Άλλη μία γυναικοκτονία στην Ηγουμενίτσα με θύμα την 25χρονη Πηνελόπη. «Θόλωσε», δήλωσε ο 27χρονος που την δολοφόνησε. Χθες (23/9) το βράδυ ένας άντρας πυροβόλησε την πρώην σύντροφό του στην Καλαμάτα, ενώ νωρίτερα την είχε απειλήσει: «Η ζωή σου είναι λίγη». Από ”τύχη” δεν υπήρξε άλλη μια γυναίκα νεκρή.
Η λίστα μεγαλώνει. Το 2026 καταγράφεται σχεδόν μία γυναικοκτονία κάθε μήνα. Πού καταγράφεται όμως; Ο όρος γυναικοκτονία στην Ελλάδα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί νομικά και δεν αποτελεί αυτοτελές έγκλημα στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα. Οι δολοφονίες γυναικών εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο των γενικών διατάξεων περί ανθρωποκτονίας από πρόθεση.
Τι θα αλλάξει αν η γυναικοκτονία αποκτήσει νομική αναγνώριση, αφού η ανθρωποκτονία τιμωρείται ήδη με ισόβια;
Από το «έγκλημα πάθους» στην αναγνώριση του έμφυλου εγκλήματος
Κανένας νόμος δεν θεσπίζεται εν κενώ. Πίσω από κάθε σημαντική νομοθετική μεταβολή βρίσκονται κοινωνικές ανάγκες, συγκρούσεις, διεκδικήσεις και αγώνες που ανέδειξαν μορφές αδικίας και τις έφεραν στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου.
H ανάγκη νομικής αναγνώρισης του όρου δεν αφορά το ύψος της ποινής. Η λέξη «ανθρωποκτονία» περιγράφει το αποτέλεσμα. Η γυναικοκτονία επιχειρεί να αναγνωρίσει νομικά την αιτία και τα χαρακτηριστικά του εγκλήματος. Ότι μια γυναίκα δολοφονείται μέσα σε συγκεκριμένο έμφυλο πλαίσιο. Πίσω από τις δολοφονίες αυτών των γυναικών διαιωνίζεται ένα έμφυλο μοτίβο βίας και εξουσίας.
Η συζήτηση για τη γυναικοκτονία διεκδικεί, επίσης, να εξαλείψει από τη δημόσια εικόνα κυρίαρχες αντιλήψεις περί «εγκλήματος πάθους», «οικογενειακής τραγωδίας» ή μιας στιγμιαίας «θόλωσης» που δήθεν εξηγεί τη δολοφονία. Η έμφυλη βία δεν εμφανίζεται συνήθως ξαφνικά. Στις περισσότερες περιπτώσεις προηγούνται απειλές, σωματική ή λεκτική κακοποίηση, παρακολούθηση ή οικονομική εξάρτηση. Ο χαρακτηρισμός του πάθους αφαιρεί ύπουλα από την εξίσωση την έμφυλη βία του άντρα που δολοφονεί.
Τι συμβαίνει με τη βία που προηγείται;
Σύμφωνα με την κ. Άνθια Κορέλα, δικηγόρο παρ’ Αρείω Πάγω και Συμβουλίω της Επικρατείας, η ανάδειξη του έμφυλου κινήτρου είναι αναγκαία:
«Μια γυναίκα αποφασίζει να φύγει από μια κακοποιητική σχέση. Ο σύντροφός της την απειλεί, την παρακολουθεί, την τρομοκρατεί. Μπορεί να έχει ζητήσει βοήθεια. Αν εκείνος τελικά τη σκοτώσει, η πράξη θα τιμωρηθεί ως ανθρωποκτονία με δόλο. Για την ίδια όμως, το κρίσιμο διάστημα ήταν εκείνο που μεσολάβησε ανάμεσα στην πρώτη απειλή και στη δολοφονία. Γυναικοκτονία δεν είναι κάθε ανθρωποκτονία με θύμα γυναίκα. Είναι η αφαίρεση της ζωής της όταν το φύλο της συνδέεται με το κίνητρο του δράστη: όταν τη σκοτώνει επειδή δεν δέχεται ότι μπορεί να τον αφήσει, να του πει “όχι” ή να αποφασίσει η ίδια για τη ζωή της. Το κίνητρο πρέπει να διερευνάται και να αποδεικνύεται. Οι προηγούμενες απειλές και επιθέσεις έχουν σημασία τόσο για να κατανοηθεί το έγκλημα όσο και για να αξιολογηθεί ο κίνδυνος πριν αυτό συμβεί».
«Αφού προβλέπονται ισόβια, τι άλλο θέλετε;»
«Το άρθρο 299 παρ. 1 του Ποινικού Κώδικα προβλέπει ισόβια κάθειρξη για την ανθρωποκτονία με δόλο. Δεν υπάρχει βαρύτερη κύρια ποινή που θα μπορούσε να προβλεφθεί για τη γυναικοκτονία. Το επιχείρημα αυτό όμως, αφορά την τιμωρία μετά τον θάνατο. Δεν απαντά στο αν αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως οι απειλές, η κακοποίηση και οι παραβιάσεις των μέτρων προστασίας. Η νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας θα επέτρεπε να εξετάζεται ρητά το έμφυλο κίνητρο. Η Ελλάδα θα μπορούσε να το πράξει με αυτοτελές αδίκημα, με ειδική μορφή ανθρωποκτονίας ή με ρητή αναφορά στο φύλο στις διατάξεις για τα εγκλήματα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά», αναφέρει η κ.Κορέλα.
«Ευθύνη του νομοθέτη είναι να εξασφαλίζει ακόμη πιο αποτελεσματική προστασία των πιο ευάλωτων προσώπων, όπως οι γυναίκες, τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με αναπηρία. Η προστασία αυτή πρέπει να εγγυάται την άμεση προφυλάκιση έως τη δίκη και τη φυλάκιση χωρίς αναγνώριση ελαφρυντικών έως την έκδοση αμετάκλητης απόφασης. Μόνο με την αυστηρή εφαρμογή των ποινών και την εξαρχής φυλάκιση μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται πραγματική έννομη προστασία. Δεν μπορεί να θωρακιστεί η κοινωνία όταν ο δράστης παραμένει εκτός φυλακής και επανέρχεται ανενόχλητος σε πράξεις βίας και τρομοκράτησης, χωρίς να τιμωρείται.
»Πριν από κάθε γυναικοκτονία έχουν συχνά προηγηθεί δεκάδες κακοποιητικές συμπεριφορές. Οι υπαίτιοι γι’ αυτές κυκλοφορούν ελεύθεροι, αφήνοντας την κοινωνία απροστάτευτη και ιδίως τη γυναίκα, τη γεννήτορά της. Επομένως, πέρα από την καθιέρωση του όρου γυναικοκτονία, πρέπει να προβλέπονται και να εφαρμόζονται αυστηρότατες ποινές για κάθε μορφή βίας κατά των γυναικών και των παιδιών. Οι υπαίτιοι πρέπει εξαρχής να απομονώνονται και να γνωρίζουν ότι η συμπεριφορά τους αποδοκιμάζεται και τιμωρείται αυστηρά. Μόνο έτσι θα μειωθούν ή και θα εκλείψουν τέτοιες εγκληματικές συμπεριφορές», συμπληρώνει η κ. Κορέλα.
Αποτελεσματική πρόληψη και άμεση παρέμβαση απέναντι στην έμφυλη βία
«Η Πολιτεία οφείλει να δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ασφάλεια των ανθρώπων που δυσκολεύονται περισσότερο να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Για μια γυναίκα που δέχεται απειλές, για ένα παιδί που ζει μέσα στον φόβο, η προστασία δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν η βία θα πάρει τελικά τη χειρότερη μορφή της. Χρειάζεται γρήγορη αντίδραση στις καταγγελίες, ουσιαστικός έλεγχος όσων έχουν προηγηθεί και αποφάσεις που εμποδίζουν τον καταγγελλόμενο να συνεχίσει να απειλεί. Αν τα ηπιότερα μέσα αποδεικνύονται ανεπαρκή, η προσωρινή κράτηση πρέπει να εξετάζεται με βάση τις προϋποθέσεις του νόμου», δηλώνει η κ. Κορέλα.
«Όποια λύση κι αν επιλεγεί, η προστασία θα κριθεί και στην αντιμετώπιση των προηγούμενων πράξεων βίας. Μια καταγγελία πρέπει να διερευνάται, το ιστορικό των απειλών να συνεκτιμάται και τα μέτρα προστασίας να εφαρμόζονται. Όταν ο κίνδυνος κλιμακώνεται, η αντίδραση των αρχών πρέπει να είναι ανάλογη και άμεση. Διαφορετικά, η γυναίκα καλείται να αποδείξει ξανά ότι κινδυνεύει, ενώ ο άνθρωπος που καταγγέλλει έχει τη δυνατότητα να την πλησιάσει ξανά», συμπληρώνει.
Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη γυναικοκτονία
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν γίνει θεσμικά βήματα.
Η Κύπρος και η Μάλτα προχώρησαν το 2022 σε νομικές ρυθμίσεις που αναγνωρίζουν τον έμφυλο χαρακτήρα των δολοφονιών γυναικών. Το Βέλγιο ψήφισε το 2023 ειδική νομοθεσία για την πρόληψη και αντιμετώπιση των γυναικοκτονιών και των έμφυλων ανθρωποκτονιών.
Η Κροατία εισήγαγε το 2024 την γυναικοκτονία στον Ποινικό της Κώδικα ως έγκλημα ειδικής μορφής. Στην Ιταλία, το 2025 προχώρησε η θεσμική εισαγωγή της γυναικοκτονίας στην ποινική νομοθεσία, με ειδική διάταξη που συνδέει το έγκλημα με στοιχεία όπως το μίσος, η διάκριση, ο έλεγχος, η κατοκαι η κυριαρχία πάνω σε μια γυναίκα.
Τον Νοέμβριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωριστεί η γυναικοκτονία ως διακριτό και αυτοτελές έγκλημα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Tο 2026 η Ρουμανία, με νέα νομοθετική ρύθμιση για τη γυναικοκτονία ενσωμάτωσε τον έμφυλο χαρακτήρα στις βαρύτερες μορφές ανθρωποκτονίας.
Οι δρόμοι που επέλεξαν οι ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι ίδιοι. Άλλες προχώρησαν στη δημιουργία αυτοτελούς αδικήματος. Άλλες αναγνώρισαν το έμφυλο κίνητρο ως επιβαρυντική περίσταση. Το κοινό στοιχείο, όμως, είναι ότι το έμφυλο χαρακτηριστικό της δολοφονίας δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια αόρατη λεπτομέρεια.
«Σταματήστε να σκοτώνετε γυναίκες, σταματήστε να τις δέρνετε, σταματήστε να τις κακοποιείτε. Δεν υπάρχουν δικαιολογίες. Η έμφυλη βία και οι γυναικοκτονίες είναι μια μάστιγα που πρέπει να τελειώσει».