Νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και επιστημονική μελέτη στο ιατρικό περιοδικό Lancet αποκαλύπτουν ότι σχεδόν 150.000 περιστατικά καρκίνου στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνδέονται κάθε χρόνο με το αλκοόλ. Η Κύπρος βρίσκεται στην καλύτερη θέση μεταξύ των 27 κρατών μελών.
Ένα ποτήρι κρασί με το φαγητό, μια μπίρα μετά τη δουλειά ή μερικά ποτά το Σαββατοκύριακο αποτελούν για πολλούς μέρος της κοινωνικής ζωής. Το αλκοόλ έχει συνδεθεί με τη διασκέδαση, τη φιλοξενία και την παρέα, ενώ για χρόνια καλλιεργήθηκε η αντίληψη ότι η περιορισμένη κατανάλωσή του, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κρασί, μπορεί να είναι ακόμη και ευεργετική για την υγεία.
Η επιστημονική γνώση για τη σχέση αλκοόλ και καρκίνου δίνει μια αρκετά διαφορετική εικόνα.
Στις 22 Οκτωβρίου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε νέα έκθεση με τίτλο Reducing alcohol-attributable cancers in the European Union, παρουσιάζοντας τα δεδομένα για την καρκινογόνο δράση του αλκοόλ και τις δυνατότητες πρόληψης χιλιάδων περιστατικών στην Ευρώπη.
Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο, καθώς σύμφωνα με την επιστημονική μελέτη που συνοδεύει την έκθεση, το 9,7% των περιστατικών επτά συγκεκριμένων τύπων καρκίνου στους Κύπριους αποδίδεται στατιστικά στην κατανάλωση αλκοόλ. Πρόκειται για το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των 27 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη Λιθουανία να βρίσκεται στο άλλο άκρο, στο 21,8%.
Το 9,7% όμως δεν σημαίνει ότι σχεδόν ένας στους δέκα καρκίνους στην Κύπρο προκαλείται από το αλκοόλ. Ο υπολογισμός αφορά αποκλειστικά τις επτά μορφές καρκίνου για τις οποίες έχει τεκμηριωθεί σχέση με την κατανάλωσή του.
Τι ακριβώς μέτρησαν οι επιστήμονες
Η πρωτότυπη επιστημονική εργασία δημοσιεύθηκε στο The Lancet Regional Health – Europe, με τίτλο Quantifying the potential of alcohol policies for cancer prevention in the EU: a modelling study.
Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι το 2022 καταγράφηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 907.233 νέα περιστατικά στις επτά κατηγορίες καρκίνου που εξετάστηκαν. Από αυτά, εκτιμάται ότι 146.194, δηλαδή το 16,1%, συνδέονταν αιτιωδώς με την κατανάλωση αλκοόλ σε επίπεδο πληθυσμού.
Εάν στον υπολογισμό περιληφθούν όλες οι μορφές καρκίνου που διαγνώστηκαν στην ΕΕ το 2022, το αντίστοιχο ποσοστό μειώνεται στο 4,9%. Υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που έχει σημασία. Η μελέτη χρησιμοποιεί στοιχεία κατανάλωσης αλκοόλ του 2012 για να εκτιμήσει την εμφάνιση καρκίνων το 2022. Οι ερευνητές υιοθέτησαν μια χρονική απόσταση δέκα χρόνων, αναγνωρίζοντας ότι η ανάπτυξη καρκίνου μπορεί να σχετίζεται με έκθεση σε παράγοντες κινδύνου πολλά χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Συνεπώς, το κυπριακό 9,7% δεν αποτελεί άμεση αποτύπωση των σημερινών συνηθειών κατανάλωσης. Είναι αποτέλεσμα στατιστικού μοντέλου, το οποίο συνδυάζει ιστορικά δεδομένα, επιδημιολογικές σχέσεις κινδύνου και αριθμούς νέων διαγνώσεων.
Επίσης, δεν σημαίνει ότι μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα ποιος συγκεκριμένος ασθενής ανέπτυξε καρκίνο εξαιτίας του αλκοόλ. Οι υπολογισμοί δείχνουν πόσα περιστατικά θα μπορούσαν θεωρητικά να είχαν αποφευχθεί σε έναν πληθυσμό εάν δεν υπήρχε η συγκεκριμένη έκθεση.
Οι επτά μορφές καρκίνου
Η σχέση του αλκοόλ με τον καρκίνο δεν περιορίζεται στο συκώτι, όπως συχνά πιστεύεται. Ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο, γνωστός ως IARC, έχει ταξινομήσει τα αλκοολούχα ποτά στην Ομάδα 1 των καρκινογόνων για τον άνθρωπο ήδη από το 1988.
Οι επτά κατηγορίες για τις οποίες υπάρχει τεκμηριωμένη αιτιώδης σχέση είναι ο καρκίνος της στοματικής κοιλότητας, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου, του ήπατος, του παχέος εντέρου και του ορθού που εξετάζονται μαζί ως καρκίνος του παχέος εντέρου και ορθού, καθώς και ο καρκίνος του μαστού στις γυναίκες.
Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλες τις μορφές. Στην ευρωπαϊκή μελέτη, περίπου τα δύο τρίτα των περιστατικών καρκίνου του οισοφάγου αποδίδονται στο αλκοόλ, ενώ στον καρκίνο της στοματικής κοιλότητας και του φάρυγγα το αντίστοιχο ποσοστό βρίσκεται κοντά στο ένα τρίτο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε περίπτωση έχει την ίδια αιτία. Το κάπνισμα, οι λοιμώξεις, η κληρονομικότητα, η διατροφή και άλλοι παράγοντες συμμετέχουν, με διαφορετική βαρύτητα, στην εμφάνιση των επιμέρους καρκίνων.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η σχέση με τον καρκίνο του μαστού. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ερευνητές απέδωσαν στο αλκοόλ περίπου 31.178 περιστατικά καρκίνου του μαστού το 2022, τον μεγαλύτερο αριθμό μεταξύ των κατηγοριών που εξετάστηκαν για τις γυναίκες.
Η σύνδεση αυτή παραμένει λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό σε σχέση με τις βλάβες που προκαλεί το αλκοόλ στο συκώτι.
Πώς το αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει καρκίνο;
Ο βασικός μηχανισμός αρχίζει όταν ο οργανισμός μεταβολίζει την αιθανόλη, δηλαδή το αλκοόλ που περιέχουν τα ποτά. Κατά τη διαδικασία αυτή παράγεται ακεταλδεΰδη, μια τοξική και καρκινογόνος ουσία, η οποία μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA και να επηρεάσει τους φυσιολογικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης των κυττάρων.
Παράλληλα, η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει το οξειδωτικό στρες, να επηρεάσει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, να προκαλέσει αλλαγές στη μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου και να μεταβάλει τα επίπεδα ορισμένων ορμονών.
Στην περίπτωση του καρκίνου του μαστού, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις μεταβολές των οιστρογόνων. Στον καρκίνο του ήπατος, η μακροχρόνια βλάβη και η κίρρωση αποτελούν σημαντικούς μηχανισμούς αύξησης του κινδύνου.
Η ταυτόχρονη κατανάλωση αλκοόλ και καπνού επιβαρύνει ιδιαίτερα τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνων της στοματικής κοιλότητας, του φάρυγγα και του οισοφάγου. Οι δύο παράγοντες μπορούν να αλληλεπιδρούν, προκαλώντας μεγαλύτερη βλάβη από εκείνη που θα αναμενόταν εάν εξετάζονταν ανεξάρτητα.
Ο ΠΟΥ διευκρινίζει επίσης ότι η καρκινογόνος δράση αφορά την αιθανόλη και όχι κάποιο συγκεκριμένο είδος ποτού. Το κρασί, η μπίρα και τα οινοπνευματώδη περιέχουν την ίδια ουσία που συνδέεται με τον κίνδυνο. Η διαφορά βρίσκεται στην ποσότητα αλκοόλ που καταναλώνεται.
Διαφορές κινδύνου για άνδρες και γυναίκες
Η ευρωπαϊκή μελέτη διαπιστώνει σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων.
Οι άνδρες παρουσιάζουν μεγαλύτερο συνολικό αριθμό καρκίνων που αποδίδονται στο αλκοόλ, γεγονός που συνδέεται κυρίως με τη μεγαλύτερη κατανάλωση. Στα δεδομένα έκθεσης του 2012 που αξιοποίησαν οι ερευνητές, η μέση κατανάλωση στους άνδρες ήταν περίπου 3,6 φορές μεγαλύτερη από εκείνη των γυναικών.
Στις γυναίκες, ωστόσο, ο καρκίνος του μαστού αλλάζει ουσιαστικά την εικόνα. Ακόμη και σχετικά μικρές ποσότητες αλκοόλ συνδέονται με αύξηση του κινδύνου.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, σχεδόν το ένα τρίτο των περιστατικών καρκίνου του μαστού που αποδόθηκαν στο αλκοόλ στην ευρωπαϊκή περιφέρεια το 2020 συνδεόταν με κατανάλωση που δεν ξεπερνούσε το ένα ή δύο αλκοολούχα ποτά ημερησίως.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα που πίνει ένα ποτήρι κρασί θα αναπτύξει καρκίνο. Σημαίνει ότι, όταν εξετάζονται μεγάλοι πληθυσμοί, ακόμη και τέτοιες ποσότητες συνδέονται με μετρήσιμη αύξηση της πιθανότητας εμφάνισης της ασθένειας.
Η άγνοια γύρω από αυτή τη σχέση παραμένει εντυπωσιακή. Σε ανακοίνωση της 14ης Οκτωβρίου, ο ΠΟΥ ανέφερε ότι μόλις το 15% των ερωτηθέντων σε έρευνα 14 ευρωπαϊκών χωρών γνώριζε πως το αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του μαστού.
Η κυπριακή ιδιαιτερότητα
Η χαμηλή θέση της Κύπρου στην ευρωπαϊκή κατάταξη δεν προκύπτει τυχαία. Συνδέεται με τα επίπεδα κατανάλωσης που χρησιμοποιήθηκαν στο μοντέλο, τη διαφορετική κατανομή της κατανάλωσης μεταξύ ανδρών και γυναικών, καθώς και με τη σύνθεση των περιστατικών καρκίνου στον πληθυσμό.
Σύμφωνα με τη μελέτη, το 2012 η Κύπρος εμφάνιζε κατανάλωση 6,4 λίτρων καθαρού αλκοόλ ανά άτομο ηλικίας 15 ετών και άνω, με βάση τον συγκεκριμένο δείκτη έκθεσης που αξιοποίησαν οι ερευνητές. Ήταν η χαμηλότερη τιμή στην ΕΕ, έναντι 11,2 λίτρων του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Η εικόνα της κατανάλωσης αποτυπώνεται και σε νεότερες πηγές, αν και οι αριθμοί δεν είναι πάντοτε άμεσα συγκρίσιμοι λόγω διαφορών στη μεθοδολογία και στον συνυπολογισμό της μη καταγεγραμμένης κατανάλωσης.
Στο προφίλ της Κύπρου για τον καρκίνο, που δημοσίευσαν το 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ, η κατανάλωση υπολογίζεται σε 10,6 λίτρα το 2012 και 9,6 λίτρα το 2019. Στη συγκριτική έκδοση Health at a Glance: Europe 2024, η Κύπρος εμφανίζεται με 9,5 λίτρα το 2022, έναντι 10 λίτρων στην ΕΕ.
Οι διαφορές αυτές υπογραμμίζουν γιατί δεν πρέπει να συγχέονται διαφορετικές στατιστικές σειρές, ακόμη και όταν όλες αναφέρονται σε λίτρα καθαρού αλκοόλ ανά κάτοικο.
Στα στοιχεία του 2025, η καθημερινή κατανάλωση στην Κύπρο περιορίζεται στο 1,9%, έναντι 4,8% στην ΕΕ. Εβδομαδιαία κατανάλωση δηλώνει το 16,1% και μηνιαία το 22,1%.
Τα ποσοστά αυτά δείχνουν σχετικά περιορισμένη συχνότητα κατανάλωσης, όχι όμως απαραίτητα μικρή ποσότητα σε κάθε περίσταση. Κάποιος μπορεί να πίνει σπάνια αλλά υπερβολικά όταν το κάνει.
Στοιχεία για τους νέους που προβληματίζουν
Η κυπριακή Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων καταγράφει μια διαφορετική πτυχή του ζητήματος. Στην ετήσια ανασκόπηση του 2024 αναφέρεται ότι το 60% των φοιτητών που συμμετείχαν στη σχετική έρευνα είχε καταναλώσει αλκοόλ τον προηγούμενο μήνα. Περίπου τέσσερις στους δέκα ανέφεραν υπέρμετρη κατανάλωση, τουλάχιστον πέντε ποτών σε μία περίσταση, κατά το ίδιο διάστημα. Επιπλέον, το 46% δήλωσε ότι είχε μεθύσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του, έναντι 40% στην προηγούμενη έρευνα του 2019.
Στον μαθητικό πληθυσμό, παλαιότερες συγκρίσιμες έρευνες είχαν καταγράψει μείωση της υπέρμετρης κατανάλωσης, από 50% το 2015 σε 37% το 2019. Ωστόσο, η ευκολία πρόσβασης των ανηλίκων στο αλκοόλ εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα.
Τα στοιχεία για τους νέους δεν αλλάζουν τη σχετικά ευνοϊκή συνολική θέση της Κύπρου. Δείχνουν όμως ότι οι μέσοι όροι μπορούν να κρύβουν συμπεριφορές υψηλού κινδύνου σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες.
Ο τουρισμός και τα ποτά
Στην περίπτωση της Κύπρου υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας πρέπει να ληφθεί υπόψη και είναι ο τουρισμός. Η κατανάλωση αλκοόλ που καταγράφεται στις πωλήσεις μιας χώρας δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την κατανάλωση των μόνιμων κατοίκων της. Στην Κύπρο, όπου κάθε χρόνο διακινούνται μεγάλοι αριθμοί επισκεπτών, μέρος των πωλήσεων σε ξενοδοχεία, εστιατόρια και χώρους διασκέδασης αφορά τουρίστες.
Ο ΠΟΥ διαθέτει ειδική μεθοδολογία για την προσαρμογή των στατιστικών στην τουριστική κατανάλωση. Λαμβάνει υπόψη τον αριθμό των επισκεπτών, τη διάρκεια παραμονής τους, τις εκτιμώμενες συνήθειες κατανάλωσης και την αντίστοιχη κατανάλωση κατοίκων όταν ταξιδεύουν στο εξωτερικό.
Υπάρχει επίσης η μη καταγεγραμμένη κατανάλωση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει σπιτικά παρασκευασμένα ποτά, προϊόντα εκτός επίσημων εμπορικών δικτύων και άλλες ποσότητες που δεν αποτυπώνονται πλήρως σε φορολογικές και εμπορικές καταγραφές.
Στο σύνολο της ΕΕ, η μελέτη εκτιμά ότι η καταγεγραμμένη κατανάλωση αντιστοιχούσε περίπου στο 90% της συνολικής, με διαφοροποιήσεις ανά χώρα.
Για την Κύπρο, επομένως, ο τουρισμός αποτελεί σημαντική παράμετρο ερμηνείας των δεδομένων. Δεν υπάρχει όμως τεκμηριωμένος υπολογισμός που να επιτρέπει να αποδοθεί συγκεκριμένο μέρος του κυπριακού 9,7% στον τουρισμό.
Και το λίγο αλκοόλ έχει σημασία
Η διατύπωση του ΠΟΥ ότι δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο κατανάλωσης αλκοόλ ως προς τον καρκίνο συχνά παρερμηνεύεται. Δεν σημαίνει ότι ένα ποτήρι κρασί έχει την ίδια επικινδυνότητα με τη συστηματική υπερκατανάλωση. Ο κίνδυνος αυξάνεται γενικά όσο αυξάνεται η ποσότητα και η διάρκεια κατανάλωσης. Σημαίνει ότι δεν έχει τεκμηριωθεί κάποιο όριο κάτω από το οποίο ο καρκινικός κίνδυνος μηδενίζεται.
Η διάκριση ανάμεσα στον απόλυτο και στον σχετικό κίνδυνο είναι επίσης σημαντική. Μια μικρή ποσοστιαία αύξηση της πιθανότητας εμφάνισης καρκίνου δεν συνεπάγεται ότι η νόσος θα εμφανιστεί σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Όταν όμως η ίδια αύξηση αφορά εκατομμύρια ανθρώπους, μπορεί να μεταφράζεται σε χιλιάδες επιπλέον διαγνώσεις.
Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι η μείωση ή η διακοπή της κατανάλωσης συνδέεται με περιορισμό του κινδύνου, με ιδιαίτερα ισχυρή τεκμηρίωση για καρκίνους της στοματικής κοιλότητας και του οισοφάγου.
Η διακοπή δεν εξαφανίζει αυτομάτως τις συνέπειες προηγούμενης έκθεσης. Αποτελεί, ωστόσο, ουσιαστική επιλογή πρόληψης, ακόμη και για ανθρώπους που καταναλώνουν αλκοόλ επί πολλά χρόνια.
Πόσοι καρκίνοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν;
Το δεύτερο σημαντικό σκέλος της επιστημονικής έρευνας αφορά την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που εφαρμόζει ένα κράτος. Οι ερευνητές εξέτασαν τέσσερα διαφορετικά σενάρια περιορισμού της κατανάλωσης, χρησιμοποιώντας αποτελέσματα πραγματικών παρεμβάσεων και υπολογίζοντας την πιθανή επίδρασή τους στην εμφάνιση καρκίνου.
Το πιο αποτελεσματικό σενάριο ήταν μια συνδυασμένη πολιτική, βασισμένη σε παρεμβάσεις που εφαρμόστηκαν στη Λιθουανία. Θα μπορούσε, σύμφωνα με το μοντέλο, να αποτρέψει περίπου 9.220 περιστατικά καρκίνου ετησίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η αύξηση της φορολογίας στα αλκοολούχα ποτά εκτιμήθηκε ότι θα μπορούσε να αποτρέψει 8.387 περιστατικά, η απαγόρευση της διαφήμισης 6.434 και η απαγόρευση πωλήσεων τις Κυριακές 5.491.
Τα αποτελέσματα αφορούν εναλλακτικά σενάρια και δεν πρέπει να αθροίζονται, ούτε αποτελούν πρόβλεψη ότι οι συγκεκριμένοι αριθμοί θα επιτευχθούν αυτομάτως με την ψήφιση μιας νομοθεσίας. Προϋποθέτουν αποτελεσματική εφαρμογή, αλλαγή της κατανάλωσης και χρόνο για να φανούν τα οφέλη στην υγεία.
Για την Κύπρο, η συζήτηση αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω του τουρισμού, της εστίασης και της διαφήμισης αλκοολούχων ποτών. Διαθέτουμε περιορισμούς στην πώληση σε ανηλίκους και μέτρα ελέγχου της διαθεσιμότητας, ωστόσο, το κυπριακό προφίλ καρκίνου του 2025 επισημαίνει περιθώρια βελτίωσης, ιδιαίτερα στη ρύθμιση της εμπορικής διαφήμισης.
Η πρόληψη μπορεί επίσης να ενισχυθεί μέσω της πρωτοβάθμιας φροντίδας, με ενημέρωση των πολιτών, έγκαιρο εντοπισμό επικίνδυνων συνηθειών και πρόσβαση σε υπηρεσίες συμβουλευτικής.
Το πραγματικό μήνυμα για την Κύπρο
Το 9,7% αποτελεί θετικό συγκριτικό στοιχείο για την Κύπρο, δεν αποτελεί όμως πιστοποιητικό ασφάλειας.
Η Κύπρος εμφανίζει μικρότερο εκτιμώμενο ποσοστό καρκίνων που αποδίδονται στο αλκοόλ σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη μέλη, ενώ αρκετοί δείκτες δείχνουν περιορισμό της κατανάλωσης τα τελευταία χρόνια. Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία για την υπέρμετρη κατανάλωση μεταξύ των νέων υπενθυμίζουν ότι η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη.
Η σημαντικότερη διαπίστωση της νέας έκθεσης είναι ότι ένα μέρος των καρκίνων μπορεί να προληφθεί με αλλαγές στις συνήθειες και στη πολιτική του κράτους. Για την Κύπρο, η διατήρηση των σχετικά ευνοϊκών δεικτών και η μείωση της επικίνδυνης κατανάλωσης αποτελούν δύο σημαντικούς στόχους.