Σε τροχιά εφαρμογής μπαίνει ο θεσμός της κοινωνικής αντιπαροχής, μέσω της οποίας θα αξιοποιηθούν ακίνητα του Δημοσίου για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών που θα προσφέρονται με χαμηλό ενοίκιο και με κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια σε νέους, οικογένειες, πολυτέκνους, μονογονεϊκές οικογένειες και νοικοκυριά με άτομα με αναπηρία.
Τον δρόμο για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών ανοίγει η Κοινή Υπουργική Απόφαση που καθορίζει τους όρους, τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες για την αξιοποίηση ακινήτων του Δημοσίου και των ΟΤΑ, μέσω συνεργασίας με ιδιώτες κατασκευαστές, με στόχο την κατασκευή σύγχρονων κοινωνικών κατοικιών.
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ή οι ΟΤΑ, μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας, θα μπορούν να αναθέτουν σε ιδιώτες την ανέγερση, ανακαίνιση ή επισκευή ακινήτων που θα χρησιμοποιούνται ως κοινωνικές κατοικίες. Ως αντάλλαγμα για την κατασκευή των κατοικιών, ο ανάδοχος θα αποκτά μέρος της κυριότητας των ακινήτων ενώ όσον αφορά το στάδιο της ανάθεσης της διαχείρισης, το αντάλλαγμα συνίσταται στην εκμετάλλευση των ιδιοκτησιών ή σε αμοιβή για τη διαχείρισή τους.
Από τα νέα διαμερίσματα, τουλάχιστον το 30% μένει στο Δημόσιο και παραχωρούνται με χαμηλό ενοίκιο σε νέους, οικογένειες και ευάλωτα νοικοκυριά. Τα υπόλοιπα διαμερίσματα διατίθενται και εκείνα στην αγορά προς πώληση, αυξάνοντας ακόμα περισσότερο την προσφορά κατοικιών και ενισχύοντας το οικιστικό απόθεμα. Επίσης προβλέπεται η δυνατότητα εξαγοράς μέρους των κοινωνικών κατοικιών που διατίθενται με μίσθωση ύστερα από 10 χρόνια («rent to own»). Το βασικό ποσοστό που ανήκει στο Δημόσιο (τουλάχιστον το 30%) θα παραμένει πάντα στην κυριότητά του για χρήση κοινωνικής κατοικίας.
Οι συμβάσεις
Σύμφωνα με την ΚΥΑ, προβλέπονται δύο βασικά είδη συμβάσεων κοινωνικής αντιπαροχής:
Η σύμβαση κατασκευής με αντικείμενο την ανέγερση πολυώροφης οικοδομής ή αυτοτελών οικοδομών ή την ανακαίνιση ή επισκευή δομημένου ακινήτου.
Η σύμβαση κατασκευής και διαχείρισης κοινωνικών κατοικιών που περιλαμβάνει:
- γενική περιγραφή της οικοδομής κατ’ ορόφους, των οριζόντιων ή καθέτων ή αυτοτελών ιδιοκτησιών, των ιδιόκτητων και κοινόκτητων χώρων, και των πραγμάτων και εγκαταστάσεων που περιέρχονται στον ανάδοχο ή σε τρίτους που ο ανάδοχος θα υποδείξει, σύμφωνα με την προσφορά του
- ρητή αναφορά στην υποχρέωση του αναδόχου για την ανέγερση ή ανακαίνιση ή επισκευή, σύμφωνα με τους όρους της οικοδομικής άδειας, την ισχύουσα νομοθεσία και τους κανόνες της σύγχρονης οικοδομικής επιστήμης, τέχνης και εμπειρίας, με καινούργια και κατάλληλα υλικά και έμπειρο εργατοτεχνικό προσωπικό
- ρητή αναφορά ότι ο ανάδοχος αναλαμβάνει αποκλειστικά και στο σύνολό τους κάθε δαπάνη και υποχρέωση που συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με την εκτέλεση του έργου, και ιδίως κάθε είδους έξοδα, φόρους, τέλη, δικαιώματα, πρόστιμα, αποζημιώσεις, δαπάνες εκπόνησης μελετών, ασφάλιστρα, αμοιβές προσωπικού, μισθούς, ημερομίσθια, συμβολαιογραφικά έξοδα, έξοδα καταχώρισης στο Κτηματολόγιο, καθώς και κάθε αστική ή ποινική ευθύνη που απορρέει από την εκτέλεση του έργου,
- ρητή αναφορά στην υποχρέωση του αναδόχου να διασφαλίσει, κατά την εκτέλεση της σύμβασης, την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία, την τήρηση περιβαλλοντικών κριτηρίων, και ιδίως του ηλιασμού, αερισμού των κατοικιών, της ενεργειακής τους αυτονομίας, της πυρασφάλειας και της ανθεκτικότητάς τους στην κλιματική αλλαγή
- πρόβλεψη ότι η ποιότητα κατασκευής και υλικών είναι παρόμοια στο κάθε κτίριο ή συγκρότημα κτιρίων, τηρουμένων των κατάλληλων τεχνικών προτύπων
- πρόβλεψη ότι τα κτίρια είναι τουλάχιστον σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας.
Διαχείριση έως 50 χρόνια
Στις συμβάσεις που περιλαμβάνουν και διαχείριση των κοινωνικών κατοικιών, η διάρκεια μπορεί να φτάσει έως και τα 50 έτη μετά την ολοκλήρωση του έργου.
Ο ανάδοχος ενεργεί στο όνομα και για λογαριασμό του Δημοσίου στις σχέσεις με τους δικαιούχους μισθωτές και θα μπορεί να αναλαμβάνει:
- τη σύναψη μισθώσεων
- την είσπραξη ενοικίων και κοινοχρήστων
- τη συντήρηση των ακινήτων καθώς και
- τη διαχείριση των συμβάσεων με τους δικαιούχους κοινωνικής κατοικίας.
Η εποπτεία
Η παρακολούθηση του προγράμματος θα γίνεται από τη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας μέσω ειδικού Μητρώου Συμβάσεων Κοινωνικής Αντιπαροχής.