Σήμερα το πρωί, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα βρεθεί σε μια γνώριμη γι’ αυτήν θέση: το βήμα της Ευρωβουλής στο Στρασβούργο, από όπου θα εκφωνήσει (αν δεν έχει ήδη εκφωνήσει, την ώρα που διαβάζονται αυτές οι γραμμές) την έβδομη κατά σειρά ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ενωσης – όσα είναι και τα χρόνια στα οποία βρίσκεται στην προεδρία της Κομισιόν.
Πρόκειται για ένα διάστημα στο οποίο ο πολιτικός χρόνος που κύλησε αποδείχθηκε εξαιρετικά πυκνός. Τόσο ώστε η Ευρώπη και ο κόσμος έχουν αλλάξει δραματικά, καθώς έχουν μεσολαβήσει συγκλονιστικές εξελίξεις: η πανδημία της Covid-19, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και το ξέσπασμα ενός πολέμου που διαρκεί μέχρι σήμερα, οι γενοκτονικές επιθέσεις του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων που επίσης συνεχίζονται, η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν που έχει φέρει την ανθρωπότητα στα πρόθυρα ενός ενεργειακού εμφράγματος, καθώς και η εκρηκτική επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης και των εργαλείων της, που έχει σημάνει συναγερμό σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Οσο για το «κερασάκι στην τούρτα», αυτό βρίσκεται αναμφίβολα στην επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, τον Νοέμβριο του 2024. Ηταν μια εξέλιξη, άλλωστε, η οποία έδωσε φρενήρη ρυθμό σε όλες τις ήδη δρομολογημένες μεγάλες αλλαγές και ανατροπές, φέρνοντας μαζί της – εκτός όλων των άλλων – και την κήρυξη ενός παγκόσμιου εμπορικού πολέμου, με όπλο τους δασμούς, που… εκτοξεύονται αδιακρίτως εναντίον εχθρών και συμμάχων των ΗΠΑ.
«Mission Impossible»
Σε αυτό το φόντο, η προσπάθεια της Κομισιόν να επαναχαράξει τη ρότα της Ευρωπαϊκής Ενωσης – της οποίας, θεωρητικά, αποτελεί την «κυβέρνηση» – ήταν αντικειμενικά δύσκολη. Κατέληξε, ωστόσο, να μοιάζει με επικίνδυνη και (σχεδόν) ανέφικτη αποστολή εξαιτίας δύο ακόμη παραγόντων: Αφενός, των λεπτών και εύθραυστων ισορροπιών στο εσωτερικό μιας Ενωσης η οποία φάνηκε πως είχε προ πολλού χάσει την πυξίδα της. Αφετέρου, των αντιθέσεων (ενίοτε αγεφύρωτων) ανάμεσα τόσο στις πολιτικές ομάδες όσο και (κυρίως) στα κράτη-μέλη και τα στρατόπεδα που έχουν συγκροτήσει.
Η αλήθεια είναι ότι στην αντίστοιχη ομιλία που εκφώνησε το 2025, η γερμανίδα πολιτικός (και εκλεκτή της Αγκελα Μέρκελ για την προεδρία της Κομισιόν) επιχείρησε να κάνει τη μεγάλη τομή. Τουλάχιστον διακηρυκτικά, καθώς ισχυρίστηκε πως είχε έρθει η «Στιγμή της Ανεξαρτησίας» για την Ευρώπη, η οποία όφειλε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και των ευθυνών της.
Αλλο τόσο αλήθεια είναι, όμως, ότι στους δώδεκα μήνες που έχουν μεσολαβήσει από τότε, οι μεγάλες αλλαγές δεν είναι ορατές. Κι αυτό παρά τα βήματα που έχουν γίνει, όπως τουλάχιστον εκτιμά το «Politico» σε σχετική του ανάλυση. Σίγουρα, δε, η πλειονότητα των 450 περίπου εκατομμυρίων πολιτών της ΕΕ δεν έχει δει να γίνεται κάτι σημαντικό προς όφελός της. Αντιθέτως, βιώνουν μια καθημερινότητα που μάλλον είναι χειρότερη – από τους πρωτόγνωρους καύσωνες του καλοκαιριού και την ενεργειακή ακρίβεια μέχρι την ανασφάλεια που τους προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη και την απειλή του πολέμου που πλησιάζει ολοένα πιο κοντά.
Νέος προϋπολογισμός
Το ύψος και η διάρθρωση του νέου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ, που θα καλύψει την επταετία 2028-2034, αναδεικνύεται για μία ακόμη φορά σε «αγκάθι». Οι διαπραγματεύσεις προχωρούν με ρυθμό χελώνας και βρίσκονται διαρκώς μπροστά σε βέτο και ναρκοπέδια, με συνέπεια να είναι ορατό το σενάριο της ολοκλήρωσής τους στο «παρά πέντε» – δηλαδή, κατά την ελληνική προεδρία το δεύτερο εξάμηνο του 2027, που θα κληθεί να διαχειριστεί την «καυτή πατάτα».
Σχέσεις με ΗΠΑ
Η παρουσία του Ντ. Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει κάνει τους Ευρωπαίους να προσγειωθούν απότομα και ανώμαλα, πείθοντάς τους πως όλα πλέον είναι πιθανά. Παρ’ όλα αυτά και παρά τις διακηρύξεις περί ανάγκης χειραφέτησης και στρατηγικής αυτονομίας, οι «27» δεν έχουν καταφέρει ακόμη να ομοφωνήσουν αναφορικά με τη στάση που πρέπει να τηρήσουν έναντι των ΗΠΑ συνολικά – ορισμένοι, ενδεχομένως, ελπίζουν πως είναι ένας εφιάλτης που θα περάσει.
Πόλεμος και άμυνα
Ο πόλεμος στην Ουκρανία συμπληρώνει 55 μήνες, χωρίς να υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες για τον σύντομο τερματισμό του – ενώ παράλληλα πυκνώνουν τα σύννεφα με τη Ρωσία, που κατηγορείται για «υβριδικό πόλεμο» κατά της Ευρώπης. Η ΕΕ έχει αποφασίσει τη στήριξη του Κιέβου «για όσο χρειαστεί» και με όποιο κόστος, με το πιο πρόσφατο «πακέτο», που συμφωνήθηκε στο τέλος του 2025, να περιλαμβάνει 90 δισ. ευρώ. Οσο για την αναμέτρηση με τις συνέπειες και τα ερωτήματα μεγάλου μέρους της κοινωνίας που πολλαπλασιάζονται, εξακολουθεί να αναβάλλεται.
Διεύρυνση
Εχουν συμπληρωθεί ήδη 13 χρόνια από τότε που η Κροατία έγινε η τελευταία χώρα για την οποία άνοιξαν οι πύλες της ΕΕ. Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες – κυρίως των Δυτικών Βαλκανίων, οι περισσότερες εκ των οποίων προήλθαν από τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας – μοιάζουν να χάνουν σταδιακά το ενδιαφέρον τους, ενώ και οι ισχυροί της Ενωσης, Βερολίνο και Παρίσι, συνεχίζουν να πετούν την… μπάλα στην εξέδρα.
Ψηφιακή οικονομία και ΑΙ
Η κρίση στις σχέσεις με τον Τραμπ και τις ΗΠΑ ανάγκασε τους Ευρωπαίους να δουν κατάματα την πικρή αλήθεια – ότι εξαρτώνται σχεδόν ολοκληρωτικά από τις αμερικανικές Big Tech, σε βαθμό που να μπορούν να θεωρηθούν όμηροί τους. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ παραμένει ουραγός στον εκρηκτικά αναπτυσσόμενο κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης, έχοντας μείνει πολύ πίσω από ΗΠΑ και Κίνα και κινδυνεύοντας να χάσει το τρένο της νέας ψηφιακής εποχής.
Μετανάστευση
Σε αυτό το μέτωπο θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως έχουν γίνει τα περισσότερα βήματα, με τα κράτη-μέλη να υιοθετούν – με ελάχιστες εξαιρέσεις και ενστάσεις – τη σκληρή γραμμή. Ακόμη κι έτσι, βεβαίως, οι χώρες της πρώτης γραμμής παραμένουν οι πλέον «ριγμένες», ενώ οι πάντες γνωρίζουν πως στη νέα εποχή μαζικής μετανάστευσης στην οποία έχει εισέλθει η ανθρωπότητα, τα «φρούρια» δεν θα είναι απόρθητα.
Ενεργειακή ακρίβεια
- Πληθωρισμός
Ο μεγάλος βαθμός εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου εντείνει την κρίση που έχει προκληθεί από τον πόλεμο στον Περσικό, η οποία αφορά και την επάρκεια, ειδικά σε ορισμένες χώρες. Ο λογαριασμός για τις τσέπες των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων είναι βαρύς, καθώς το κόστος αποτυπώνεται όχι μόνο στα τιμολόγια του ρεύματος, αλλά διαχέεται σε όλα σχεδόν τα καταναλωτικά αγαθά και κυρίως τα τρόφιμα.
- Κλιματική κρίση
Το καλοκαίρι του 2026 έχει ήδη καταγραφεί στις συνειδήσεις εκατομμυρίων Ευρωπαίων ως ο χειρότερος κλιματικός εφιάλτης που έχουν βιώσει στη ζωή τους – προφανώς, μέχρι τον επόμενο, ο οποίος δεν θα αργήσει να έρθει, λόγω και του «σούπερ Ελ Νίνιο». Η Ευρώπη αποδείχθηκε απροετοίμαστη για να αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις και να προστατεύσει τους πολίτες της – δεκάδες χιλιάδες εκ των οποίων έχασαν τη ζωή τους από τους πρωτόγνωρους σε ένταση και διάρκεια καύσωνες.
- Στέγαση
Το στεγαστικό πρόβλημα στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, ειδικά εκείνες που δέχονται τα μεγαλύτερα κύματα τουριστών, είναι ιδιαιτέρως έντονο, με συνέπεια το κόστος της στέγασης να αυξάνεται διαρκώς, ειδικά για τις νεότερες γενιές. Το πρόσφατο πακέτο που παρουσίασε η Κομισιόν, το οποίο περιλαμβάνει και νέα μέτρα για τον περιορισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης, είναι αμφίβολο εάν θα προσφέρει μια βιώσιμη λύση.
- Παιδιά και social
Τα μέτρα που έχουν μέχρι στιγμής ληφθεί, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, για τον περιορισμό της πρόσβασης των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν έχουν καταφέρει να αποδώσουν τα αναμενόμενα (όπως συμβαίνει και στην Αυστραλία). Παράλληλα και ενώ ετοιμάζονται ήδη πιο αυστηρές ρυθμίσεις, εντείνεται η αντιπαράθεση για το εάν η απαγόρευση αποτελεί λύση ή παραβιάζει στοιχειώδη δικαιώματα στην εποχή της ΑΙ.