Η πατάτα Νάξου, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα αγροτικά προϊόντα της Ελλάδας, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά από σοβαρές προκλήσεις που απειλούν το μέλλον της καλλιέργειας στο νησί.
Με ιστορία που φτάνει έως τα τέλη του 18ου αιώνα και Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (ΠΓΕ) από το 2010, η πατάτα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της οικονομικής και παραγωγικής ταυτότητας της Νάξου. Ωστόσο, η παράνομη ελληνοποίηση, η έλλειψη εργατικών χεριών, η κλιματική κρίση και η σταδιακή απομάκρυνση των νεότερων από τον πρωτογενή τομέα πιέζουν πλέον σημαντικά την παραγωγή.
Το μικροκλίμα που κάνει τη διαφορά
Το ιδιαίτερο μικροκλίμα της Νάξου θεωρείται ένας από τους βασικούς λόγους που προσδίδουν στην πατάτα τα χαρακτηριστικά της.
Ο Στέλιος Βαθρακοκοίλης, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του νησιού και πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Γαλανάδου, εξηγεί στο Euronews ότι η ηλιοφάνεια, η γειτνίαση με τη θάλασσα, η χρήση κοπριάς αγελάδας και κυρίως η σύσταση του εδάφους συμβάλλουν στη μοναδική γεύση του προϊόντος.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, το υπέδαφος της Νάξου έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο, στοιχείο που, σύμφωνα με τον ίδιο, ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τη γεύση της πατάτας.
Από τους 15.000 στους 5.000 τόνους
Παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προϊόντος, η παραγωγή έχει μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Στη δεκαετία του 1980 η ετήσια συγκομιδή έφτανε τους 15.000 τόνους, ενώ σήμερα έχει περιοριστεί περίπου στους 5.000 τόνους. Παράλληλα, μόλις 300 οικογένειες εξακολουθούν να ασχολούνται ενεργά με την καλλιέργεια, καθώς πολλοί νέοι επιλέγουν διαφορετικούς επαγγελματικούς δρόμους.
Την ίδια ώρα, οι παραγωγοί καταγγέλλουν εκτεταμένα φαινόμενα παράνομης ελληνοποίησης του προϊόντος.
«Ορισμένοι αγοράζουν πατάτες από άλλες περιοχές, ακόμη και από άλλες ηπείρους, ειδικά από την Αίγυπτο. Τις πηγαίνουν στα συσκευαστήριά τους, τις συσκευάζουν και τις πουλούν ως πατάτες Νάξου», αναφέρει ο κ. Βαθρακοκοίλης.
Όπως υποστηρίζει, το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στις λαϊκές αγορές: «Από σαράντα πάγκους, ίσως ένας ή δύο πουλούν το πραγματικό προϊόν».
Λειψυδρία, κόστος και έλλειψη εργατικών χεριών
Στα προβλήματα της παραγωγής προστίθενται το υψηλό κόστος καλλιέργειας, η παρατεταμένη ανομβρία και η έλλειψη εργατικών χεριών.
Η λειψυδρία έχει δημιουργήσει πρόσθετη πίεση στους παραγωγούς, οι οποίοι σε αρκετές περιπτώσεις αναγκάζονται να προμηθεύονται ακριβό αφαλατωμένο νερό από τον δήμο.
«Δεν είναι βιώσιμο να πληρώνεις 2,5 ευρώ το λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης, να έχεις τις τιμές των λιπασμάτων στα ύψη, τις τιμές των σπόρων στα ύψη και μηνιαίους μισθούς γύρω στα 2.500 ευρώ», σημειώνει ο κ. Βαθρακοκοίλης, προειδοποιώντας ότι αν η κατάσταση συνεχιστεί, «θα ψάχνουμε με τα κιάλια να βρούμε αγρότη».
«Δεν είναι απλώς ένα προϊόν»
Παρά τις δυσκολίες, η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, που συμπληρώνει έναν αιώνα ζωής, συνεχίζει τις προσπάθειες για τη στήριξη της παραγωγής και την προστασία του προϊόντος.
Ο πρόεδρος της ΕΑΣ Νάξου, Δημήτρης Καπούνης, υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η πατάτα για την τοπική κοινωνία και οικονομία.
«Οι πατάτες Νάξου δεν είναι απλώς ένα ακόμα προϊόν. Είναι η ιστορία του τόπου, η παραγωγή του, η οικονομία του. Είναι ο πλούτος του αγρότη και του κτηνοτρόφου», σημειώνει, αναδεικνύοντας το μεράκι και την προσπάθεια των ανθρώπων που εξακολουθούν να κρατούν ζωντανή την παράδοση της καλλιέργειας στο νησί.