Έφυγε από τη ζωή σήμερα Παρασκευή (18/9) μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες γυναικείες προσωπικότητες της Μεταπολίτευσης, η Μαργαρίτα Παπανδρέου, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει τα 103 χρόνια της, στις 30 Σεπτεμβρίου.
Αμερικανίδα στην καταγωγή, συγγραφέας και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών, η Μαργαρίτα Παπανδρέου συνδέθηκε για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Μαζί απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.
Η γυναίκα με την εύθραυστη φωνή και τη χαρακτηριστική κόμη δεν περιορίστηκε στον ρόλο της συζύγου ενός από τους σημαντικότερους πολιτικούς της μεταπολεμικής Ελλάδας. Ανέπτυξε έντονη κοινωνική και συγγραφική δράση, με ιδιαίτερη έμφαση στα δικαιώματα των γυναικών και τα ζητήματα ειρήνης.
Έζησε μια ζωή που συνδέθηκε στενά με σημαντικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η γνωριμία με τον Ανδρέα Παπανδρέου και το γυναικείο κίνημα
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, στις Ηνωμένες Πολιτείες, με το όνομα Μάργκαρετ Έσθερ Τσαντ.
Σπούδασε δημοσιογραφία και συνέχισε τις σπουδές της στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Πριν κλείσει τα 24 χρόνια της, το 1947, γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Το ζευγάρι παντρεύτηκε με πολιτικό γάμο στο Ρίνο στις 30 Αυγούστου 1951 και αρχικά έζησε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα επόμενα χρόνια η οικογένεια μετακινήθηκε σε διάφορες περιοχές της Αμερικής, ενώ ο Ανδρέας Παπανδρέου ακολούθησε την ακαδημαϊκή του πορεία.
Το 1961 εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ελλάδα, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή τους.
Για τη γνωριμία της με τον Ανδρέα Παπανδρέου είχε εξομλογηθεί: «Αυτό που τελικά θα εξελισσόταν σε μια μεγάλη ρομαντική σχέση ξεκίνησε στο πιο πεζό μέρος, στην αίθουσα αναμονής ενός οδοντιατρείου στη Μινεάπολη. Ο Ανδρέας ήταν τότε 29 ετών και εγώ 24. Καθόμουν στην αίθουσα περιμένοντας τη σειρά μου και έγραφα ένα κείμενο για μια διαφήμιση ενός πελάτη, για τον οποίον έκανα δημόσιες σχέσεις. Κάποια στιγμή χρειαζόμουν μια φράση στα γαλλικά. Εριξα μια ματιά στον άνδρα που καθόταν απέναντί μου και είδα ότι μάλλον ήταν ξένος. “Με συγχωρείτε, μήπως γνωρίζετε γαλλικά; ” τον ρώτησα. Κατάλαβε ότι χρειαζόμουν τη βοήθειά του, σηκώθηκε αμέσως και ήρθε δίπλα μου.
Το αποτέλεσμα ήταν μια πρόσκληση για ποτό στο ξενοδοχείο “Ράντισον” που ήταν εκεί κοντά. Μετά το ποτό πήγαμε για φαγητό και μετά για χορό. Ηταν η αρχή μιας υπέροχης σχέσης, ενός γάμου που κράτησε 40 χρόνια».
Η επιβολή της δικτατορίας των συνταγματαρχών τον Απρίλιο του 1967 άλλαξε δραματικά τη ζωή της οικογένειας.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου συνελήφθη από το καθεστώς και η Μαργαρίτα κινητοποιήθηκε για την απελευθέρωσή του. Μετά την αποφυλάκισή του, η οικογένεια εγκατέλειψε την Ελλάδα.
Συνδέοντας τη ζωή της με την πολιτική διαδρομή του Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο παντρεύτηκε με πολιτικό γάμο στο Ρίνο το 1951, η Μαργαρίτα Παπανδρέου έζησε αρχικά στις ΗΠΑ (Μινεσότα και Καλιφόρνια). Το 1961 η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου αποφάσισε να δραστηριοποιηθεί ενεργά στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Μετά την επιβολή της Χούντας των Συνταγματαρχών στις 21 Απριλίου 1967 και τη σύλληψη του Ανδρέα Παπανδρέου, η Μαργαρίτα Παπανδρέου ανέπτυξε έντονη διεθνή δραστηριότητα. Αξιοποιώντας τις επαφές της στο εξωτερικό, κινητοποιήθηκε για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης με στόχο την αποφυλάκισή του.
Μετά την απελευθέρωσή του, η οικογένεια εγκατέλειψε την Ελλάδα και έζησε στην εξορία, αρχικά στη Στοκχόλμη και στη συνέχεια στο Τορόντο, όπου παρέμεινε μέχρι την πτώση του καθεστώτος.
Η επιστροφή στην Αθήνα μετά τη μεταπολίτευση την έφερε στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής. Ωστόσο, η ίδια διαμόρφωσε σταδιακά τη δική της αυτόνομη πορεία, η οποία ολοκληρώθηκε και σε προσωπικό επίπεδο το 1989, με το τέλος του γάμου της με τον Ανδρέα Παπανδρέου μετά από περίοδο κρίσης.
Κομβικό σταθμό στη δημόσια παρουσία της αποτέλεσε η ενασχόλησή της με το ελληνικό γυναικείο κίνημα. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), μιας ανεξάρτητης οργάνωσης στην οποία διετέλεσε πρόεδρος για οκτώ χρόνια.
Μέσω της ΕΓΕ, άσκησε πίεση για τη θεσμοθέτηση ριζικών αλλαγών στο οικογενειακό δίκαιο κατά τη δεκαετία του 1980, όπως: Κατάργηση της προίκας και καθιέρωση του πολιτικού γάμου, θεσμοθέτηση του συναινετικού διαζυγίου, διατήρηση του επωνύμου της γυναίκας μετά τον γάμο, αναγνώριση ίσων δικαιωμάτων και των δύο γονέων στην επιμέλεια των παιδιών.
Παράλληλα με τον ακτιβισμό, η Μαργαρίτα Παπανδρέου ανέπτυξε συγγραφική δραστηριότητα, καταγράφοντας βιώματα από την πολιτική ιστορία και τους αγώνες για την ισότητα.
Συμμετείχε ενεργά σε διεθνείς πρωτοβουλίες για την ειρήνη, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, υποστηρίζοντας σταθερά ότι η ισότητα των φύλων δεν πρέπει να εξαντλείται στους νόμους, αλλά να εφαρμόζεται στην καθημερινότητα, την εργασία και στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Τα τελευταία χρόνια ταλαιπωρήθηκε από την υγεία της που ήταν επιβαρημένη. Τις επόμενες ώρες θα γίνουν γνωστές λεπτομέρειες για την κηδεία και ταφή της.