Καλεσμένη σε ένα παιδικό πάρτυ διδύμων βρέθηκα μπροστά σε βουναλάκια από δώρα. Ο μικρός Δημήτρης σκίζει τα περιτυλίγματα. Ένα αυτοκινητάκι. Μια μπάλα. Άλλο ένα αυτοκινητάκι. Η χρωματική παλέτα των ρούχων σε μπλε, γκρι, μπλε. Η διπλανή στήλη της Μαιρούλας, μια ροζ πανδαισία. Κούκλες, κορδέλες για τα μαλλιά, φορεματάκι, καθρέφτη με ψεύτικα καλλυντικά. Γιατί δεν έχει μπάλα η Μαιρούλα;
Πριν ακόμα τα παιδιά αποκτήσουν την ικανότητα να αμφισβητήσουν ή να επιλέξουν, ο ενήλικος κόσμος σπεύδει να χαρτογραφήσει τη μελλοντική τους ταυτότητα με βάση το φύλο τους, χρησιμοποιώντας τα παιχνίδια ως τα πρώτα, αδιόρατα εργαλεία κοινωνικοποίησης.
Τα ευρήματα σύγχρονων ευρωπαϊκών ερευνών επιβεβαιώνουν ότι η διάκριση αυτή δεν αποτελεί απλή σύμπτωση, αλλά μια συστηματική βιομηχανική και πολιτισμική πρακτική. Σύμφωνα με μελέτες που διεξήχθησαν στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ισότητα των φύλων, η αγορά παιχνιδιών παραμένει εντυπωσιακά διαχωρισμένη. Έρευνα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) υπογραμμίζει ότι τα παιχνίδια που απευθύνονται στα αγόρια εστιάζουν κατά κύριο λόγο στην εξερεύνηση, την κατασκευή, τη μηχανική, την ανταγωνιστικότητα και τη χωρική αντίληψη. Αντιθέτως, τα παιχνίδια που προορίζονται για τα κορίτσια δίνουν συντριπτική έμφαση στη φροντίδα, την περιποίηση της εξωτερικής εμφάνισης, την οικιακή ζωή και τις συναισθηματικές δεξιότητες.
Αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι αθώος. Όπως επισημαίνει ο ψυχολόγος Πέτρος Αντωνίου, η ποιότητα και το είδος των ερεθισμάτων που δέχεται ένα παιδί κατά την προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία διαμορφώνουν τη νευρολογική και συναισθηματική του εξέλιξη.
«Το παιχνίδι είναι η επίσημη γλώσσα του παιδιού και το μέσο με το οποίο ανακαλύπτει τις δυνατότητές του. Όταν προσφέρουμε στο αγόρι αποκλειστικά κατασκευές και μπάλες, του δίνουμε την άδεια να ρισκάρει, να διεκδικήσει τον δημόσιο χώρο και να αναπτύξει τη λογικομαθηματική του σκέψη, στερώντας του όμως την ευκαιρία να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση, τη φροντίδα και την έκφραση των συναισθημάτων του. Αντίστοιχα, περιορίζοντας το κορίτσι σε έναν κόσμο φροντίδας και αισθητικής, του μεταδίδουμε το υποσυνείδητο μήνυμα ότι η αξία του συνδέεται με την εικόνα του και τη διαθεσιμότητά του προς τους άλλους, περιορίζοντας την αυτοπεποίθησή του σε πεδία δράσης και ηγεσίας. Αυτή η έμφυλη διάσταση, που καλλιεργείται από νωρίς, επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο που τα παιδιά αλληλεπιδρούν στις παρέες τους στο σχολείο, διαμορφώνοντας στερεοτυπικούς ρόλους και συμπεριφορές».
Η ανάγκη να απελευθερώσουμε τα παιδικά δωμάτια και τις σχολικές αυλές από τα έμφυλα στερεότυπα αποτελεί επιταγή υγιούς ανάπτυξης. Όπως αναφέρει ο κ. Αντωνίου, αν θέλουμε να διαμορφώσουμε ολοκληρωμένες προσωπικότητες, οφείλουμε να προσφέρουμε στα παιδιά την ελευθερία να επιλέξουν τα ίδια τα ενδιαφέροντά τους.
Ίσως το πρώτο βήμα να ξεκινά από μια απλή, αλλά ουσιαστική πράξη στο επόμενο παιδικό πάρτυ: να προσφέρουμε στη Μαιρούλα μια μπάλα και στον Δημήτρη ένα σκεύος μαγειρικής.