Νομοθετική πρόταση για προστασία καταναλωτών στο ψηφιακό περιβάλλον ετοιμάζει η Κομισιόν
Νομοθετική πρόταση για την προστασία των καταναλωτών στο ψηφιακό περιβάλλον ετοιμάζει η Κομισιόν, με στόχο την αντιμετώπιση πρακτικών όπως τα λεγόμενα «dark patterns», ο εθιστικός σχεδιασμός ψηφιακών υπηρεσιών, η παραπλανητική προώθηση προϊόντων από influencers και ορισμένες μορφές εξατομίκευσης, σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS) που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα.
Η πρόταση για την Πράξη Ψηφιακής Δικαιοσύνης (DFA) αναμένεται το τέταρτο τρίμηνο του 2026. Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, η πρωτοβουλία έχει προγραμματιστεί, με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, για τα μέσα Νοεμβρίου και θα συνοδεύεται από εκτίμηση επιπτώσεων.
Η πρωτοβουλία ακολουθεί τον έλεγχο καταλληλότητας της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, ο οποίος κατέληξε ότι το υφιστάμενο πλαίσιο παραμένει αναγκαίο, αλλά είναι μόνο εν μέρει αποτελεσματικό στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον. Μεταξύ των προβλημάτων που εντοπίστηκαν περιλαμβάνονται δυσκολίες στην επιβολή των κανόνων, κίνδυνοι κατακερματισμού της νομοθεσίας και νέες εμπορικές πρακτικές που δεν καλύπτονται πάντοτε επαρκώς. Σύμφωνα με την EPRS, ο έλεγχος της Κομισιόν εκτίμησε τη ζημιά για τους καταναλωτές από προβληματικές ψηφιακές εμπορικές πρακτικές σε 7,9 δισ. ευρώ ετησίως, χαρακτηρίζοντας μάλιστα το ποσό ως συντηρητική εκτίμηση.
Μεταξύ των ζητημάτων που εξετάζονται βρίσκονται τα «dark patterns», δηλαδή πρακτικές στον σχεδιασμό ψηφιακών διεπαφών που μπορούν να επηρεάσουν τους καταναλωτές ώστε να λάβουν αποφάσεις που διαφορετικά δεν θα έπαιρναν. Το υφιστάμενο δίκαιο της ΕΕ μπορεί ήδη να καλύπτει ορισμένες από αυτές τις πρακτικές ως παραπλανητικές ή επιθετικές, ωστόσο συχνά απαιτείται αξιολόγηση κατά περίπτωση, κάτι που καθίσταται δυσκολότερο σε πολύπλοκες και εξατομικευμένες ψηφιακές διεπαφές.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον εθιστικό σχεδιασμό ψηφιακών υπηρεσιών, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, η ατελείωτη κύλιση, οι ειδοποιήσεις και οι ανταμοιβές για συνεχή χρήση. Η EPRS σημειώνει ότι το υφιστάμενο πλαίσιο δεν καλύπτει όλους τους παρόχους και όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται τα εικονικά νομίσματα και οι αγορές εντός εφαρμογών και βιντεοπαιχνιδιών, περιλαμβανομένων των λεγόμενων «loot boxes», τα οποία έχουν προκαλέσει ανησυχίες λόγω της ομοιότητάς τους με μηχανισμούς τυχερών παιχνιδιών και της πιθανής επίδρασής τους σε ανηλίκους.
Το ενημερωτικό σημείωμα αναφέρεται επίσης στο influencer marketing, σημειώνοντας προβλήματα ως προς τη σαφή γνωστοποίηση εμπορικού περιεχομένου και τη διάκριση των ευθυνών μεταξύ influencers, εμπορικών σημάτων, διαφημιστικών εταιρειών και διαδικτυακών πλατφορμών.
Άλλο ζήτημα αφορά τη δυναμική και την εξατομικευμένη τιμολόγηση. Οι πρακτικές αυτές δεν απαγορεύονται γενικά από το ευρωπαϊκό δίκαιο, ωστόσο ισχύουν ορισμένες απαιτήσεις διαφάνειας και περιορισμοί, ενώ παραμένουν ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των γενικών κανόνων προστασίας των καταναλωτών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Προβλήματα καταγράφονται και στις ψηφιακές συμβάσεις. Στη δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ελέγχου καταλληλότητας, το 69% των ερωτηθέντων ανέφερε δυσκολίες στην ακύρωση διαδικτυακής σύμβασης, ενώ το 62% δήλωσε ότι διαδικτυακή συνδρομή ανανεώθηκε χωρίς προηγούμενη υπενθύμιση.
Η προστασία των ανηλίκων αποτελεί επίσης βασικό μέρος της συζήτησης. Σε ειδική ομάδα εμπειρογνωμόνων για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο προτάθηκε, μεταξύ άλλων, περιορισμός της πρόσβασης παιδιών κάτω των 13 ετών σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άλλες ψηφιακές υπηρεσίες, καθώς και αποτελεσματικοί μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας.
Πηγή: ΚΥΠΕ