Για τους Έλληνες της Διασποράς, ιδιαίτερα εκείνους του πρώτου μεταναστευτικού κύματος, το τραπέζι της κουζίνας υπήρξε πάντοτε κάτι πολύ περισσότερο από ένας χώρος όπου συγκεντρωνόταν η οικογένεια για να φάει. Ήταν το σημείο όπου οι δεσμοί αίματος δυνάμωναν, τα ήθη και τα έθιμα ρίζωναν, τα μυστικά της ελληνικής γαστρονομίας μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά και οι μνήμες της πατρίδας ανασύρονταν ζωντανές μέσα από τις αφηγήσεις των μεγαλύτερων.
Στη νέα της καλλιτεχνική εργασία με τίτλο Mother’s Table, η φωτογράφος Heather Dinas εστιάζει στο οικογενειακό τραπέζι, προσεγγίζοντάς το μέσα από μια βαθιά προσωπική και γυναικεία ματιά. Πρόκειται για ένα βιωματικό έργο αφιερωμένο στις γυναίκες που μετανάστευσαν τη δεκαετία του 1950 από τις χώρες της Μεσογείου στην Αυστραλία, κουβαλώντας στις αποσκευές τους όχι μόνο προσωπικά αντικείμενα, αλλά και γεύσεις, τελετουργίες, μύθους και ολόκληρη την πολιτιστική κληρονομιά της πατρίδας τους.
Το Mother’s Table αποτελεί ένα τρυφερό αρχείο μνήμης για μια γενιά γυναικών που κράτησαν ενωμένες τις οικογένειές τους μέσα από το φαγητό, τη φροντίδα και την καθημερινή παρουσία τους. Οι φωτογραφίες της Dinas δεν καταγράφουν απλώς γυναίκες που μαγειρεύουν· αποτυπώνουν τη φιλοξενία, τη στοργή και την ίδια την ουσία της οικογενειακής ζωής.
«Με ενδιαφέρουν οι μετανάστριες γυναίκες, τα παιδιά τους και οι κόρες τους. Με γοητεύει η κουλτούρα που περνά από γενιά σε γενιά μέσα από τις μητρικές φιγούρες», εξηγεί.
Η αφετηρία του πρότζεκτ ήταν η ίδια της η μητέρα. Ύστερα από μια σοβαρή περιπέτεια υγείας, η Dinas άρχισε να τη φωτογραφίζει στην κουζίνα του σπιτιού της. Μόνο αργότερα, όταν το πατρικό σπίτι άδειασε και πουλήθηκε, συνειδητοποίησε την αξία αυτών των εικόνων.
«Σήμερα, όταν κοιτάζω τις φωτογραφίες, η μάμα μου δεν είναι πια έτσι. Είμαι ευγνώμων που πρόλαβα να την απαθανατίσω όταν ήταν ακόμη γερή», λέει συγκινημένη η φωτογράφος, η οποία εργάστηκε επί πολλά χρόνια στον χώρο της διαφήμισης και των περιοδικών lifestyle.
Θυμάται τη μητέρα της ως μια γυναίκα που εξέφραζε την αγάπη της μέσα από το φαγητό και τη φροντίδα.
«Μπορούσε να μαγειρέψει πολλά νόστιμα φαγητά σε ελάχιστο χρόνο. Εκδήλωνε την αγάπη της μέσα από ένα στρωμένο τραπέζι, μια οικογενειακή συνταγή, ένα βλέμμα γεμάτο τρυφερότητα».
Η Heather Dinas καταφέρνει να αναδείξει αυτή την αθέατη εργασία των γυναικών, η οποία συχνά θεωρείται δεδομένη, αλλά αποτελεί θεμέλιο της οικογενειακής και κοινωνικής συνοχής. Αντιμετωπίζει μάλιστα με χιούμορ την έννοια της πατριαρχίας, παρατηρώντας ότι οι Έλληνες, οι Ιταλοί και πολλοί άλλοι μεσογειακοί λαοί γνωρίζουν καλά πως «η πραγματική δύναμη βρίσκεται στη μητριαρχία».
Μέσα από το Mother’s Table αναδεικνύεται επίσης η διαχρονική σχέση μητέρας και κόρης. Η μητέρα της Dinas έφτασε στην Αυστραλία σε ηλικία μόλις 18 ετών.
«Έφτασε στο λιμάνι της Μελβούρνης με ένα από εκείνα τα καράβια που αποκαλούσαν “πλοία των νυφών”», λέει η φωτογράφος. «Ήταν η εποχή που ακόμη κυριαρχούσε η ασπρόμαυρη φωτογραφία».
«Το θέμα είναι ότι η μητέρα μου ήταν η καρδιά εκείνου του σπιτιού, και αυτό είναι κάτι που συνειδητοποίησα αργότερα», προσθέτει. «Ένα από τα τελευταία αντικείμενα που βγάλαμε από το σπίτι ήταν το τραπέζι της τραπεζαρίας. Το κοίταξα και ένιωσα ένα κύμα συναισθημάτων. Όλες εκείνες οι όμορφες στιγμές γύρω από αυτό το έπιπλο επέστρεψαν ξανά».
Από το σύνολο της δουλειάς ξεχωρίζει μια κοντινή εικόνα από τα χέρια της μητέρας της την ώρα που φτιάχνει σπανακόπιτα. Θα μπορούσαν να είναι τα χέρια οποιασδήποτε Ελληνίδας μητέρας ή γιαγιάς.
«Πρόκειται για την αφήγηση της δικής τους ιστορίας. Τιμώ αυτές τις γυναίκες που φωτογραφίζω», λέει.
Η φωτογραφική σταδιοδρομία της Heather Dinas εκτείνεται σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Έχει καταφέρει να συνδυάσει τη διαφημιστική εικόνα με την καλλιτεχνική φωτογραφία, με ιδιαίτερη έμφαση στο πορτρέτο. Σπούδασε Φωτογραφία στο Πανεπιστήμιο RMIT και έχει διακριθεί σε σημαντικούς διαγωνισμούς, φτάνοντας αρκετές φορές στους φιναλίστ βραβείων όπως το National Portrait Prize και το Josephine Ulrick & Win Schubert Photography Award του Australian Centre of Photography.
Πώς ξεκίνησε η σχέση της με τη φωτογραφία;
«Ως έφηβη αναζητούσα έναν πιο καλλιτεχνικό τρόπο έκφρασης. Δοκίμασα κιθάρα, κεραμική, ζωγραφική και πολλά άλλα. Όταν όμως έπιασα για πρώτη φορά μια φωτογραφική μηχανή, δεν την άφησα ποτέ από τα χέρια μου».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το έργο Living in the 70s, τίτλος δανεισμένος από το ομώνυμο τραγούδι του αυστραλιανού συγκροτήματος Skyhooks. Πρόκειται για μια σειρά πορτρέτων που ανασυνθέτουν την αισθητική και την ατμόσφαιρα της δεκαετίας του 1970, της εποχής μέσα στην οποία μεγάλωσε η ίδια.
Στις εικόνες κυριαρχούν τα καμένα πορτοκαλί, τα ξεθωριασμένα γαλάζια και οι χαρακτηριστικοί τόνοι του φιλμ της εποχής. «Είναι μια αντανάκλαση εκείνων των χρόνων, αλλά με σύγχρονες αναφορές», εξηγεί.
Ξεχωριστή θέση στην εργογραφία της κατέχει και η σειρά Marital Bed, φωτογραφημένη σε φιλμ μεσαίου φορμά. Η σειρά αναβιώνει τα υπνοδωμάτια των μεταναστών της δεκαετίας του 1950: μια ασπρόμαυρη γαμήλια φωτογραφία πάνω στο μπουντουάρ, μια γυναίκα με νυχτικό μπροστά στον καθρέφτη, ένας άνδρας με λευκή φανέλα να πλένει το πρόσωπό του σε έναν παλιό νιπτήρα.
Μέσα από αυτές τις εικόνες, οι γονείς των μεταναστευτικών κοινοτήτων εμφανίζονται όχι ως «γονείς», αλλά ως νέοι άνθρωποι με όνειρα, επιθυμίες και προσωπική ζωή — μια πλευρά τους που τα παιδιά τους σπάνια γνώρισαν.
Η Dinas επιστρέφει διαρκώς στη μνήμη και στη μεταναστευτική εμπειρία, αναζητώντας όχι μόνο όσα χάθηκαν, αλλά και όσα εξακολουθούν να παραμένουν ζωντανά μέσα από τις εικόνες, τα αντικείμενα και τις οικογενειακές αφηγήσεις.
Ένας από τους μέντορές της είχε παρατηρήσει κάποτε ότι κάθε φωτογράφος κουβαλά έναν κεντρικό άξονα στο έργο του. Για τη Dinas, αυτός ο άξονας είναι η νοσταλγία.
Στις εικόνες της, σκηνές από περασμένες ζωές επιστρέφουν σαν φαντάσματα μέσα από το φιλμ. Η νοσταλγία δεν λειτουργεί απλώς ως ανάμνηση, αλλά ως ένας ζωντανός μηχανισμός που ενεργοποιεί τον χώρο και τη μνήμη. Τα σπίτια, τα υπνοδωμάτια, τα τραπέζια και τα καθημερινά αντικείμενα μετατρέπονται σε φορείς μιας συλλογικής ιστορίας.
Η ίδια διατηρεί ιδιαίτερη σχέση με την αναλογική φωτογραφία.
«Υπάρχει κάτι βαθιά συναισθηματικό στο να δουλεύεις με φιλμ», λέει, εξηγώντας ότι η αργή διαδικασία της αναλογικής φωτογραφίας επιτρέπει μια διαφορετική σύνδεση με την εικόνα.
Θυμάται ακόμη τη σχεδόν μυητική εμπειρία του σκοτεινού θαλάμου.
«Οι φωτογράφοι μιλούν συχνά για εκείνη τη στιγμή που εμφανίζουν την πρώτη τους ασπρόμαυρη φωτογραφία. Βλέπουν τη σκηνή που κατέγραψαν να αναδύεται σχεδόν μαγικά κάτω από το φως του εργαστηρίου. Είναι απίστευτο».
Για τη Dinas, ο κόσμος του σκοτεινού θαλάμου —η εικόνα που εμφανίζεται αργά πάνω στο φωτογραφικό χαρτί— αποτελεί μια εμπειρία που σχεδόν έχει χαθεί στην εποχή της ψηφιακής εικόνας.
Το Mother’s Table σηματοδοτεί μια ουσιαστική στροφή στη δουλειά της, ύστερα από χρόνια ενασχόλησης με διαφημιστικές καμπάνιες, περιοδικά υψηλής αισθητικής όπως το Gourmet Traveller και συνεργασίες με διεθνή brands.
«Αγάπησα τις εμπορικές δουλειές», λέει. «Όμως, στο τέλος της ημέρας, έπρεπε να αναρωτηθώ τι θέλω πραγματικά να κάνω».
Η απάντηση, όπως φαίνεται, βρίσκεται στο Mother’s Table.
«Νιώθω πως μέσα από αυτό το έργο επέστρεψα σπίτι».
Το πρότζεκτ συνεχίζει να εξελίσσεται και η Heather Dinas απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε Ελληνοαυστραλούς να επικοινωνήσουν μαζί της και να μοιραστούν τις δικές τους ιστορίες γύρω από το οικογενειακό τραπέζι.
Το Mother’s Table αναμένεται να εξελιχθεί σε σειρά εκθέσεων και φωτογραφικό λεύκωμα. Πρόκειται για ένα έργο που δεν αφορά μόνο την προσωπική ιστορία της δημιουργού του, αλλά και τη συλλογική μνήμη και πολιτιστική εμπειρία της ελληνικής διασποράς στην Αυστραλία.
The post «Το τραπέζι της μάνας»: Η Heather Dinas φωτογραφίζει τη μνήμη, τη μετανάστευση και την καρδιά της ελληνικής οικογένειας στην Αυστραλία appeared first on ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.