Ο στόχος που τέθηκε μέχρι το 2035 για την ταφή αποβλήτων σύμφωνα τον Κώστα Κωσταντίνου – ΟΕΔΑ Κόσιης, Πεντακώμου στο επίκεντρο των συζητήσεων στην Επιτροπή Ελέγχου – Τι γίνεται με Βατί και Κοτσιάτη
Το 2028 αναμένεται να ληφθούν μόνιμες αποφάσεις για τις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων στην Κύπρο για τις επόμενες δεκαετίες, ενώ για την Κόσιη και το Πεντάκωμο προωθούνται ενδιάμεσες λύσεις συνολικού ύψους €162 εκατ., την ώρα που το ποσοστό ταφής αποβλήτων ανέρχεται σήμερα στο 65% και θα πρέπει να μειωθεί κάτω από 10% μέχρι το 2035, όπως αναφέρθηκε την Πέμπτη στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ελέγχου.
Κατά τη συνεδρία, στην οποία εξετάστηκαν οι ενδεχόμενες ευθύνες για τη μη δημιουργία κατάλληλων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και τη συνεχιζόμενη εξάρτηση της Κύπρου από την ταφή δημοτικών αποβλήτων, ο Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, Κώστας Κωνσταντίνου, ανέφερε ότι η διαχείριση των αποβλήτων, όπως εξελίσσεται, αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Κύπρος.
Όπως είπε, για την ΟΕΔΑ Κόσιης εξετάζεται αναβάθμιση με την προσθήκη τρίτης γραμμής επεξεργασίας, ώστε η μονάδα να μπορεί να λειτουργήσει για ακόμη επτά έως εννέα χρόνια. Σημείωσε ακόμη ότι ο προϋπολογισμός της αναβάθμισης ανέρχεται σε περίπου €100 εκατ., ενώ για το Πεντάκωμο το κόστος της ενδιάμεσης λύσης υπολογίζεται στα €62 εκατ.
Παράλληλα, ανέφερε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μελέτη για τις υφιστάμενες υποδομές σε ολόκληρη την Κύπρο, τα προβλήματα που υπάρχουν και τα πιθανά σενάρια για μόνιμες διευθετήσεις, προσθέτοντας ότι το 2028 θα ληφθούν μόνιμες αποφάσεις για τις επόμενες δεκαετίες.
Σε ό,τι αφορά την Κόσιη, ανέφερε ότι η μονάδα, η οποία λειτουργεί εδώ και 16 χρόνια και δέχεται περίπου 190.000 τόνους αποβλήτων ετησίως, έχει φτάσει στα όρια της λειτουργικής της δυνατότητας. Πρόσθεσε ότι η κατάσταση επιβαρύνθηκε μετά το 2018, όταν, με το κλείσιμο του Κοτσιάτη, άρχισε να δέχεται και τα απόβλητα της επαρχίας Λευκωσίας.
Για το Πεντάκωμο σημείωσε ότι η σύμβαση με τον ανάδοχο καταγγέλθηκε από το κράτος το 2023, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη αστυνομική έρευνα και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να δώσει περισσότερες πληροφορίες. Ανέφερε, ωστόσο, ότι μετά την ανάληψη της μονάδας από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά.
Ο κ. Κωνσταντίνου αναφέρθηκε και στους χώρους ανεξέλεγκτης διάθεσης αποβλήτων στον Κοτσιάτη και στο Βατί, για τους οποίους η Κυπριακή Δημοκρατία έχει καταδικαστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αυτή τη στιγμή είναι σε εξέλιξη η διαδικασία καθορισμού της ποινής. Όπως σημείωσε, μετά το κλείσιμο αυτών των χώρων, τα απόβλητα της επαρχίας Λευκωσίας μεταφέρθηκαν στην ΟΕΔΑ Κόσιης και της Λεμεσού στην ΟΕΔΑ Πεντακώμου.
Όπως ανέφερε, η Κύπρος πρέπει να μειώσει την ταφή των αποβλήτων κάτω από το 10% μέχρι το 2035 και να αυξήσει την ανακύκλωση στο 65%. Στο παρόν στάδιο, όπως είπε, βρισκόμαστε στο 65% σε σχέση με την ταφή αποβλήτων, ενώ σε σχέση με την ανακύκλωση, βρισκόμαστε στο 16%.
Ο Γενικός Διευθυντής ανέφερε επίσης ότι η εφαρμογή του συστήματος «πληρώνω όσο πετώ» θα γίνει σταδιακά, με πρώτο στάδιο τη χρέωση των σύμμεικτων αποβλήτων, ώστε να δημιουργηθεί κίνητρο για μείωσή τους, δεύτερο στάδιο τη διαχείριση των οργανικών αποβλήτων και τρίτο τους χώρους ανεξέλεγκτης διάθεσης.
Στη συνέχεια, ο Ανώτερος Πρώτος Ελεγκτής Τεχνικού Ελέγχου της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, Ευάγγελος Θεοδωρίδης, ανέφερε ότι η Υπηρεσία παρακολουθεί διαχρονικά το θέμα, με την πρώτη σχετική έκθεση να έχει εκδοθεί το 2014 και την τελευταία το 2022. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στη διαδικασία ανάθεσης και στις διαφορές με τον ανάδοχο της Κόσιης, καθώς και στις παρατάσεις που είχαν δοθεί, σημειώνοντας ότι αναμένεται νέα έκθεση εντός του 2027.
Από πλευράς του Γραφείου Επιτρόπου Περιβάλλοντος, η εκπρόσωπος Γιάννα Ιωαννίδου μετέφερε εισήγηση του Επιτρόπου όπως, στους μελλοντικούς σχεδιασμούς, δοθεί η δυνατότητα στους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) να δημιουργήσουν περιβαλλοντικά φιλικές μονάδες διαχείρισης αποβλήτων, μέσω των οποίων θα μπορούσε να παράγεται ενέργεια και να εξασφαλίζονται έσοδα.
Ακολούθως, οι εκπρόσωποι των ΕΟΑ εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σε σχέση με τη μεταφορά της αρμοδιότητας διαχείρισης των αποβλήτων σε αυτούς. Ο Γενικός Διευθυντής του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Παρμακλής, ανέφερε ότι το Υπουργείο Εσωτερικών έχει εισηγηθεί πρόσφατα η μεταφορά της αρμοδιότητας στους ΕΟΑ να γίνει το 2029, αντί την 1η Ιουλίου 2027, όπως προβλεπόταν αρχικά. Όπως είπε, υπάρχει επίσης ανησυχία ότι, σε περίπτωση που επιβληθούν πρόστιμα στην Κυπριακή Δημοκρατία από την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω ελλείψεων στη διαχείριση των αποβλήτων, το κόστος μπορεί τελικά να μεταφερθεί στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και στους πολίτες. Εκπρόσωποι των ΕΟΑ Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου αναφέρθηκαν, επίσης, στην ασάφεια που υπάρχει σχετικά με το πότε και με ποιους όρους θα αναλάβουν τη συγκεκριμένη αρμοδιότητα.
Η εκπρόσωπος της Ομοσπονδίας Εργοδοτών και Βιομηχάνων, Στέλλα Παρμάκη ανέφερε ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος της διαχείρισης των αποβλήτων, σημειώνοντας ότι έχουν πραγματοποιηθεί πρόσφατα συναντήσεις, ιδιαίτερα για τη διαχείριση των οργανικών αποβλήτων.
Ο εκπρόσωπος του Επιστημονικού Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου (ΕΤΕΚ), Ντίνος Νικολαΐδης, ανέφερε ότι το πρόβλημα της διαχείρισης των αποβλήτων υπερβαίνει τα 20 χρόνια και ότι ο σχεδιασμός του 2006 για την Κόσιη δεν απέδωσε τα αναμενόμενα.
Η εκπρόσωπος της Ομοσπονδίας Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου (ΟΠΟΚ), Έφη Ξάνθου, υποστήριξε ότι εξακολουθεί να μην υπάρχει ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων, εκφράζοντας προβληματισμό σε σχέση με την επιβολή φόρων στους πολίτες.
Στη συνέχεια, ο αναπληρωτής Πρόεδρος της Επιτροπής και βουλευτής του ΔΗΚΟ, Χρύσανθος Σαββίδης, έδωσε τον λόγο στα μέλη της επιτροπής, ώστε να τοποθετηθούν επί του θέματος, με τον βουλευτή του ΔΗΣΥ, Ανδρέα Κωνσταντίνου να θέτει το ερώτημα αν υπάρχει κατεύθυνση για δημιουργία μονάδων διαλογής, κάτι για το οποίο ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου απάντησε αρνητικά. Παράλληλα, ο βουλευτής σημείωσε ότι από την εμπειρία που έχει ως πρώην δήμαρχος Αγλαντζιάς, είναι πολύ δύσκολο να γίνει συλλογή οργανικών αποβλήτων, ενώ πρέπει να ληφθεί υπόψιν η κουλτούρα του Κύπριου πολίτη. Έθεσε επίσης, μεταφέροντας ερώτημα του βουλευτή του ΔΗΣΥ Γιώργου Παμπορίδη, το θέμα του κυβερνητικού σχεδιασμού για τα πρόστιμα που ενδέχεται να επιβληθούν λόγω μη συμμόρφωσης με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις. Απαντώντας, ο Γενικός Διευθυντής ανέφερε ότι τα πρόστιμα επιβάλλονται στο κράτος από την ΕΕ και δεν μεταδίδεται η ευθύνη κάπου αλλού.
Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης, σημείωσε πως «η διαχείριση των αποβλήτων στην Κύπρο δεν είναι απλά μια περιβαλλοντική αποτυχία, είναι και μια υπόθεση διασπάθησης δημόσιου χρήματος, ανεπαρκούς εποπτείας και διαρκούς μετακύλισης του κόστους στον πολίτη», αναφερόμενος ειδικότερα στο σκάνδαλο της ΟΕΔΑ Πεντακώμου και σε ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.
Στη συνέχεια, ο βουλευτής του ΑΚΕΛ, Νίκος Κέττηρος ανέφερε ότι «το έγκλημα ήταν από την αρχή οργανωμένο από το ίδιο το κράτος», ενώ ζήτησε απαντήσεις για καταγγελίες σχετικά με απόβλητα που δηλώνονταν ως ανακυκλώσιμα, αλλά κατέληγαν σε ταφή.
Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Ευγένιος Χαμπουλάς υποστήριξε ότι χρειάζεται ξεχωριστή κρατική υπηρεσία για τη διαχείριση των αποβλήτων, ενώ σημείωσε πως «το Υπουργείο Εσωτερικών τα τελευταία χρόνια κατά το δοκούν φορτώνει ευθύνες σε Τμήματα που επιλέγει».
Ο βουλευτής του ΑΛΜΑ Οδυσσέας Μιχαηλίδης ανέφερε ότι από το 2005 έως το 2013 υπήρχαν σχεδιασμοί για τέσσερις μονάδες, οι οποίοι εγκαταλείφθηκαν, υποστηρίζοντας ότι οι σχεδιασμοί που ακολούθησαν δεν υλοποιήθηκαν στον προβλεπόμενο βαθμό.
Σε δηλώσεις μετά το πέρας της συνεδρίας, ο αναπληρωτής Πρόεδρος της Επιτροπής και βουλευτής του ΔΗΚΟ Χρύσανθος Σαββίδης, είπε ότι στην Κύπρο λειτουργούμε εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια «ως επιμηθείς και όχι ως προμηθείς», σημειώνοντας ότι σχεδιασμοί του 2006, του 2013 και του 2019 εγκαταλείφθηκαν.
Ανέφερε ακόμη ότι «δεν υπάρχουν μόνο πολιτικές ευθύνες, υπάρχουν και υπηρεσιακές ευθύνες», υποστηρίζοντας ότι η Κύπρος πληρώνει πρόστιμα και χάνει ευρωπαϊκά κονδύλια.
«Η Κύπρος πραγματικά να είναι ένας σκυβαλότοπος. Καθημερινά ξεφυτρώνουν, όπως τα μανιτάρια, σκυβαλότοποι, και μπαίνει σε κίνδυνο το ίδιο το περιβάλλον, το οποίο έχουμε τα τελευταία χρόνια χτυπήσει ανελέητα», πρόσθεσε.
Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης είπε ότι «στην Κύπρο ο πολίτης πληρώνει για τα απόβλητα τρεις φορές», υποστηρίζοντας ότι πληρώνει για την κατασκευή μονάδων, για τη διόρθωση των αποτυχιών τους και τελικά για την ταφή των αποβλήτων.
Παράλληλα, σημείωσε ότι το 2024 οδηγήθηκε σε ταφή το 78,5% των αποβλήτων που έτυχαν επεξεργασίας, με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να είναι περίπου στο 23%. Εξάλλου, όπως είπε, η ανακύκλωση περιορίστηκε στο 14,2%, η κομποστοποίηση στο 4,4%, ενώ η ενεργειακή αξιοποίηση μόλις στο 2,9%. «Η Κύπρος παρήγαγε 688 κιλά αστικών αποβλήτων ανά κάτοικο», πρόσθεσε.
Ο βουλευτής του ΑΛΜΑ Οδυσσέας Μιχαηλίδης υποστήριξε ότι οι σχεδιασμοί των τελευταίων ετών απέτυχαν και χαρακτήρισε την κατάσταση «τραγική περίπτωση ανεπάρκειας στον χειρισμό ενός πολύ σοβαρού προβλήματος», λέγοντας ότι το κόστος καλούνται να το πληρώσουν οι φορολογούμενοι πολίτες.
Σε δηλώσεις προέβη και ο εκπρόσωπος του ΕΤΕΚ Ντίνος Νικολαΐδης, ο οποίος ανέφερε ότι η έρευνα που είχε αναθέσει το κράτος στο ΕΤΕΚ σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων, κατατέθηκε το 2023, ενώ από το 2024 διερευνάται από την Αστυνομία. Πρόσθεσε δε, ότι «θάβουμε αυτή τη στιγμή το 90% των σκουπιδιών μας, και όχι το 65% όπως επίσημα λέγεται, λαμβάνοντας υπόψη το 100% ταφής στην Πάφο, το 80-85% ταφής στη Λάρνακα και το ίδιο ποσοστό στη Λεμεσό».
Τέλος, η Έφη Ξάνθου, εκ μέρους της ΟΠΟΚ, δήλωσε ότι «το κράτος μας έχει αποτύχει στη διαχείριση των αποβλήτων», ζητώντας παράλληλα εφαρμογή του «πληρώνω όσο πετώ» και διερεύνηση τυχόν ποινικών αδικημάτων που προκύπτουν από πορίσματα.