Πόσες ώρες την ημέρα είναι ένα παιδί στο κινητό; Το ερώτημα που επαναλαμβάνουν οι γονείς με αγωνία, καθώς η τεχνολογία απορροφά ολοένα και περισσότερο τα παιδιά μας, ίσως να μην είναι το πιο ουσιώδες. Νέα έκθεση με τίτλο «Μεγαλώνοντας στην Ψηφιακή Εποχή» αναδεικνύει ότι η σχέση της ψηφιακής χρήσης με την ψυχική υγεία των εφήβων είναι πιο σύνθετη και ότι μεγαλύτερη σημασία έχει τι κάνουν τα παιδιά στο Διαδίκτυο.
Σύμφωνα με τα ελληνικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκθεση, η καθημερινή χρήση του Διαδικτύου έχει αυξηθεί. Μεταξύ 2019 και 2025, το ποσοστό των μαθητών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που χρησιμοποιούν καθημερινά το Διαδίκτυο αυξήθηκε από 39% σε 49%, ενώ στη δευτεροβάθμια από 77% σε 86%. Ομως, οι συγγραφείς τονίζουν ότι ο χρόνος από μόνος του δεν αρκεί ως δεδομένο. Για παράδειγμα, το 34% των μαθητών της πρωτοβάθμιας και το 61% της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αναφέρουν έκθεση σε επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο, συνήθως ακούσια.
Επίσης, όταν μελετά κανείς ποιες ψηφιακές δραστηριότητες μονοπωλούν το ενδιαφέρον των εφήβων, γίνεται σαφές ότι τα βίντεο (reels, streaming κ.ο.κ.) βρίσκονται στη πρώτη θέση. Αρκεί κανείς να αναλογιστεί ότι το 57% των ανηλίκων παραδέχεται πως περνά τουλάχιστον 2 ώρες την ημέρα παρακολουθώντας βίντεο. Αντίστοιχα, παιχνίδια (ενός παίχτη) παίζει καθημερινά το 36% ενώ το 23% περνά δύο και πλέον ώρες στα social media.
Nυχτερινή χρήση
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το εύρημα ότι η νυχτερινή χρήση του κινητού, το ατελείωτο… σκρολάρισμα και οι ειδοποιήσεις μπορούν αφενός να καθυστερήσουν τον ύπνο και αφετέρου να τον διαταράξουν, επηρεάζοντας μοιραία τη διάθεση και τη συγκέντρωση. Είναι ενδεικτικό ότι μεταξύ 2014 και 2022 οι έφηβοι που ανέφεραν δυσκολία να αποκοιμηθούν περισσότερες από μία φορές την εβδομάδα αυξήθηκαν σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και στα δύο φύλα.
Σημειώνεται πάντως, ότι η έκθεση της Πρωτοβουλίας για τη Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων (CAMHI) δεν αποτελεί μία νέα έρευνα με ένα ενιαίο δείγμα εφήβων. Συνθέτει 32 διεθνή κείμενα τεκμηριωμένης πολιτικής και θεσμικής καθοδήγησης της περιόδου 2017-2026 και αξιοποιεί ελληνικά ερευνητικά δεδομένα (π.χ. έρευνες HBSC και ESPAD), καθώς και ποιοτικό υλικό από τις συζητήσεις περίπου 85 εφήβων, ηλικίας 13-17 ετών, σε πέντε ελληνικές πόλεις.
Πρότυπα ομορφιάς
Μάλιστα, στις συζητήσεις του προγράμματος YES, οι συμμετέχοντες έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στα εξιδανικευμένα σώματα που προβάλλονται στα social media. «Τα πρότυπα ομορφιάς που προωθούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι επιβλαβή. Δεν μπορείς πραγματικά να ξεχωρίσεις την εικόνα από την πραγματικότητα», περιέγραψε ένας έφηβος. Και όπως όλα δείχνουν, η αδυσώπητη αυτή σύγκριση συνδέεται με ανησυχίες για την εικόνα του σώματος και διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές. Ταυτόχρονα, όμως, η έκθεση υπογραμμίζει ότι δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσει κανείς τι προκαλεί τι: η ανησυχία των εφήβων τους οδηγεί στην «κατανάλωση» σχετικού περιεχομένου ή το αντίθετο;
Αντίστοιχα, οι συντάκτες δεν επιχειρούν να δαιμονοποιήσουν τα κινητά. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στις συζητήσεις του YES, έφηβος περιέγραψε τα εξής: «Τη νύχτα, έρχονται οι κακές σκέψεις, και το να παίζει ένα βίντεο στο παρασκήνιο βοηθά να τις σταματήσω». Η παρατήρηση αυτή εξηγεί, σύμφωνα με τους ειδικούς, γιατί τα παιδιά παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο. Οι ειδικοί εστιάζουν στη ψηφιακή παιδεία και υποστήριξη στα σχολεία, στην ουσιαστική ενημέρωση και διάλογο μέσα στην οικογένεια, στον ασφαλέστερο σχεδιασμό των ψηφιακών πλατφορμών για ανηλίκους, ώστε να αποθαρρύνεται η παρατεταμένη χρήση, και καλύτερη πρόσβαση των εφήβων σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.