Την επιβολή έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών και ενεργειακών εταιρειών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει η Κομισιόν, καθώς οι κυβερνήσεις αναζητούν πρόσθετους πόρους για να στηρίξουν τους πολίτες απέναντι στις αυξανόμενες τιμές της ενέργειας.
Όπως δήλωσε τη Δευτέρα στο Reuters ο Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για το Κλίμα και τη Φορολογία, Βόπκε Χούκστρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκροτεί ομάδα εργασίας, η οποία θα αξιολογήσει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα μιας τέτοιας εισφοράς, καθώς και το κατά πόσο είναι εφικτή η εφαρμογή της.
«Οι πολίτες και ιδιαίτερα οι πιο ευάλωτοι αντιμετωπίζουν δραματικές αυξήσεις στους λογαριασμούς ενέργειας. Την ίδια ώρα, ορισμένες εταιρείες αποκομίζουν πραγματικά υπερβολικά οφέλη, χωρίς να προσφέρουν πρόσθετες υπηρεσίες ή προϊόντα. Επωφελούνται από την αναταραχή που επικρατεί στον κόσμο», ανέφερε ο Χούκστρα.
Όπως πρόσθεσε, πολλοί πολίτες και πολιτικοί θεωρούν ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι εύλογη, επισημαίνοντας ότι υπάρχει κατανόηση για τη λογική πίσω από την πρόταση, ανεξάρτητα από την τελική μορφή που θα μπορούσε να λάβει.
Το ράλι του πετρελαίου και οι πιέσεις για τον έκτακτο φόρο
Η αναζωπύρωση των τιμών της ενέργειας συνδέεται με τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ και τις ιρανικές επιθέσεις σε γειτονικές χώρες του Περσικού Κόλπου.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Brent, του διεθνούς σημείου αναφοράς, έφτασαν στα τέλη Απριλίου κοντά στα 120 δολάρια το βαρέλι, σε υψηλά πολλών ετών. Σύμφωνα με το Reuters, οι τιμές εξακολουθούν να βρίσκονται πάνω από 70% υψηλότερα σε σχέση με τις αρχές του έτους, ενισχύοντας τα κέρδη των παραγωγών και των διυλιστηρίων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Αυστρία έχουν ζητήσει από την ΕΕ να εξετάσει την επιβολή ενιαίου φόρου στα υπερκέρδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο Χούκστρα ξεκαθάρισε, πάντως, ότι η Κομισιόν θα εξετάσει προσεκτικά και τη νομική βάση οποιουδήποτε μέτρου, πριν αποφασίσει για τα επόμενα βήματα.
Το προηγούμενο του 2022 και τα έσοδα των 29 δισ. ευρώ
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την επιβολή έκτακτης εισφοράς στα κέρδη του ενεργειακού κλάδου. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, η ΕΕ είχε θεσπίσει αντίστοιχο μέτρο για εταιρείες πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης.
Η εισφορά προέβλεπε ελάχιστο συντελεστή 33% στα πλεονάζοντα κέρδη, τα οποία ορίζονταν ως τα κέρδη που υπερέβαιναν κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το μέτρο απέφερε σχεδόν 29 δισ. ευρώ.
Ωστόσο, η εφαρμογή του είχε προκαλέσει αντιδράσεις και δικαστικές προσφυγές. Εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η ExxonMobil, υποστήριξαν ότι η εισφορά ήταν παράνομη, ενώ σχετικές δικαστικές υποθέσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.
«Εξακολουθούμε να έχουμε δικαστικές διαμάχες για την απόφαση που λάβαμε το 2022 να προχωρήσουμε σε κάτι αντίστοιχο», δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος, υπογραμμίζοντας ότι οι νομικές εκκρεμότητες θα ληφθούν υπόψη κατά την αξιολόγηση της νέας πρότασης.
Ποιες χώρες έχουν ήδη επιβάλει αντίστοιχη εισφορά
Ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη προχωρήσει στην επιβολή εθνικών φόρων στα έκτακτα κέρδη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πορτογαλία, η οποία επέβαλε φόρο 33% στα έκτακτα κέρδη που θα αποκομίσουν το 2026 οι εταιρείες πετρελαίου και διύλισης.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης πανευρωπαϊκής εισφοράς, αλλά και οι νομικές και οικονομικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή της.
Στόχος των υποστηρικτών της πρότασης είναι να εξασφαλιστούν πόροι για την ανακούφιση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από το αυξημένο ενεργειακό κόστος, την ώρα που οι γεωπολιτικές εξελίξεις εξακολουθούν να προκαλούν έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.