Νέα σελίδα ανοίγει σύντομα, αν δεν έχει ήδη ανοίξει, για δύο στρατιωτικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ενωσης στη «γειτονιά» της, στις οποίες έχει ενεργό συμμετοχή και η Ελλάδα. Πρόκειται για τις επιχειρήσεις που φέρουν τους κωδικούς «Ειρήνη» και «Ασπίδες», οι οποίες φαίνεται ότι θα αναβαθμιστούν και θα διευρύνουν τον ρόλο τους. Αλλωστε, οι χώροι ευθύνης τους βρίσκονται σε δύο στρατηγικής σημασίας περιοχές, που ουσιαστικά συγκροτούν ένα γεωπολιτικό συνεχές και δεν έχουν σταματήσει να μυρίζουν μπαρούτι – αφενός στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Μεσόγειο, αφετέρου από την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τους Κόλπους του Αντεν και του Ομάν –, ενώ σύντομα αναμένεται να ενταχθούν στο κάδρο ο Περσικός και τα Στενά του Ορμούζ.
Οσον αφορά την επιχείρηση «Ειρήνη», η ΕΕ αποφάσισε την περασμένη εβδομάδα ότι οι δυνάμεις που μετέχουν θα έχουν πλέον τη δυνατότητα να ασκούν νηοψίες σε πλοία για τα οποία υπάρχει η υποψία ότι ανήκουν στον αποκαλούμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας. Το σκεπτικό είναι απλό: Ευρωπαίοι και Ουκρανοί θεωρούν πως τα περίπου 1.700 σκάφη που τον αποτελούν – σύμφωνα με εκτιμήσεις, τις οποίες διαψεύδει η Μόσχα – είναι υπεύθυνα για τη συνέχιση των εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου σε μια σειρά από χώρες, κατά παράβαση των διεθνών κυρώσεων. Διασφαλίζοντας, έτσι, τη ροή πολύτιμων εσόδων στα ταμεία του Κρεμλίνου, που είναι απολύτως αναγκαία για τη συνέχιση του πολέμου. Αυτός, εξάλλου, είναι και ο λόγος που το τελευταίο διάστημα έχουν πληθύνει τα «ρεσάλτα» σε ύποπτα πλοία, από τη Βαλτική ως τη Μεσόγειο και από τον Ατλαντικό ως τη Μαύρη Θάλασσα.
Νέοι κανόνες εμπλοκής
«Οι κανόνες εμπλοκής έχουν πλέον αλλάξει και επιτρέπουν την κατάληψη και τον έλεγχο πλοίων», δήλωσε χαρακτηριστικά από την Κύπρο η «υπουργός Εξωτερικών» της ΕΕ Κάγια Κάλας.
Η εξέλιξη αυτή, όπως ήταν φυσικό, προκάλεσε την έντονη αντίδραση της ρωσικής πλευράς, η οποία έκανε λόγο για «κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου». «Διατηρούμε το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουμε όλο μας το πολιτικό και νομικό οπλοστάσιο, καθώς και άλλα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας, προκειμένου να προστατεύσουμε την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τα νόμιμα συμφέροντα όσων μεταφέρουν εμπορεύματα και των πλοιοκτητών», προειδοποίησε η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα, αφήνοντας έτσι, εμμέσως πλην σαφώς, ανοιχτό το σενάριο ακόμη και ενός «θερμού επεισοδίου» στη Μεσόγειο.
Υπενθυμίζεται πως η επιχείρηση «Ειρήνη» ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2020, με αρχική αποστολή την επιβολή του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη. Σταδιακά, ωστόσο, το πεδίο διευρύνθηκε και στα καθήκοντά της περιλαμβάνονται πλέον και άλλες παράτυπες δραστηριότητες, όπως τα δίκτυα εμπορίας και διακίνησης ανθρώπων και εμπορευμάτων, καθώς και η εκπαίδευση της λιβυκής ακτοφυλακής. Η εντολή που διαθέτει έχει ημερομηνία λήξης την 31η Μαρτίου 2027 (με μεγάλη πιθανότητα παράτασης), ενώ η Ελλάδα έχει τόσο επιχειρησιακό ρόλο – με φρεγάτες και άλλα πλοία, αεροσκάφη και υποδομές – όσο και επιτελικό. Για του λόγου το αληθές, μέχρι την 1η Απριλίου ασκούσε τη διοίκηση εν πλω, ενώ ο αρχιπλοίαρχος Σταύρος Πολυδώρου είναι σήμερα επικεφαλής προσωπικού.
Μετά το μνημόνιο ΗΠΑ – Ιράν
Από την άλλη, η διεύρυνση της επιχείρησης «Ασπίδες» εξαρτάται άμεσα από την πορεία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ και Ιράν, με στόχο μια ολοκληρωμένη και οριστική συμφωνία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Ευρωπαίοι έχουν μεν εκφράσει επανειλημμένως την πρόθεσή τους να συμβάλουν – πιθανότατα στο πλαίσιο μιας «συμμαχίας προθύμων» – ώστε τα Στενά να αποναρκοθετηθούν, να μείνουν ανοιχτά και τα πλοία να διέρχονται με ασφάλεια από εκεί, κάτι που επανέλαβε εμφατικά και ο Εμανουέλ Μακρόν κατά τη διάρκεια της συνόδου της G7 στο Εβιάν. Ταυτόχρονα, όμως, έχουν ξεκαθαρίσει πως αυτό δεν πρόκειται να συμβεί όσο διαρκεί ο πόλεμος ή υπάρχει ανοιχτό ενδεχόμενο αναζωπύρωσής του.
Πλέον, μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης και την εκεχειρία από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μασούντ Πεζεσκιάν, όλα μοιάζουν να είναι ζήτημα εκτίμησης για το τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα. «Η Γερμανία έχει ανάγκη να γνωρίζει ακόμη και το κατά πόσο μια τέτοια αποστολή είναι εφικτή στη συγκεκριμένη περιοχή. Κάτι που σημαίνει πως οι παράκτιες χώρες πρέπει να παρέχουν τη συναίνεσή τους», υπογράμμισε από τη Βαρσοβία ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ, για να προσθέσει: «Μέχρι στιγμής υπάρχει ένας βαθμός ασάφειας από την πλευρά του Ιράν – ακόμη και δηλώσεις απόρριψης (της αποστολής). Είναι σαφές για εμάς ότι πρέπει να πληρούνται όλα τα προαπαιτούμενα».
Το σίγουρο είναι πως στην περίπτωση που οι «Ασπίδες» επεκτείνουν την εμβέλειά τους η Ελλάδα θα κληθεί να διαδραματίσει και εκεί σημαντικό ρόλο. Το στρατηγείο της επιχείρησης βρίσκεται, άλλωστε, στη Λάρισα από την πρώτη στιγμή (Φεβρουάριος 2024), η φρεγάτα «Ψαρά» επιχειρεί αυτή την περίοδο στην περιοχή μαζί με άλλα συμμαχικά πλοία, ενώ διοικητής είναι ο έλληνας υποναύαρχος Βασίλειος Γρυπάρης.