επίκεντρο της ομιλίας του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη στο Munk School of Global Affairs and Public Policy του Πανεπιστημίου του Τορόντο, με θέμα «Ο ερχομός μιας νέας γεωπολιτικής περιόδου». Ο υπουργός τόνισε ότι τα τελευταία τρία χρόνια αποτέλεσαν μια απόλυτη καταστροφή από γεωπολιτικής άποψης, υπογραμμίζοντας πως η ισχύς σήμερα υπερισχύει των θεσμικών αρχών.
«Κάθε τι που θα μπορούσε να πάει στραβά, στην ουσία πήγε πράγματι στραβά», σημείωσε, χαρακτηρίζοντας την παρούσα περίοδο ως ίσως τη χειρότερη για να είναι κανείς Υπουργός Εξωτερικών μιας μικρομεσαίας χώρας όπως η Ελλάδα. Αναφέρθηκε στο προνόμιο της Ελλάδας να είναι μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, προσθέτοντας πως αν γνώριζε το μέγεθος της τρέχουσας αστάθειας, δεν θα είχε προταθεί η υποψηφιότητα της χώρας.
Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρατηρούνται ταυτόχρονα σωρευτικές κρίσεις και τεκτονικές αλλαγές στη διεθνή σκηνή. Ο υπουργός επισήμανε ότι καταγράφεται πλήρης υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου και της πολυμέρειας, ενώ η ισχύς καθίσταται το κρίσιμο στοιχείο στην παγκόσμια πολιτική.
Η διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας που βασίστηκε σε κανόνες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, υποχωρεί, όπως τόνισε ο κ. Γεραπετρίτης. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες και διαπεριφερειακές συμμαχίες, ενώ η γεωγραφία χάνει το ρόλο της ως βασικός παράγοντας στη διπλωματία. Ενδεικτικά, η Ευρώπη εξελίσσεται σε μια «Ευρώπη plus», εντάσσοντας τον Καναδά ως πρώτο συνδεδεμένο εταίρο.
Στη γεωπολιτική σκηνή, καμία σύγκρουση δεν περιορίζεται γεωγραφικά. Ο υπουργός σημείωσε πως σήμερα καταγράφονται περισσότερες από 60 ένοπλες συγκρούσεις παγκοσμίως, ο μεγαλύτερος αριθμός από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Για πρώτη φορά αντιμετωπίζεται μείζον ζήτημα ενεργειακής ανασφάλειας λόγω των γεγονότων στον Κόλπο, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Σαουδική Αραβία. Ταυτόχρονα, προκύπτει και θέμα επισιτιστικής ανασφάλειας, με κατάρρευση του διαδρόμου σιτηρών στην Ουκρανία και φαινόμενα λειψυδρίας.
Η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται εν μέσω βιομηχανικής επανάστασης, με την Τεχνητή Νοημοσύνη να διαμορφώνει τις πολιτικές εξελίξεις. Ο κ. Γεραπετρίτης εκτιμά πως στις οκτώ εκλογικές αναμετρήσεις που αναμένονται στην Ευρώπη την επόμενη χρονιά, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα κυριαρχήσει, χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία για την αντιμετώπισή της.
Παράλληλα, αλλάζει ριζικά ο τρόπος επικοινωνίας, καθώς σχεδόν το 90% των ανθρώπων ενημερώνεται πλέον από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γεγονός που επηρεάζει την ακεραιότητα της πληροφορίας.
Οι συνέπειες αυτών των αλλαγών είναι η άνοδος νέων δυνάμεων και θεσμών, με το ερώτημα να παραμένει αν η τρέχουσα κατάσταση αποτελεί μεταβατική περίοδο ή τη νέα πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων.
Ο υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι η ισχύς διαδραματίζει πλέον κυρίαρχο ρόλο και η διεθνής κοινότητα δεν διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία για την αποτελεσματική διαχείριση της κατάστασης.
Αναφερόμενος στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, ο κ. Γεραπετρίτης υπογράμμισε πως τα Ηνωμένα Έθνη βρίσκονται σε δύσκολη θέση, καθώς δεν έχουν καταφέρει να εκδώσουν ουσιαστικά ψηφίσματα για τις 61 ένοπλες συγκρούσεις που σημειώνονται παγκοσμίως.
«Δεν έχουμε ούτε ένα ψήφισμα σχετικά με την Ουκρανία, ούτε ένα ψήφισμα εδώ και πέντε χρόνια», ανέφερε, εξηγώντας πως το δικαίωμα βέτο της Ρωσίας εμποδίζει κάθε καταδίκη για τον επιθετικό πόλεμο, οδηγώντας σε αδράνεια.
Υπενθύμισε ότι και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάθε κράτος μέλος έχει δικαίωμα βέτο, γεγονός που δυσχεραίνει τη λήψη αποφάσεων για την Ουκρανία. Το βέτο χρησιμοποιήθηκε ως μέσο προστασίας των λιγότερο ισχυρών κρατών, όμως το αποτέλεσμα είναι αδράνεια.
Ο υπουργός σημείωσε την ανάγκη για στρατηγική αυτονομία και αύξηση των αμυντικών δαπανών, θέτοντας το ερώτημα αν πρόκειται για το τέλος της παραδοσιακής μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Τόνισε πως τώρα είναι η στιγμή για ισχυρές συμμαχίες και συλλογικές ανησυχίες, αν και τα κατάλληλα εργαλεία δεν έχουν ακόμη βρεθεί. Εκτίμησε ότι μετά τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, η συζήτηση θα επικεντρωθεί και πάλι στη χαμένη ευκαιρία αναζωογόνησης του Οργανισμού.
«Εμπιστευθήκαμε τα Ηνωμένα Έθνη. Η αλήθεια είναι ότι ο Οργανισμός δεν ανταποκρίθηκε. Αυτή τη στιγμή δεν διαθέτουμε εναλλακτική λύση και, μέχρι να βρούμε μια εναλλακτική, η ισχύς θα επικρατεί έναντι των αρχών», κατέληξε ο υπουργός Εξωτερικών.