Κάθε Σεπτέμβριο, χιλιάδες εκπαιδευτικοί καλούνται να αφήσουν τα σπίτια τους μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα, για να καλύψουν τα κενά στα σχολεία όλης της χώρας. Πίσω από τους αριθμούς και τις ανακοινώσεις του υπουργείου, όμως, βρίσκονται άνθρωποι που έρχονται αντιμέτωποι με μια εξαιρετικά δύσκολη καθημερινότητα. Σε αυτό το φόντο, μιλούν στα «ΝΕΑ» αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, συνδικαλιστές, αλλά και τοπικοί φορείς, για τον Γολγοθά με τον οποίο βρίσκονται αντιμέτωποι οι αναπληρωτές και οι νεοδιόριστοι εκπαιδευτικοί.
Η εργασιακή περιπλάνησή τους ξεκινά κάθε χρόνο με τη διαδικασία των δηλώσεων τοποθέτησης. Ενας από αυτούς, ο Φοίβος Λιναρδάτος, αναφέρει πως «δεν είναι καθόλου εύκολο να μετακομίσεις σε μια απομακρυσμένη περιοχή. Αν επιλέξω ένα μακρινό μέρος, κινδυνεύω να δίνω ολόκληρο τον μισθό μου αποκλειστικά για τα έξοδα διαβίωσης, κάτι που καθιστά τη δουλειά ασύμφορη».
Ο ίδιος σημειώνει ότι «από τη στιγμή που το υπουργείο αποφασίζει να ανοίξει θέσεις, έχουμε περιθώριο δύο με τρεις ημέρες για να παρουσιαστούμε. Πολλοί αναπληρωτές βρίσκονται διαρκώς με τη βαλίτσα στα χέρια περιμένοντας πότε θα αποφασίσει η πολιτεία να προχωρήσει σε προσλήψεις – είτε στις αρχές Σεπτεμβρίου είτε τον Οκτώβριο είτε ακόμα και τον Δεκέμβριο. Εγώ ο ίδιος βρέθηκα στο σχολείο μία μόλις ημέρα πριν από τον αγιασμό».
Παράλληλα, υπάρχει και το πρόβλημα των μετακινήσεων εντός της σχολικής χρονιάς. Ο Φ. Λιναρδάτος λέει, χαρακτηριστικά, ότι τον τοποθέτησαν σε ένα σχολείο στο οποίο στη συνέχεια παρουσιάστηκε μόνιμος εκπαιδευτικός που πήρε απόσπαση. Καθώς οι μόνιμοι προηγούνται νομικά, «βρέθηκα ξαφνικά χωρίς σχολείο και περίμενα έναν μήνα για νέα τοποθέτηση. Αν αυτό συμβεί στην Αττική, η ταλαιπωρία περιορίζεται στη διαδρομή. Αν όμως συμβεί σε έναν μεγάλο νομό ή σε νησί, όπως για παράδειγμα να σε μετακινήσουν από τα Σφακιά στην Παλαιόχωρα των Χανιών, πρόκειται για στεγαστική και οικονομική καταστροφή, καθώς πρέπει να εγκαταλείψεις το σπίτι σου και να αναζητήσεις νέο στην άλλη άκρη του νομού».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται η Δέσποινα Καραγιώργου, αναπληρώτρια δασκάλα στην Αθήνα και μέλος του Συντονιστικού Αναπληρωτών Αδιόριστων Εκπαιδευτικών. «Κάθε χρόνο οι αναπληρωτές καλούμαστε να καλύψουμε μόνιμες και διαρκείς ανάγκες της εκπαίδευσης. Φέτος, οι περιοχές προσλήψεων ανακοινώθηκαν στις αρχές Σεπτεμβρίου. Την επόμενη ημέρα δηλώσαμε τις σχολικές μονάδες και εντός τριών ημερών οφείλαμε να βρισκόμαστε στον τόπο τοποθέτησης. Είναι ανθρωπίνως αδύνατον για έναν εργαζόμενο που μετακινείται, για παράδειγμα, από την Καβάλα στην Τήλο, να προλάβει να τακτοποιηθεί και να βρει στέγη μέσα σε τόσο στενά χρονικά περιθώρια».
Τουρισμός ή εκπαίδευση;
Η αναζήτηση κατοικίας αποτελεί ίσως το κρισιμότερο πρόβλημα για τους εκπαιδευτικούς που τοποθετούνται εκτός του τόπου μόνιμης κατοικίας τους. Οσον αφορά την κατάσταση στα νησιά, ο Χρήστος Ρέππας, πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Αργοσαρωνικού, υπογραμμίζει ότι «το πρόβλημα της εύρεσης στέγης έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις και πλήττει τόσο τους αναπληρωτές όσο και τους νεοδιόριστους, οι οποίοι βρίσκονται σε ακόμη δυσχερέστερη οικονομική θέση. Μάλιστα, το πρόβλημα διευρύνεται λόγω επιμήκυνσης της τουριστικής σεζόν. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν κάποιος/-α βρει κατοικία, οι ιδιοκτήτες απαιτούν να φύγει από τον Μάιο ή τον Ιούνιο για να την εκμεταλλευτούν τουριστικά».
Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι οι εκπαιδευτικοί να εξαναγκάζονται να διαμένουν σε ξενοδοχεία ή να φιλοξενούνται σε σπίτια φίλων. «Είναι απορίας άξιο πώς μπορεί ένας εκπαιδευτικός να αντεπεξέλθει στα διδακτικά του καθήκοντα όταν βιώνει καθημερινά το άγχος της επιβίωσης», τονίζει. Σχετικά με τις απαιτήσεις των ιδιοκτητών και τα ακραία περιστατικά, ο Χρ. Ρέππας προσθέτει: «Δεχθήκαμε επώνυμη καταγγελία από συνάδελφο στην οποία ζητήθηκαν 880 ευρώ για ενοίκιο, τη στιγμή που ο εισαγωγικός μισθός της δεν ξεπερνούσε τα 830 ευρώ, με την προϋπόθεση μάλιστα ότι θα έμπαινε στο σπίτι από τον Νοέμβριο. Στην Αίγινα είχαμε περιστατικό όπου εκπαιδευτικός διώχθηκε από το σπίτι της στις αρχές Ιουνίου, πριν καν ολοκληρωθεί το σχολικό έτος. Εξαιτίας αυτών των συνθηκών, πολλοί εκπαιδευτικοί τοποθετούν τις συγκεκριμένες περιοχές τελευταίες στις προτιμήσεις τους ή ζητούν εσπευσμένα βελτίωση θέσης για να φύγουν».
Στη Ζάκυνθο, ο πρόεδρος της τοπικής ΕΛΜΕ, Φώτης Προβής, αναφέρει πως αυτή τη στιγμή υπάρχουν τουλάχιστον 30 με 40 οργανικά κενά στα σχολεία, επιπλέον των 60 αναπληρωτών που έχουν ήδη προσληφθεί. «Το πρόβλημα της στέγασης είναι πολύ μεγάλο. Οταν ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός αμείβεται με 820 ευρώ και καλείται να δίνει 400 ή 500 ευρώ στο ενοίκιο, η επιβίωσή του καθίσταται απαγορευτική. Επιπλέον, εν έτει 2026 οι περισσότεροι αναπληρωτές και νεοδιόριστοι είναι οικογενειάρχες που αναγκάζονται να αφήσουν πίσω τις οικογένειές τους. Ακόμη και οι τιμές στα βασικά αγαθά είναι αυξημένες. Εξαιτίας αυτών των αδιεξόδων, καταγράψαμε για πρώτη φορά στη Ζάκυνθο παραίτηση νεοδιόριστου εκπαιδευτικού».
Οσον αφορά τα Airbnb και το πρόβλημα που έχουν δημιουργήσει στην εύρεση στέγης, ο Φ. Λιναρδάτος επισημαίνει πως «πολλοί ιδιοκτήτες απαιτούν να εκκενώσεις το σπίτι σου νωρίτερα προκειμένου να το διαθέσουν στους τουρίστες». Οσο για τα αστικά κέντρα, η Δ. Καραγιώργου αναφέρει πως στην Αθήνα η κατάσταση είναι εξίσου δραματική. «Στον Βύρωνα νοικιάζονται μη ανακαινισμένα υπόγεια 30-40 τετραγωνικών μέτρων προς 450 ευρώ, ενώ για ένα σπίτι κατάλληλο για ζευγάρι οι τιμές ξεκινούν από τα 750 ευρώ. Υπάρχουν νεοδιόριστοι συνάδελφοι που φιλοξενούνται ανά δέκα ημέρες σε διαφορετικά σπίτια γνωστών επειδή αδυνατούν να βρουν στέγη».
Τα… μαθηματικά δεν βγαίνουν
Οι εκπαιδευτικοί εξηγούν με απλά μαθηματικά ότι κανείς τους δεν μπορεί να ζήσει το 2026 με μισθό της τάξεως των 1.000 ευρώ. «Ο καθαρός μισθός μου ανέρχεται σε 1.100 ευρώ, έχοντας πέντε χρόνια προϋπηρεσίας και μεταπτυχιακό τίτλο», τονίζει η Δ. Καραγιώργου, προσθέτοντας ότι «την ίδια στιγμή, οι νεοδιόριστοι μόνιμοι αμείβονται με μόλις 820 ευρώ τον μήνα. Το καλοκαίρι απολυόμαστε και μπαίνουμε στο ταμείο με το επίδομα των 540 ευρώ. Μάλιστα, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, το μισό ποσό του επιδόματος είναι δεσμευμένο στην τραπεζική μας κάρτα και δεν μπορεί να αναληφθεί για την καταβολή ενοικίων ή προκαταβολών, παρά μόνο για ηλεκτρονικές συναλλαγές μέσω POS».
Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί τονίζουν, επίσης, ότι η υφιστάμενη μοριοδότηση ακυρώνει την αξία της προϋπηρεσίας και του βασικού πτυχίου. Οπως λέει η Δ. Καραγιώργου, το σύστημα του προσοντολογίου λειτουργεί ως μια κινούμενη άμμος που εγκλωβίζει τους εκπαιδευτικούς σε ένα κυνήγι αγοράς τίτλων και σεμιναρίων, ακυρώνοντας στην πράξη την αξία του βασικού πτυχίου και της προϋπηρεσίας. «Με μια απλή υπουργική απόφαση αλλάζει η μοριοδότηση των τίτλων, με αποτέλεσμα εργαζόμενοι να βλέπουν τη σειρά τους να υποχωρεί κατά 1.500 θέσεις στους πίνακες. Εγώ η ίδια φέτος δεν διορίστηκα για μόλις 0,9 μόρια και με τις ανακατατάξεις των νέων πινάκων θα βρεθώ στην ίδια θέση, χάνοντας τη δυνατότητα διορισμού».
«Και τι κάνει το κράτος;» θα ρωτήσει κανείς. Ειδικά στο ζήτημα της στέγασης, είναι ουσιαστικά απόν, όπως εύκολα μπορεί να διαπιστωθεί. Γι’ αυτό, όπως υπογραμμίζει και ο Φ. Λιναρδάτος, «βασικό αίτημα είναι η θεσμοθέτηση πλαφόν στα ενοίκια για τη συνολική συγκράτηση των τιμών της κατοικίας. Παράλληλα, στις περιοχές όπου δεν υπάρχουν διαθέσιμα σπίτια λόγω τουρισμού, το κράτος οφείλει να αναλαμβάνει την ευθύνη για την εξασφάλιση κατάλληλης στέγης στους εκπαιδευτικούς».
Στοιχειώδες, θα σκεφτούν οι περισσότεροι. Ναι, αλλά…
Μητρότητα δύο ταχυτήτων
Οι συνομιλητές μας υπογραμμίζουν πως, εκτός των άλλων, υπάρχει μια εμφανής ανισότητα δικαιωμάτων μεταξύ μόνιμων και αναπληρωτών γυναικών στο ζήτημα της μητρότητας. «Οι αναπληρώτριες μετά τη γέννα δικαιούνται μόλις 3½ μήνες άδειας έναντι των 9 μηνών που λαμβάνουν οι μόνιμες. Αν μια αναπληρώτρια γεννήσει τον Ιούνιο, οι 3½ μήνες προσμετρώνται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού που είναι ήδη απολυμένη. Αντιμετωπιζόμαστε ως εργαζόμενοι δεύτερης κατηγορίας σε ένα καθεστώς διαχωρισμού».
Αβέβαιο και το ταμείο ανεργίας
Οι αναπληρωτές απολύονται κάθε χρόνο στις 30 Ιουνίου. Αν κάποιος/-α προσληφθεί αργότερα μέσα στη χρονιά, όμως, για παράδειγμα τον Δεκέμβριο, δεν συμπληρώνει τον απαραίτητο αριθμό ενσήμων, με αποτέλεσμα το καλοκαίρι να μη δικαιούται καν ταμείο. «Πρόκειται για το μοναδικό επάγγελμα στο οποίο δεν γνωρίζεις αν και πότε θα εργαστείς την επόμενη σχολική χρονιά», σημειώνει ο Φ. Προβής.
Τι λέει η Αυτοδιοίκηση
Ο αντιδήμαρχος Παιδείας Ζακύνθου, Νικόλαος Ακτύπης, παραδέχεται τα προβλήματα. «Αναγνωρίζουμε τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι δημόσιοι λειτουργοί λόγω του υψηλού κόστους διαβίωσης και των τιμών των καυσίμων. Ως δήμος διαθέτουμε τη μαθητική εστία, την οποία έχουμε ήδη παραχωρήσει σε πυροσβέστες και άλλους υπαλλήλους, ενώ διεκδικούμε έκτακτη χρηματοδότηση από την κυβέρνηση για την ενίσχυση του εισοδήματος των εκπαιδευτικών. Υπήρξε συνεργασία με μεγάλη ξενοδοχειακή μονάδα του νησιού, η οποία προσφέρθηκε να παρέχει στέγη και σίτιση στους εκπαιδευτικούς με πολύ χαμηλό κόστος για τους χειμερινούς μήνες, ωστόσο η πρόταση αυτή δεν έγινε αποδεκτή από το σωματείο των εκπαιδευτικών».
Οσον αφορά την πρόταση για τη λύση του προβλήματος, ο Ν. Ακτύπης τονίζει πως η ουσιαστική λύση στο πρόβλημα έγκειται στη θεσμοθέτηση της εντοπιότητας. «Ο εκπαιδευτικός από την Ξάνθη πρέπει να υπηρετεί στην Ξάνθη και ο εκπαιδευτικός από τη Ζάκυνθο στη Ζάκυνθο. Με αυτόν τον τρόπο θα λυθούν τα μεγαλύτερα προβλήματα των αναπληρωτών και των νεοδιόριστων. Δυστυχώς, τα αιτήματα αυτά δεν εισακούονται ποτέ από το υπουργείο και την κυβέρνηση και δεν έχουμε λάβει ποτέ πραγματική στήριξη για αυτά».