Η Ελλάδα «σβήνει» δημογραφικά, με την Κομισιόν να… χτυπά, πλέον, καμπανάκι: Ο πληθυσμός της Ελλάδας αναμένεται να συρρικνώνεται σταθερά έως το 2080 και από μια χώρα που σήμερα αριθμεί περίπου 10,4 εκατομμύρια κατοίκους, κινδυνεύει να περιοριστεί στα 7,6 εκατομμύρια.
Αυτό είναι το συμπέρασμα της έκθεσης Ageing Report 2027 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που περιγράφει λεπτομερώς τις υποκείμενες δημογραφικές και μακροοικονομικές παραδοχές, καθώς και τις μεθοδολογίες προβλέψεων που θα χρησιμοποιηθούν για την ενημέρωση των μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών προβλέψεων της Εκθεσης για τη Γήρανση του Πληθυσμού, η οποία αναμένεται να δημοσιευτεί την άνοιξη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εκθεσης, η Ελλάδα σε περίπου 50 χρόνια από σήμερα θα «χάσει» σχεδόν 2,6 εκατομμύρια ανθρώπους. Η πληθυσμιακή αυτή συρρίκνωση, όμως, δεν αφορά μόνο τους αριθμούς αλλά προμηνύει μια βαθιά ανατροπή στην οικονομία, στην κοινωνία, στην εργασία αλλά και στο ίδιο το ασφαλιστικό σύστημα.
Οι προβολές που κάνουν οι συγγραφείς της έκθεσης είναι αποκαλυπτικές: 10,2 εκατομμύρια κάτοικοι το 2030, 9,7 εκατομμύρια το 2040, 9,2 εκατομμύρια το 2050, 8,6 εκατομμύρια το 2060, 8 εκατομμύρια το 2070 και μόλις 7,6 εκατομμύρια το 2080.
Μάλιστα, η αύξηση του δείκτη γονιμότητας, από περίπου 1,2 παιδιά ανά γυναίκα σήμερα σε 1,45 τις επόμενες δεκαετίες, δεν αρκεί για να ανακόψει την πληθυσμιακή… κατρακύλα, καθώς η απόσταση από το επίπεδο φυσικής αναπλήρωσης των 2,1 παιδιών παραμένει ακόμη μεγάλη. Με απλά λόγια, ακόμη κι αν οι γεννήσεις παρουσιάσουν κάποια βελτίωση, η δημογραφική δυναμική έχει ήδη επιβαρυνθεί από τη γήρανση του πληθυσμού και τη συρρίκνωση των ηλικιών που μπορούν να τεκνοποιήσουν.
Η άλλη όψη της κρίσης
Η δεύτερη όψη της κρίσης είναι εξίσου ανησυχητική. Η Ευρώπη γερνά και η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει αυτή τη μετάβαση με ήδη έντονες δημογραφικές πιέσεις. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να αυξηθεί από το 22% σήμερα στο 33% έως το 2080. Το ποσοστό των ανθρώπων ηλικίας 80 ετών και άνω προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί, από 6% σε 14%.
Την ίδια στιγμή, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20 έως 64 ετών αναμένεται να υποχωρήσει από 58% σε 51%. Δηλαδή, η πληθυσμιακή ομάδα που αποτελεί τον βασικό κορμό της εργασίας και των ασφαλιστικών εισφορών θα αντιπροσωπεύει ολοένα μικρότερο μερίδιο της κοινωνίας.
Ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων στην ΕΕ προβλέπεται να αυξηθεί από 38% το 2025 σε 65% το 2080, εξέλιξη που αναμένεται να δοκιμάσει τις αντοχές των συνταξιοδοτικών συστημάτων, των υπηρεσιών υγείας και της μακροχρόνιας φροντίδας.
Παρ’ όλα αυτά, η δημογραφική πρόκληση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Ενωση συνολικά προβλέπεται να περάσει από τα 452 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 στα 453 εκατομμύρια το 2029 και στη συνέχεια να υποχωρήσει στα 414 εκατομμύρια έως το 2080. Ωστόσο, οι διαφορετικές πορείες των κρατών – μελών δείχνουν ότι η εξέλιξη δεν είναι παντού ίδια. Σε δέκα χώρες ο πληθυσμός το 2080 προβλέπεται να είναι μεγαλύτερος από τα σημερινά επίπεδα. Η Ελλάδα, αντίθετα, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μακρά περίοδο συρρίκνωσης.
Σε ό,τι αφορά το προσδόκιμο ζωής στην Ευρωπαϊκή Ενωση, το προσδόκιμο ζωής των ανδρών αναμένεται να αυξηθεί κατά επτά χρόνια, από τα 79 χρόνια το 2025 στα 86 το 2080. Αντίστοιχα, οι γυναίκες το 2080 θα… πατάνε τα 90 – ενώ σήμερα το προσδόκιμο ζωής είναι τα 84 χρόνια.
Το νέο τοπίο στα όρια συνταξιοδότησης από το 2030 λόγω δημογραφικού
Στην επόμενη κυβέρνηση πέφτει το βάρος των αλλαγών στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης λόγω του δημογραφικού και της γήρανσης του πληθυσμού με την προοπτική το νέο καθεστώς να ισχύει από το 2030.Το βασικό σενάριο αλλά και οι εκτιμήσεις της ΕΕ προβλέπουν τη σταδιακή αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης κατά ένα έτος (από τα 67 στα 68 έτη).
Oι νέες μακροπρόθεσμες παραδοχές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δημοσιεύθηκαν στον πρώτο τόμο του Ageing Report 2027, εκτιμούν ότι θα υπάρξει λόγω της δημογραφικής γήρανσης σταδιακή αύξηση στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης από το 2030. Με βάση τον υφιστάμενο μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, η Επιτροπή προβλέπει ότι το κανονικό όριο συνταξιοδότησης θα αυξηθεί από τα 67 έτη σήμερα: Στα 68 έτη το 2030, με πρόωρη συνταξιοδότηση στα 63. n Στα 70 έτη το 2055, με πρόωρη συνταξιοδότηση στα 65.
Στα 72 έτη το 2080, με πρόωρη συνταξιοδότηση στα 67. Το όριο των 72 ετών θα είναι το δεύτερο υψηλότερο στην ΕΕ, μετά τα 74 έτη της Δανίας. Ακολουθεί η Ιταλία με 71,6 έτη.
Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί ότι τα παραπάνω αποτελούν προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και τις δημογραφικές παραδοχές της Eurostat. Δεν αποτελούν αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί για την εφαρμογή συγκεκριμένων νέων ορίων.
Οι μεταρρυθμίσεις του 2012 και του 2014 αύξησαν τα όρια ηλικίας από τα 65 στα 67 έτη για την κανονική και από τα 60 στα 62 για την πρόωρη συνταξιοδότηση. Από το 2021 προβλέπεται, επιπλέον, η αναπροσαρμογή των ορίων με βάση τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής στα 65 έτη, η οποία επανεξετάζεται κάθε τρία χρόνια.
Οι επιστημονικές μελέτες οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης θα αυξηθούν μελλοντικά και στην Ελλάδα, λόγω δημογραφικής γήρανσης. Ειδικοί εκτιμούν ότι αν η αύξηση των ορίων ηλικίας γίνει σταδιακά, οι ασφαλισμένοι για παράδειγμα που θα κλείσουν το 62ο έτος το 2030, μπορεί να συνταξιοδοτηθούν με όριο ηλικίας 62,6, όσοι κλείσουν τα 62 το 2031, να βγουν στα 62,9 μήνες και όσοι κλείσουν τα 62 το 2032 να συνταξιοδοτηθούν στα 63.
Πάντως, μέχρι το 2030 η κυβέρνηση, διά στόματος της αρμόδιας υφυπουργού Εργασίας Αννας Ευθυμίου, έχει διαβεβαιώσει ότι δεν θα υπάρξει καμία μεταβολή στον χάρτη των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης.
Πώς επηρεάζεται η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού
1. Οι συνταξιούχοι από 2,5 εκατ. που είναι τώρα θα διατηρηθούν στο ίδιο επίπεδο έως το 2030, αλλά στα επόμενα έτη αυξάνονται και θα φτάσουν στα 2,7 με 2,8 εκατ. άτομα έως το 2040 και 2,9 με 3 εκατ. άτομα έως το 2050.
2. Οι ασφαλισμένοι από 4,1 εκατ. που ήταν το 2022, προβλέπεται να είναι λίγο πάνω από 4 εκατ. άτομα το 2030, για να μειωθούν στα 3,7 εκατ. το 2040 και στα 3,3 εκατ. έως το 2050.
3. Η αναλογία ασφαλισμένων – συνταξιούχων από 1,65 προς 1 σήμερα, θα υποχωρήσει έως το 2030 στο 1,46 προς 1 και στο 1,23 προς 1 έως το 2050.
4. Οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών από 39% που ήταν το 2022 στον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας 20 έως 64 ετών, θα φτάσουν να αποτελούν το 60,6% έως το 2040 και το 74,4 το 2050.