Στην Κύπρο, η απόκτηση παιδιών επηρεάζει πολύ περισσότερο την επαγγελματική πορεία των γυναικών παρά των ανδρών. Οι μητέρες εργάζονται λιγότερο (εκτός σπιτιού), απουσιάζουν συχνότερα από την εργασία και δυσκολεύονται περισσότερο να φτάσουν σε υψηλόμισθες θέσεις
Η γέννηση ενός παιδιού αλλάζει τη ζωή και των δύο γονέων. Αλλάζει όμως και την επαγγελματική τους πορεία με τρόπο που μόνο ισότητα δεν δείχνει.
Για πολλές γυναίκες η μητρότητα σημαίνει μήνες εκτός εργασίας, δυσκολία επιστροφής, περιορισμένο ωράριο, χαμένες αυξήσεις και λιγότερες ευκαιρίες για προαγωγή. Η απώλεια δεν σταματά όταν το παιδί πάει σχολείο, αλλά συνεχίζει να συσσωρεύεται και, ύστερα από δεκαετίες, εμφανίζεται στον τελευταίο λογαριασμό, που είναι η σύνταξη.
Για τους άνδρες, τα στοιχεία δείχνουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Οι πατέρες δεν εγκαταλείπουν την εργασία τους στον ίδιο βαθμό για να μεγαλώσουν ένα παιδί, δεν μειώνουν τόσο συχνά το ωράριό τους και κάνουν πολύ λιγότερη χρήση της γονικής άδειας. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, οι άνδρες με παιδιά εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης από τους άνδρες χωρίς παιδιά.
Το κόστος της ανατροφής, λοιπόν, το πληρώνει η οικογένεια, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του επαγγελματικού κόστους, εξακολουθεί να το πληρώνει η μητέρα.
Περισσότερα παιδιά, λιγότερες εργαζόμενες μητέρες
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat αφορούν γυναίκες και άνδρες ηλικίας 25 έως 54 ετών. Είναι η ηλικιακή ομάδα στην οποία οι περισσότεροι άνθρωποι εργάζονται, δημιουργούν οικογένεια και προσπαθούν να εξελιχθούν επαγγελματικά.
Το 2025 εργαζόταν το 84,4% των γυναικών χωρίς παιδιά. Με ένα παιδί, το ποσοστό μειωνόταν στο 82%. Στις γυναίκες με δύο παιδιά έπεφτε στο 80,3% και στις μητέρες με τρία ή περισσότερα παιδιά στο 69,7%.
Για να γινει πιο κατανοητό, ανάμεσα σε 100 γυναίκες χωρίς παιδιά εργάζονται περίπου οι 84. Ανάμεσα σε 100 μητέρες με τρία ή περισσότερα παιδιά εργάζονται περίπου οι 70.
Η διαφορά είναι μεγάλη και λέει πολλά. Μετά το πρώτο παιδί χάνονται 2,4 θέσεις εργασίας ανά 100 γυναίκες. Με δύο παιδιά χάνονται 4,1 θέσεις και με τρία ή περισσότερα παιδιά η απώλεια φτάνει σχεδόν τις 15 θέσεις.
Στους άνδρες συμβαίνει το αντίθετο. Εργαζόταν το 86,1% όσων δεν είχαν παιδιά, το 94,8% των πατέρων με ένα παιδί και το 97,1% όσων είχαν δύο παιδιά. Στους πατέρες με τρία ή περισσότερα παιδιά το ποσοστό ήταν 91,5%.
Χωρίς παιδιά, η διαφορά αυτών που εργάζονταν, μεταξύ ανδρών και γυναικών, ήταν μόλις 1,7 ποσοστιαίες μονάδες. Με ένα παιδί η απόσταση ανέβαινε στις 12,8 μονάδες, με δύο παιδιά στις 16,8 και με τρία ή περισσότερα στις 21,8.
Το παιδί, επομένως, επηρεάζει διαφορετικά την επαγγελματική ζωή των δύο γονέων. Για τη μητέρα αυξάνεται η πιθανότητα να σταματήσει να εργάζεται. Για τον πατέρα αυξάνεται η πιθανότητα να παραμείνει στην εργασία και να εργάζεται περισσότερο. Αυτό έχει βεβαίως να κάνει και με τους παραδοσιακούς ρόλους ανδρών και γυναικών στην οικογένεια.
Η «ποινή» της μητρότητας
Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «ποινή της μητρότητας» για να περιγράψουν όσα χάνει επαγγελματικά μια γυναίκα μετά την απόκτηση παιδιού. Δεν πρόκειται, προφανώς, για κάποια πραγματική ποινή που επιβάλλεται από κάποιον. Είναι η απόσταση που δημιουργείται ανάμεσα στη μητέρα και στους υπόλοιπους εργαζομένους, κυρίως στις απολαβές, στις ώρες εργασίας και στις πιθανότητες να παραμείνει στην αγορά εργασίας.
Μελέτη του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου εξέτασε στοιχεία από το 2018 έως το 2023. Οι ερευνητές προσπάθησαν να συγκρίνουν ανθρώπους με παρόμοια ηλικία, μόρφωση και άλλα χαρακτηριστικά, ώστε η εικόνα να μην επηρεάζεται απλώς από τις διαφορές μεταξύ των ομάδων.
Η μελέτη υπολόγισε ότι η μητρότητα συνδέεται με μείωση της πιθανότητας απασχόλησης κατά περίπου 20 έως 23 ποσοστιαίες μονάδες. Το 2020, όταν η πανδημία έκλεισε σχολεία, επιχειρήσεις και χώρους φροντίδας, η απόσταση έφτασε στις 23 μονάδες.
Μια ευρύτερη διεθνής έρευνα, ο λεγόμενος «Άτλαντας της επαγγελματικής επιβάρυνσης από τα παιδιά», υπολογίζει την απώλεια για την Κύπρο περίπου στο 27%. Η εκτίμηση βασίστηκε σε κυπριακά δεδομένα από το 2009 έως το 2020.
Αυτά τα ποσοστά δεν σημαίνουν ότι κάθε μητέρα χάνει αυτομάτως το 27% του μισθού της. Περιγράφουν τη συνολική επαγγελματική ζημιά σε σύγκριση με την πορεία που θα μπορούσε να έχει χωρίς παιδί. Περιλαμβάνουν την έξοδο από την αγορά εργασίας, τις λιγότερες ώρες απασχόλησης και την πιο αργή εξέλιξη σε αύξηση μισθού.
Κάποιες σταματούν να εργάζονται
Η κυπριακή μελέτη δείχνει ότι η μεγαλύτερη ζημιά δεν προκαλείται επειδή όλες οι μητέρες μειώνουν λίγο το ωράριό τους. Προκαλείται κυρίως επειδή κάποιες βγαίνουν εντελώς από την αγορά εργασίας.
Το 2023 οι εργαζόμενες γυναίκες χωρίς παιδιά δούλευαν κατά μέσο όρο 38,9 ώρες την εβδομάδα. Οι εργαζόμενες μητέρες δούλευαν 37,1 ώρες και οι πατέρες 40,7.
Η διαφορά ανάμεσα στη μητέρα και στη γυναίκα χωρίς παιδί ήταν περίπου μία ώρα και 50 λεπτά την εβδομάδα. Αν όμως συνυπολογιστούν και οι μητέρες που δεν εργάζονταν καθόλου, η εικόνα αλλάζει σημαντικά.
Οι συνολικές ώρες των μητέρων μειώνονταν στις 26,5 την εβδομάδα, ενώ των πατέρων ήταν 36,8. Η απόσταση έφτανε τις 10,3 ώρες.
Με απλά λόγια, μεταξύ όσων έχουν δουλειά η διαφορά στο ωράριο δεν είναι τεράστια. Η μεγάλη απώλεια δημιουργείται επειδή περισσότερες μητέρες δεν έχουν καθόλου εργασία.
Το 2025 εργαζόταν με μειωμένο ωράριο το 7,8% των γυναικών χωρίς παιδιά, το 9,6% των μητέρων με ένα παιδί και το 9,7% όσων είχαν δύο. Για τις μητέρες με τρία ή περισσότερα παιδιά το ποσοστό υπολογίζεται στο 11,1%, αλλά η Eurostat προειδοποιεί ότι το δείγμα είναι μικρό και το συγκεκριμένο αποτέλεσμα πρέπει να αντιμετωπίζεται με προσοχή.
Στους άνδρες, το 5,3% όσων δεν είχαν παιδιά εργαζόταν με μειωμένο ωράριο. Στους πατέρες με ένα παιδί το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου 1,5% και με δύο παιδιά 3,4%. Και εδώ τα μικρά δείγματα δεν επιτρέπουν απόλυτα συμπεράσματα. Η γενική κατεύθυνση, πάντως, είναι καθαρή. Οι πατέρες δεν μειώνουν το ωράριό τους στον ίδιο βαθμό με τις μητέρες.
Μικρότερες απολαβές απ’ την αρχή
Το 2025 ο μέσος μεικτός μισθός των ανδρών στην Κύπρο ήταν 2.784 ευρώ τον μήνα. Ο αντίστοιχος μισθός των γυναικών ήταν 2.382 ευρώ. Η διαφορά έφτανε τα 402 ευρώ τον μήνα ή τα 4.824 ευρώ τον χρόνο.
Ο μέσος μισθός, όμως, μπορεί να επηρεάζεται από έναν μικρό αριθμό πολύ υψηλά αμειβόμενων εργαζομένων, γι’ αυτό έχει σημασία και ο διάμεσος μισθός. Διάμεσος είναι ο μισθός που βρίσκεται ακριβώς στη μέση. Οι μισοί εργαζόμενοι παίρνουν περισσότερα και οι άλλοι μισοί λιγότερα.
Ο διάμεσος μεικτός μισθός ήταν 2.052 ευρώ για τους άνδρες και 1.862 για τις γυναίκες. Η συνηθισμένη εργαζόμενη γυναίκα, δηλαδή, λάμβανε περίπου 190 ευρώ λιγότερα τον μήνα από τον συνηθισμένο εργαζόμενο άνδρα.
Άλλη έρευνα της Στατιστικής Υπηρεσίας έδειξε ότι το 2022 οι άνδρες πλήρους απασχόλησης κέρδιζαν κατά μέσο όρο 12,84 ευρώ την ώρα και οι γυναίκες 11,52 ευρώ. Η απόσταση ήταν 10,2%.
Δεν υπάρχουν, όμως στοιχεία που να δείχνουν τον μισθό μιας γυναίκας δύο χρόνια πριν από τη γέννηση και την πορεία του για τα επόμενα πέντε ή δέκα χρόνια. Δεν γνωρίζουμε επίσης πόσες επέστρεψαν στην ίδια θέση, πόσες δέχθηκαν περιορισμένο ωράριο, πόσες έχασαν αυξήσεις και πόσες είδαν την προαγωγή να πηγαίνει σε κάποιον που δεν απουσίαζε λόγω παιδιών από την δουλειά του.
Λίγες γυναίκες στις διευθυντικές θέσεις
Το 2025 υπήρχαν στην Κύπρο 22.415 εργαζόμενοι στην κατηγορία των διευθυντικών στελεχών. Οι άνδρες ήταν 16.617 και οι γυναίκες μόλις 5.798.
Οι γυναίκες κατείχαν, δηλαδή, περίπου το 25,9% των συγκεκριμένων θέσεων. Δεν υπάρχουν στατιστικά για το πόσες από αυτές ήταν μητέρες και πόσες προάγονται πριν και μετά την απόκτηση παιδιού.
Η στασιμότητα στην καριέρα δεν εμφανίζεται πάντοτε ως απόλυση ή μείωση μισθού. Μπορεί να είναι η προαγωγή που δεν ήρθε, μια σημαντική επαγγελματική αποστολή που ανατέθηκε αλλού, η εκπαίδευση που χάθηκε ή η θέση ευθύνης για την οποία η μητέρα δεν εξετάστηκε επειδή θεωρήθηκε ότι «έχει άλλες υποχρεώσεις».
Τα 4/5 των γονικών αδειών σε γυναίκες
Η νομοθεσία προβλέπει γονική άδεια και στους δύο γονείς. Η εφαρμογή της δείχνει ποιος μένει τελικά στο σπίτι.
Από τον Δεκέμβριο του 2022 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025 καταγράφηκαν 33.133 περιπτώσεις επιδόματος γονικής άδειας. Οι 26.299 αφορούσαν γυναίκες και μόνο οι 6.834 άνδρες. Σχεδόν τέσσερις στις πέντε περιπτώσεις αφορούσαν μητέρες.
Η ίδια εικόνα εμφανίζεται και στο Δημόσιο, όπου υπάρχει μεγαλύτερη εργασιακή ασφάλεια. Από τις 9.660 περιπτώσεις, οι 7.939 αφορούσαν γυναίκες και οι 1.721 άνδρες. Στον ιδιωτικό και ημικρατικό τομέα καταγράφηκαν 18.360 περιπτώσεις γυναικών και 5.113 ανδρών.
Την περίοδο 2021 έως 2025 καταγράφηκαν επίσης 6.151 περιπτώσεις στις οποίες γυναίκες έλαβαν επίδομα μητρότητας για λιγότερες εβδομάδες από όσες προβλέπονται. Μόνο το 2025 υπήρξαν 1.346 τέτοιες περιπτώσεις.
Δεν γνωρίζουμε πόσες επέστρεψαν νωρίτερα λόγω οικονομικής ανάγκης, πόσες πιέστηκαν από την εργασία τους και πόσες το επέλεξαν.
Η άδεια μητρότητας είναι 22 εβδομάδες, ενώ το επίδομα πατρότητας καλύπτει δύο συνεχόμενες εβδομάδες. Το επίδομα γονικής άδειας καλύπτει τουλάχιστον οκτώ εβδομάδες για κάθε γονέα. Παρά το δικαίωμα των πατέρων, η χρήση του εξακολουθεί να γίνεται κυρίως από τις μητέρες.
Ο παιδικός σταθμός τρώει μέχρι 1/4 του μισθού
Η επιστροφή στην εργασία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν υπάρχει διαθέσιμη και οικονομικά προσιτή φροντίδα για το παιδί.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας που δημοσιοποιήθηκαν το 2025, το μέσο μηνιαίο κόστος ιδιωτικού νηπιαγωγείου ήταν €448 στη Λεμεσό, €322 στη Λευκωσία, €299 στην Πάφο, €261 στη Λάρνακα και €222 στην ελεύθερη επαρχία Αμμοχώστου.
Σε σύγκριση με τον διάμεσο μεικτό μισθό των γυναικών, το κόστος ενός παιδιού απορροφά το 24,1% του μισθού στη Λεμεσό, το 17,3% στη Λευκωσία, το 16,1% στην Πάφο, το 14% στη Λάρνακα και το 11,9% στην Αμμόχωστο.
Με δύο παιδιά, μόνο τα δίδακτρα μπορεί να πλησιάσουν στη Λεμεσό το μισό του μεικτού μισθού μιας εργαζόμενης, χωρίς να έχουν ακόμη υπολογιστεί η σίτιση, η μεταφορά και η απογευματινή φύλαξη.
Το κρατικό σχέδιο μπορεί να καλύψει μέχρι το 80% των διδάκτρων και της σίτισης, με επιδότηση από €50 έως €350 τον μήνα. Το ποσό εξαρτάται από το εισόδημα, την ηλικία του παιδιού, τον αριθμό των παιδιών και τις ώρες παραμονής. Κατά τη σχολική χρονιά 2024 με 2025 επιδοτήθηκαν 10.615 παιδιά, με κόστος €17 εκατομμύρια.
Η επιδότηση μπορεί να βοηθά, αλλά δεν δημιουργεί αυτομάτως νέες θέσεις εργασίας ούτε επεκτείνει το ωράριο κάθε σταθμού.
Τα παιδιά σχολάνε πριν από τον εργαζόμενο
Τα δημόσια νηπιαγωγεία λειτουργούν από τις 7:45 το πρωί μέχρι τη 13:05 το μεσημέρι. Τα κοινοτικά μπορούν να παρατείνουν το ωράριό τους μέχρι τις 14:45. Ορισμένα προαιρετικά ολοήμερα λειτουργούν μέχρι τις 15:05 ή τις 16:00.
Δεν υπάρχουν, όμως, ολοήμερα προγράμματα παντού, ούτε καλύπτουν πάντοτε τις σχολικές διακοπές και ολόκληρο το καλοκαίρι.
Τα ιδιωτικά νηπιαγωγεία συνήθως λειτουργούν μέχρι τις 17:00 το απόγευμα. Ακόμη και αυτό το ωράριο μπορεί να μην εξυπηρετεί έναν γονέα που σχολάει στις 17:00 και χρειάζεται χρόνο για να φτάσει στον σταθμό. Ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι ένας από τους στόχους του σχεδίου επιδότησης ήταν η επέκταση της λειτουργίας μέχρι τις 17:30.
Όταν το ωράριο φροντίδας τελειώνει πριν από το ωράριο εργασίας, κάποιος πρέπει να φύγει νωρίτερα και αριθμοί δείχνουν ότι αυτός ο κάποιος είναι συνήθως η μητέρα.
Ο τελευταίος λογαριασμός έρχεται με τη σύνταξη
Το 2024 οι γυναίκες άνω των 65 ετών στην Κύπρο λάμβαναν κατά μέσο όρο σύνταξη 29% χαμηλότερη από τους άνδρες. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η αντίστοιχη διαφορά ήταν 24,5%.
Δεν ευθύνεται μόνο η μητρότητα για αυτή την απόσταση καθώς παίζουν ρόλο οι χαμηλότεροι μισθοί, τα χρόνια εκτός εργασίας, η μερική απασχόληση, οι λιγότερες προαγωγές και η μικρότερη συμμετοχή σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια.
Η γονική άδεια μπορεί να αναγνωριστεί ως ασφαλιστική περίοδος, όμως δεν αναπληρώνει τις αυξήσεις που δεν δόθηκαν, τις εισφορές που δεν καταβλήθηκαν πάνω σε υψηλότερο μισθό ούτε τα χρόνια επαγγελματικής εξέλιξης που χάθηκαν.
Η εικόνα που σχηματίζουν οι αριθμοί είναι αποκαρδιωτική. Με το πρώτο παιδί αρχίζει να ανοίγει η απόσταση μεταξύ ανδρών με παιδιά και μητέρων. Με το δεύτερο μεγαλώνει και με τρία ή περισσότερα παιδιά γίνεται χάσμα.
Σήμερα γνωρίζουμε με ακρίβεια πόσα παιδιά γεννιούνται, αλλά δεν γνωρίζουμε με την ίδια ακρίβεια πόσο πληρώνουν επαγγελματικά οι γυναίκες που τα γεννούν.