Μελέτη του ΕΚ εντοπίζει μειωμένη έμφαση στα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων – Διαφορετική έμφαση από το Ευρωκοινοβούλιο
Τα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων έχουν καταστεί λιγότερο εμφανή ως προϋπόθεση ένταξης στην ΕΕ στο πλαίσιο της προσέγγισης «Πρώτα τα Θεμελιώδη», σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα που ζητήθηκε από την Επιτροπή Αναφορών του Ευρωκοινοβουλίου.
Το έγγραφο που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, αναφέρει ότι ενώ τα δικαιώματα των μειονοτήτων αποτελούσαν ρητό στοιχείο της λογικής της διεύρυνσης μετά τη θέσπιση των κριτηρίων της Κοπεγχάγης το 1993, η σημερινή προσέγγιση ενσωματώνει τα πολιτικά κριτήρια σε ολόκληρη την ενταξιακή διαδικασία χωρίς αντίστοιχα σαφή αναφορά στα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων.
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα κριτήρια της Κοπεγχάγης του 1993 περιλάμβαναν μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων για την ένταξη τη σταθερότητα των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η νέα μεθοδολογία διεύρυνσης της Κομισιόν του 2020 ορίζει τα θεμελιώδη ζητήματα κυρίως ως κράτος δικαίου, δημοκρατικούς θεσμούς και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ενώ τα δικαιώματα των μειονοτήτων εντάσσονται στα κεφάλαια για τη δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την ελευθερία και την ασφάλεια.
Όπως αναφέρεται, από το 2020 η Κομισιόν εκδίδει επίσης ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου και από το 2024 σε αυτές περιλαμβάνονται η Αλβανία, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία. Ζητήματα που αφορούν εθνικές, εθνοτικές ή γλωσσικές μειονότητες μπορούν να εμφανίζονται σε επιμέρους ενότητες, για παράδειγμα σχετικά με την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την πρόσβαση στη δικαιοσύνη ή τους θεσμικούς ελέγχους, χωρίς ωστόσο ξεχωριστή ενότητα για τις εθνικές μειονότητες.
Διαφορετική έμφαση από το Ευρωκοινοβούλιο
Το ενημερωτικό σημείωμα αναφέρει ότι το Ευρωκοινοβούλιο έχει δώσει διαφορετική έμφαση στα δικαιώματα των μειονοτήτων, φέρνοντας ως παράδειγμα το Ψήφισμά του της 11ης Μαρτίου 2026 για τη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ, όπου το Ευρωκοινοβούλιο αναφέρθηκε ρητά στα «δικαιώματα των μειονοτήτων» ως μέρος των κριτηρίων ένταξης, σύμφωνα με τη μελέτη.
Το Ψήφισμα αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην πραγματική εκπροσώπηση των μειονοτήτων σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, στη διατήρηση της πολιτιστικής και γλωσσικής τους ταυτότητας, στην πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση στις γλώσσες των μειονοτήτων και στην αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους και εγκλημάτων που υποκινούνται από μίσος.
Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, το Ευρωκοινοβούλιο διαθέτει σειρά εργαλείων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πιο συστηματικά για την παρακολούθηση των δικαιωμάτων των εθνικών μειονοτήτων στη διαδικασία διεύρυνσης.
Μεταξύ αυτών είναι η δυνατότητα συναίνεσης ή μη σε κάθε συνθήκη προσχώρησης. Η μελέτη αναφέρει ότι η εφαρμογή των δικαιωμάτων των εθνικών μειονοτήτων θα μπορούσε να αποτελέσει πιο σαφές σημείο αναφοράς κατά την άσκηση αυτής της αρμοδιότητας.
Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, η προστασία των εθνικών μειονοτήτων συνδέθηκε ιστορικά με ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας και σταθερότητας, ιδιαίτερα μετά τους πολέμους στην πρώην Γιουγκοσλαβία.
Το έγγραφο σημειώνει ότι η τρέχουσα διαδικασία διεύρυνσης αφορά σε μεγάλο βαθμό χώρες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συνέπειες προηγούμενων συγκρούσεων ή στην περίπτωση της Ουκρανίας, βρίσκονται σε πόλεμο. Παράλληλα, αναφέρει ότι ζητήματα εθνικών και εθνοτικών μειονοτήτων έχουν επηρεάσει και στο παρελθόν τις σχέσεις μεταξύ κρατών μελών και υποψήφιων χωρών.
Πηγή: ΚΥΠΕ