Τι είναι αυτό που κάνει δυο γειτονικές περιοχές να έχουν τελείως διαφορετικό κίνδυνο πυρκαγιάς με παρόμοιες καιρικές συνθήκες; Ας κάνουμε πιο συγκεκριμένο το ερώτημα: γιατί την τελευταία εβδομάδα, ενώ έπνεαν πολύ ισχυροί άνεμοι τόσο στη Δυτική όσο και στην Ανατολική Αττική, υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς υπήρχε στη Δυτική Αττική (και τη Βοιωτία) ενώ στην Ανατολική Αττική ήταν χαμηλός; Η απάντηση είναι απλή: ο κίνδυνος δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα αλλά από την αλληλεπίδραση πολλών διαφορετικών διεργασιών.
Το σύστημα πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς της Επιχειρησιακής Μονάδας BEYOND του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών συνδυάζει μετεωρολογικά, περιβαλλοντικά και ιστορικά δεδομένα, ώστε να εκτιμήσει τον συνολικό κίνδυνο και να επισημάνει παράλληλα ποιοι παράγοντες συνέβαλαν περισσότερο στην τελική εκτίμηση του κινδύνου.
Οπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο δρ Χάρης Κοντοές, διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και επικεφαλής της Επιχειρησιακής Μονάδας BEYOND, το σύστημα για να εκτιμήσει τον κίνδυνο δεν υπολογίζει μόνο τους ισχυρούς ανέμους ή την υψηλή θερμοκρασία (τα οποία προφανώς και είναι παράγοντες που επηρεάζουν τη διατήρηση ή και το ξέσπασμα μιας πυρκαγιάς), αλλά και άλλες παραμέτρους, όπως είναι η υγρασία μιας περιοχής, τόσο η ατμοσφαιρική όσο και η υγρασία εδάφους, εάν έχει βρέξει ή όχι. Ρόλο παίζει ακόμα και η αστική πίεση.
Την κρίσιμη μέρα λοιπόν, την 31η Ιουλίου, ενώ φυσούσαν άνεμοι 6 μποφόρ στην Ανατολική Αττική και η περιοχή έχει βεβαρημένο ιστορικό πυρκαγιών, υπήρξαν κάποιοι παράγοντες που μείωσαν τον κίνδυνο.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε το μπουρίνι της 24ης Ιουλίου που έπληξε την περιοχή και είχε ως αποτέλεσμα υψηλότερα δεδομένα υγρασίας στο έδαφος, στη βλάστηση και στον αέρα. Σημαντικό στοιχείο ήταν και η σχετικά χαμηλή μέγιστη θερμοκρασία του αέρα. Το μπουρίνι δεν πέρασε από τη Δυτική Αττική και την παραθαλάσσια Βοιωτία (κινήθηκε κυρίως προς το Κεντρικό Λεκανοπέδιο, τα βόρεια, ανατολικά και νότια προάστια), με αποτέλεσμα η περιοχή την ίδια μέρα, την 31η Ιουλίου, να κατατάσσεται στο υψηλότατο επίπεδο κινδύνου εκδήλωσης πυρκαγιάς λόγω της ξηρής ατμόσφαιρας για περισσότερες από 8 μέρες, παράλληλα με τους πολύ ισχυρούς ανέμους, την αυξημένη ιστορική συχνότητα πυρκαγιών, την ιδιαίτερα καταπονημένη βλάστηση και τις παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες του τρίτου δεκαημέρου του Ιουλίου.
Πολυπαραμετρική γνώση
Ολα αυτά τα δεδομένα και στοιχεία μελετά το σύστημα πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς της Επιχειρησιακής Μονάδας BEYOND του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το οποίο, σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα των 4-5 ετών που χρησιμοποιείται, έχει μεγάλη ακρίβεια, σε ποσοστό που φτάνει το 85% ή και το 90%.
Πρόκειται για ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που βασίζεται σε πολυπαραμετρική γνώση (μορφολογία και υγρασία του εδάφους, υγρασία του αέρα, μετεωρολογικές συνθήκες των τελευταίων 7-8 ημερών, αν αγγίζουμε τα όρια του καύσωνα ή της ξηρασίας, ιστορικότητα της περιοχής, βλάστηση κ.λπ.). Οι ερευνητές παρακολουθούν και μελετούν συνεχώς τα μοντέλα με τα νέα δεδομένα, τα οποία μεταβάλλονται συνεχώς. Για παράδειγμα, στις 5 Αυγούστου η εικόνα άλλαξε σημαντικά στην Ανατολική Αττική αυξάνοντας την επικινδυνότητα για εκδήλωση πυρκαγιών.
Βασικοί παράγοντες για την αλλαγή αυτή ήταν η μειωμένη ζωτικότητα της βλάστησης (όπως κατέγραψαν δορυφορικές παρατηρήσεις), η ένταση του ανέμου, η απουσία βροχόπτωσης τις προηγούμενες 8 μέρες και η άνοδος της μέγιστης θερμοκρασίας αέρα πάνω από τους 31° C.
Ποσό σημαντική για την αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς είναι μια τόσο λεπτομερειακή πρόβλεψη και γνώση; «Σημαίνει», λέει ο δρ Χάρης Κοντοές, «ότι έχουμε πολύ καλύτερη γνώση και υψηλότερη ανάλυση για το πού υπάρχει υψηλότερος κίνδυνος και πού δεν υπάρχει κίνδυνος. Με βάση τη γνώση αυτή, μπορεί να γίνει καλύτερη διαχείριση των δυνάμεων που υπάρχουν, των δυνάμεων επιφυλακής, των περιπόλων, αλλά και καλύτερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού».
Στάχτη 6 εκατομμύρια στρέμματα τα τελευταία 11 χρόνια
Περίπου 6 εκατομμύρια στρέμματα (για την ακρίβεια 5.858.206,8) έχουν καεί τα τελευταία 11 χρόνια (από το 2016 μέχρι και σήμερα) στη χώρα μας κατά τη διάρκεια 669 πυρκαγιών, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραχώρησε στα «ΝΕΑ» η υπηρεσία χαρτογράφησης καμένων εκτάσεων NOFFi-OBAM του Εθνικού Παρατηρητηρίου Δασικών Πυρκαγιών (ΕΠαΔαΠ), το οποίο υλοποιείται από το Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής και Τηλεσκόπησης του ΑΠΘ με διευθυντή τον καθηγητή Ιωάννη Ζ. Γήτα. Οι πυρκαγιές αυτές αποτελούν τις σημαντικότερες που εκδηλώθηκαν σε δασικές περιοχές, καθώς κι εκείνες που χαρτογραφήθηκαν κατόπιν αιτημάτων των ενδιαφερόμενων δασαρχείων.
Οι περισσότερες εξ αυτών (118 στον αριθμό) εκδηλώθηκαν το 2021, με τον μεγαλύτερο αριθμό των καμένων στρεμμάτων (1.704.608,7) όμως να αποτυπώνεται το 2023 – τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς ξέσπασε η καταστροφική πυρκαγιά στον Εβρο, η οποία διήρκεσε 16 μέρες επηρεάζοντας 942.500 στρέμματα (ανάμεσά τους και τη Δαδιά) και θεωρείται ως η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί στην ιστορία της Ελλάδας.
Πλήγμα στις αναγεννώμενες περιοχές
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Παρατηρητηρίου Δασικών Πυρκαγιών, παρατηρείται αυξημένη συχνότητα επανεμφάνισης των πυρκαγιών, ειδικά σε περιοχές της Αττικής, της Κρήτης, της Εύβοιας και της Νότιας Πελοποννήσου, ενώ, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, οι κυριότερες κατηγορίες καλύψεων γης που πλήττονται διαχρονικά σε υψηλότερο ποσοστό από τις πυρκαγιές, από το 2016 μέχρι και σήμερα, είναι: α) μεταβατικές δασώδεις και θαμνώδεις εκτάσεις, β) δάση κωνοφόρων, γ) εκτάσεις διεπαφής δασικών περιοχών και ασυνεχούς αστικής δόμησης. Σύμφωνα δε με τα δεδομένα των τελευταίων 11 ετών, το μεγαλύτερο τμήμα (50%) των εκτάσεων που έχουν πληγεί από πυρκαγιά δύο ή τρεις φορές εντοπίζεται σε περιοχές που βρίσκονται σε στάδιο φυσικής αναγέννησης, με τη βλάστηση να είναι χαμηλού ύψους. Αναφορικά με τις εκτάσεις που καίγονται για τρίτη φορά, η κυρίαρχη κατηγορία είναι οι θαμνώνες (44,6%).
Ωστόσο, το μεγαλύτερο ποσοστό της συνολικής έκτασης που έχει καεί ανήκει και πάλι στις αναγεννώμενες περιοχές, οι οποίες καλύπτουν το 51% της συνολικής καμένης επιφάνειας.
Στο μεταξύ, σύμφωνα με τα στοιχεία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, το τελευταίο 24ωρο εκδηλώθηκαν 44 αγροτοδασικές πυρκαγιές (ανάμεσά τους στη Σκύρο, στη Λάρισα, στην Αγία Μαρίνα Ηλείας, στο Αγρίνιο, στη Σητεία), από τις οποίες οι 36 αντιμετωπίστηκαν άμεσα. Παράλληλα, χθες και προχθές επιβλήθηκαν διοικητικά πρόστιμα στη Χίο, στον Πύργο, στην Κατερίνη και σε περιοχή της Δράμας, συνολικού ύψους άνω των 10.000 ευρώ.