Για πρώτη φορά θεσπίζεται ενιαίο πλαίσιο για τη δωρεάν νομική καθοδήγηση των αιτούντων διεθνή προστασία, με Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Δικαιοσύνης και Μετανάστευσης και Ασύλου, που ρυθμίζει τη διαδικασία παροχής της υπηρεσίας, τη δημιουργία Μητρώου Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης, τους όρους συμμετοχής των δικηγόρων και το σύστημα αμοιβών τους.
Η απόφαση εκδόθηκε κατ’ εφαρμογή του νέου νομοθετικού πλαισίου για το άσυλο και προβλέπει ότι η νομική καθοδήγηση παρέχεται δωρεάν, κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερομένου, μετά τον έλεγχο διαλογής ή την υποβολή της αίτησης διεθνούς προστασίας και πριν από την εξέτασή της σε πρώτο βαθμό. Δεν παρέχεται, μεταξύ άλλων, σε μεταγενέστερες αιτήσεις ή όταν ο αιτών ήδη εκπροσωπείται από δικηγόρο.
Η καθοδήγηση περιορίζεται στην ενημέρωση για τη διαδικασία ασύλου, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των αιτούντων, τις διαδικαστικές εγγυήσεις, τις προθεσμίες και τα διαθέσιμα ένδικα μέσα, καθώς και για τη διαδικασία προσδιορισμού του υπεύθυνου κράτους-μέλους. Δεν περιλαμβάνει προετοιμασία για τη συνέντευξη, σύνταξη εγγράφων ή εξατομικευμένες νομικές συμβουλές, ενώ ο δικηγόρος δεν αποκτά πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο ούτε ενεργεί για λογαριασμό του αιτούντος.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για αιτούντες που προέρχονται από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας κάτω του 20%, οι οποίοι ενημερώνονται, μεταξύ άλλων, για τις συνέπειες της παράνομης εισόδου και παραμονής, καθώς και για τη δυνατότητα ένταξης σε προγράμματα εθελούσιας επιστροφής και επανένταξης.
Η παροχή της υπηρεσίας ανατίθεται σε δικηγόρους εγγεγραμμένους σε ειδικό Μητρώο, το οποίο θα τηρείται στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών και θα εποπτεύεται από την Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας. Προϋπόθεση εγγραφής αποτελεί, μεταξύ άλλων, η τριετής άσκηση δικηγορίας, η απουσία σοβαρών πειθαρχικών κυρώσεων και η επιτυχής παρακολούθηση ειδικού προγράμματος επιμόρφωσης.
Οι συνεδρίες θα πραγματοποιούνται κατά κανόνα εξ αποστάσεως, με τη συμμετοχή διερμηνέα, σε ομάδες έως 15 ατόμων, ενώ σε περιπτώσεις μαζικών αφίξεων ο αριθμός μπορεί να φθάνει τα 50 άτομα και για ποινικούς κρατουμένους προβλέπεται δυνατότητα ατομικής συνεδρίας.
Η βασική αμοιβή των δικηγόρων ορίζεται στα 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ ανά συνεδρία, ανεξάρτητα από το αν αυτή είναι ατομική ή ομαδική. Παράλληλα, θεσπίζεται πρόσθετη αμοιβή ύψους 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ όταν αιτών που υπάγεται στη διαδικασία συνόρων και δεν διαθέτει ισχυρό προσφυγικό προφίλ ολοκληρώσει επιτυχώς τη διαδικασία εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα. Η πρόσθετη αποζημίωση καταβάλλεται μόνο μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιστροφής και όχι με την απλή υποβολή της σχετικής αίτησης.
Η απόφαση θεσπίζει, τέλος, ασυμβίβαστο για τους δικηγόρους που παρέχουν τη δωρεάν νομική καθοδήγηση, καθώς δεν μπορούν στη συνέχεια να αναλάβουν ιδιωτικά την εκπροσώπηση του ίδιου αιτούντος στη διοικητική ή δικαστική διαδικασία, με εξαίρεση τις περιπτώσεις που προβλέπονται από το σύστημα δωρεάν νομικής συνδρομής.
Φ. Δουλγκέρη