Πώς μπορεί κανείς να δώσει μια σύγχρονη διάσταση σε έναν αρχαίο ελληνικό αμφορέα;
Για τους Wyatt Roy και Julia Mattis, η απάντηση ήταν απλή: να τον φτιάξουν από μελόψωμο (gingerbread).
Το ζευγάρι, που ζει στις ΗΠΑ, αποφάσισε να δοκιμάσει τις δεξιότητές του με έναν ιδιαίτερα δημιουργικό, αλλά και απαιτητικό τρόπο, συμμετέχοντας στον Εθνικό Διαγωνισμό Κατασκευής Σπιτιών από Μελόψωμο (National Gingerbread House Contest).
Αξιοποιώντας τις γνώσεις του Roy στον υπολογιστικό σχεδιασμό (computational design) και την εμπειρία της Mattis ως pastry chef και κεραμίστριας, οι δυο τους επέλεξαν να δημιουργήσουν ένα «σπίτι» από μελόψωμο, χρησιμοποιώντας ως πρότυπο ένα από τα πιο καμπυλόμορφα αντικείμενα που μπορούσαν να φανταστούν: έναν αρχαίο ελληνικό αμφορέα.
ΑΝΤΛΩΝΤΑΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΟΥΣΕΙΑ
Το πρώτο βήμα ήταν να εμβαθύνουν τις γνώσεις τους στην ιστορία και την κατασκευή των αρχαίων αμφορέων.
Για τον σκοπό αυτό, επισκέφθηκαν το Metropolitan Museum of Art και τα Harvard Art Museums, προκειμένου να μελετήσουν από κοντά όσο το δυνατόν περισσότερα σχετικά εκθέματα.
«Όταν επισκεφθήκαμε τα μουσεία, προκειμένου να καταλήξουμε σε μια μέθοδο κατασκευής ενός αμφορέα από μελόψωμο, εντυπωσιάστηκα και πάλι από τις περίτεχνες λεπτομέρειες και τη σκέψη που απαιτεί η δημιουργία τους», δήλωσε η Mattis στον «Νέο Κόσμο».
Η ίδια ανέφερε ότι πάντα τη γοήτευαν «οι ιστορίες που αφηγούνται οι διακοσμητικές παραστάσεις στην επιφάνεια των αμφορέων».
Όπως εξήγησε, το ενδιαφέρον της για αυτά τα αρχαία αντικείμενα ενισχύθηκε όταν άρχισε να ασχολείται με την κεραμική και να μαθαίνει περισσότερα για τη δομή και τις τεχνικές κατασκευής τους.
Για τον σχεδιασμό της κατασκευής τους από μελόψωμο, το ζευγάρι προχώρησε σε φωτογραμμετρική σάρωση αρχαίων αμφορέων, δημιουργώντας τρισδιάστατα ψηφιακά μοντέλα που αποτέλεσαν τη βάση για την υλοποίηση του έργου τους.
Ο Roy, ο οποίος μεγάλωσε στο Σίδνεϊ, ανέφερε στον «Νέο Κόσμο» ότι ο ίδιος επικεντρώθηκε «στην επίλυση των προκλήσεων που σχετίζονταν με τον υπολογιστικό σχεδιασμό, ενώ η Julia ασχολήθηκε με τις αντίστοιχες προκλήσεις στον τομέα της ζαχαροπλαστικής».
«Η τελική συναρμολόγηση απαιτούσε να συνδυάσουμε τις διαφορετικές οπτικές μας και να συνεργαστούμε εντατικά, αναζητώντας λύσεις σε κάθε πρόβλημα μέχρι να πετύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα», πρόσθεσε.
Για τη Mattis, η κατασκευή σπιτιών από μελόψωμο τής ήταν οικεία ως εγχείρημα, καθώς ασχολείται με το συγκεκριμένο είδος δημιουργίας εδώ και περίπου δέκα χρόνια, συμμετέχοντας σε ανάλογους διαγωνισμούς.
Ωστόσο, όπως εξήγησε, η συγκεκριμένη ιδέα ακολουθούσε μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση από εκείνη που είχε υιοθετήσει στις προηγούμενες δημιουργίες της, οι οποίες «είχαν κυρίως τη μορφή παραδοσιακών σπιτιών», αλλά και από τη συνηθισμένη τεχνοτροπία των κατασκευών από μελόψωμο.
«Συνήθως επικεντρωνόμουν στην προσθήκη πολλών μικρών, τρισδιάστατων λεπτομερειών πάνω σε μια παραδοσιακή κατασκευή».
«Με τον αμφορέα ακολουθήσαμε την αντίθετη προσέγγιση: αποδώσαμε δισδιάστατες διακοσμητικές παραστάσεις, ζωγραφισμένες πάνω σε ένα ασυνήθιστο σχήμα».
ΟΙ 50 ΔΑΚΤΥΛΙΟΙ
Αξιοποιώντας την τρισδιάστατη μοντελοποίηση, το ζευγάρι πειραματίστηκε με διαφορετικές εκδοχές του σχεδίου στον υπολογιστή, αναζητώντας τον κατάλληλο τρόπο για να κατασκευάσει τον καμπυλόμορφο αμφορέα από μελόψωμο. Τελικά, επέλεξαν μια τεχνική που βασιζόταν στη συναρμολόγηση διαδοχικών ομόκεντρων δακτυλίων.
«Συνειδητοποίησα ότι μπορούσαμε να χωρίσουμε ψηφιακά τον αμφορέα που είχαμε σαρώσει σε πολλές κυκλικές στρώσεις, να εκτυπώσουμε τα περιγράμματά τους σε χαρτί και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσουμε τα σχέδια ως πατρόν», εξήγησε ο Roy.
Έτσι κατέληξαν στην ιδέα να ψήσουν 50 ξεχωριστούς δακτυλίους από μελόψωμο και να τους τοποθετήσουν τον έναν πάνω στον άλλο, δημιουργώντας τον βασικό κορμό του αμφορέα. Στη συνέχεια, θα διαμόρφωναν την εξωτερική επιφάνειά του, εξομαλύνοντάς την ώστε να αποκτήσει το επιθυμητό σχήμα.
Τα σχέδιά τους, ωστόσο, ανατράπηκαν όταν ο διαγωνισμός ακυρώθηκε λόγω τυφώνα, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να περιμένουν έναν χρόνο για την επόμενη διοργάνωση. Μέχρι τότε, είχαν ήδη ολοκληρώσει τον σχεδιασμό και είχαν ψήσει τους πρώτους τέσσερις από τους 50 δακτυλίους.
«Τους αποθηκεύσαμε και περιμέναμε τον επόμενο διαγωνισμό, (τον Νοέμβριο του 2025), και μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν μήνα κατασκευάσαμε το υπόλοιπο του αμφορέα», ανέφερε η Mattis.
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ
Όταν το ζευγάρι ανέλαβε ξανά το εγχείρημα, παράλληλα με τις υποχρεώσεις του σε έξι μεταπτυχιακά μαθήματα, σύντομα ήρθε αντιμέτωπο με μια σημαντική τεχνική πρόκληση: να τοποθετήσει κάθε δακτύλιο με ακρίβεια πάνω στον προηγούμενο, διασφαλίζοντας ότι θα παραμένει επίπεδος και σωστά κεντραρισμένος ως προς τη βάση.
«Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν να εξασφαλίσουμε ότι κάθε στρώση θα ήταν επίπεδη κατά την τελική συναρμολόγηση του αμφορέα», δήλωσε ο Roy.
Όπως εξήγησε, κανένας από τους δακτυλίους δεν ήταν απολύτως ομοιόμορφος, καθώς «τόσο η εσωτερική όσο και η εξωτερική περίμετρός τους παρουσίαζαν μικρές ανωμαλίες, ενώ υπήρχαν και διαφορές στο πάχος τους, λόγω των φυσικών ιδιοτήτων της ψημένης ζύμης».
Επειδή γνώριζαν ότι ακόμη και οι μικρότερες ατέλειες θα συσσωρεύονταν όσο προχωρούσε η κατασκευή, έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στη θέση και τον προσανατολισμό κάθε δακτυλίου, ώστε η επάνω επιφάνειά του να παραμένει απολύτως οριζόντια.
Έτσι, χρησιμοποίησαν περιστρεφόμενη βάση και αλφάδια φυσαλίδας, εφαρμόζοντας διαδοχικές στρώσεις royal icing (γλάσο ζαχαροπλαστικής) για να εξομαλύνουν τις διαφορές.
Η ΤΕΛΙΚΗ ΕΥΘΕΙΑ
Η συναρμολόγηση του αμφορέα ολοκληρώθηκε με επιτυχία, ωστόσο το ζευγάρι είχε να αντιμετωπίσει ακόμη μία σημαντική πρόκληση: τη μεταφορά του χωρίς να προκληθούν ζημιές.
Καθώς έπρεπε να ταξιδέψουν αεροπορικώς από τη Βοστώνη στο Άσβιλ, αποφάσισαν να χωρίσουν την κατασκευή σε τρία τμήματα, ώστε να τη μεταφέρουν με ασφάλεια και να την επανασυναρμολογήσουν στο ξενοδοχείο, εγκαίρως για τον διαγωνισμό.
Όταν έφτασαν στο ξενοδοχείο, είχαν στη διάθεσή τους μόλις 36 ώρες μέχρι τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των συμμετοχών.
Μέσα σε αυτό το χρονικό περιθώριο, έπρεπε να συναρμολογήσουν τα τρία τμήματα, να ολοκληρώσουν τη διακόσμηση της εξωτερικής επιφάνειας με ζωγραφικές παραστάσεις και να μεταφέρουν τον αμφορέα στον χώρο διεξαγωγής του διαγωνισμού.
Η διαδικασία της ζωγραφικής αποδείχθηκε για τη Mattis μια εμπειρία που την έκανε να εκτιμήσει ακόμη περισσότερο την τέχνη και τη δεξιοτεχνία των αρχαίων Ελλήνων.
Όπως εξήγησε, παρότι οι διακοσμητικές παραστάσεις των αμφορέων φαίνονται αρχικά σχετικά εύκολες στην αναπαραγωγή τους, η προσπάθεια να τις αντιγράψουν αποκάλυψε πόσο σύνθετες ήταν στην πραγματικότητα.
«Είναι περίτεχνα, αλλά έχουν μια συγκεκριμένη τάξη και συμμετρία. Δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο δύσκολο θα ήταν να τα αντιγράψουμε μέχρι να δοκιμάσουμε να τα ζωγραφίσουμε οι ίδιοι», ανέφερε.
«Τότε κατάλαβα ότι κάθε σχέδιο αποτελείται από χιλιάδες μικροσκοπικούς κύκλους και γραμμές».
Η εμπειρία αυτή την έκανε να εκτιμήσει ακόμη περισσότερο τους δημιουργούς των αμφορέων, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς ότι επρόκειτο για αντικείμενα καθημερινής χρήσης και όχι για έργα τέχνης που προορίζονταν εξαρχής για μουσειακή έκθεση.
«Αυτά τα περίτεχνα αντικείμενα χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά και την αποθήκευση τροφίμων», σημείωσε.
Χρησιμοποιώντας μαύρο χρώμα ζαχαροπλαστικής, το ζευγάρι άρχισε να διακοσμεί τον αμφορέα, ακολουθώντας την τεχνοτροπία της μελανόμορφης αγγειογραφίας, την οποία χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες αγγειογράφοι από τον 7ο έως τον 5ο αιώνα π.Χ.
Οι παραστάσεις που φιλοτέχνησαν περιλάμβαναν εικόνες από τζίντζερ (πιπερόριζα), σιτάρι και ζάχαρη, αλλά και έναν αρχαίο Έλληνα να κατασκευάζει ένα σπίτι από μελόψωμο.
Ακολούθησε ένας πραγματικός μαραθώνιος ζωγραφικής, με αποκορύφωμα μια συνεχόμενη εργασία 18 ωρών.
Όταν ολοκλήρωσαν τη διακόσμηση, έπρεπε να μεταφέρουν τον αμφορέα οδικώς στον χώρο του διαγωνισμού, αυτή τη φορά με τη βοήθεια των παππούδων του Roy.
Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι «σε κάθε στάδιο υπήρχαν πολλά πράγματα που θα μπορούσαν να πάνε στραβά».
«Το χρώμα ήταν ουσιαστικά χρωστική τροφίμων, οπότε οποιαδήποτε μουτζούρα θα ήταν αδύνατο να διορθωθεί. Αν έσπαγε η βάση, δεν θα μπορούσαμε να την επισκευάσουμε χωρίς να είναι ορατή η ζημιά».
«Το ρίσκο ήταν μεγάλο, αλλά τελικά σταθήκαμε τυχεροί. Η μεταφορά ενός έργου τέχνης είναι πάντα αγχωτική!».
Το ζευγάρι έφτασε αισίως στον χώρο του διαγωνισμού, όπου παρουσιάζονταν δεκάδες εντυπωσιακές δημιουργίες από μελόψωμο.
Ωστόσο, παρότι ο αμφορέας τους δεν συγκαταλέχθηκε στις δέκα κορυφαίες συμμετοχές, δεν πέρασε απαρατήρητος από το κοινό.
Αυτό φάνηκε και από ένα βίντεο στο TikTok, το οποίο έγινε πολύ δημοφιλές, καθώς συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό προβολών και ξεκινούσε με εικόνα του δικού τους αμφορέα.
«Τότε καταλάβαμε ότι ίσως είχαμε καταφέρει να αφήσουμε το αποτύπωμά μας», είπε η Mattis.
ΑΘΙΚΤΟΣ Ο ΑΜΦΟΡΕΑΣ, ΕΝΑΝ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ
Όπως εξήγησε το ζευγάρι, το μελόψωμο διατηρείται για περίπου μία εβδομάδα.
Για να προστατεύσουν την κατασκευή τους από τη φθορά, την έχουν φυλάξει σε εσωτερικό χώρο, μέσα σε κουτί με κόκκους silica gel, οι οποίοι απορροφούν την υγρασία.
Χάρη σε αυτή τη μέθοδο, ο αμφορέας έχει διατηρηθεί για έναν ολόκληρο χρόνο, ενώ η δημιουργία του έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον πολύ πέρα από τον διαγωνισμό στον οποίο παρουσιάστηκε, ξεπερνώντας τις αρχικές προσδοκίες του ζευγαριού.
Όπως παραδέχθηκε ο Roy, όταν ξεκινούσαν την κατασκευή, δεν είχαν φανταστεί ότι θα είχε τόσο μεγάλη απήχηση.
«Ήμασταν τόσο απορροφημένοι στην προσπάθεια να βρούμε πώς θα μπορούσαμε να κατασκευάσουμε τον αμφορέα, που δεν είχαμε σκεφτεί σε βάθος τι θα μπορούσε να σημαίνει η δημιουργία τέχνης από τρόφιμα ή η προσέγγιση του αρχαίου κόσμου με έναν τόσο παιχνιδιάρικο και απτό τρόπο», ανέφερε.
Ο Roy σημείωσε ότι πλέον βλέπει τους αρχαίους αμφορείς στα μουσεία με διαφορετική ματιά, καθώς αφιερώνει περισσότερο χρόνο παρατηρώντας τις λεπτομέρειες της κατασκευής και της διακόσμησής τους.
«Πρόσφατα επισκέφθηκα το Los Angeles County Museum of Art, όπου οι αμφορείς εκτίθενται χωρίς προστατευτικές προθήκες», είπε.
«Μπορούσα να διακρίνω κάθε πινελιά, ακόμη και τα αποτυπώματα των δαχτύλων που είχε αφήσει ο αγγειογράφος πάνω στο μαύρο επίχρισμα. Ένιωσα μια παράξενη σύνδεση με τον άνθρωπο που τους είχε δημιουργήσει χιλιάδες χρόνια πριν».
Το εγχείρημά τους θα παρουσιαστεί από τους Roy και Mattis σε δύο ομιλίες: στις 7 Νοεμβρίου στο Museum of Science της Βοστώνης και στις 3 Δεκεμβρίου στα Harvard Art Museums.
Στη δεύτερη εκδήλωση, ο αμφορέας θα εκτεθεί στην ελληνική αίθουσα, ακριβώς δίπλα στο αρχαίο αγγείο που είχαν σαρώσει ψηφιακά κατά το στάδιο του σχεδιασμού.
Το ζευγάρι θα παρουσιάσει επίσης τη δημιουργία του στο 115ο ετήσιο συνέδριο του College Art Association, στη Νέα Υόρκη, στο πλαίσιο της θεματικής ενότητας «From the Pantry to the Studio: Uses of Food in Art and Conservation» («Από το ντουλάπι της κουζίνας στο εργαστήριο: Η χρήση των τροφίμων στην τέχνη και τη συντήρηση έργων τέχνης»).
The post Πώς ένα ζευγάρι στις ΗΠΑ δημιούργησε έναν αρχαίο ελληνικό αμφορέα από μελόψωμο appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.